Шұғыла үй: Чарльз Диккенс романы

Кіріспе

Чарльз Диккенстің 1852–1853 жылдарғы романы.

«Блеак Хаус» – Чарльз Диккенстің романы, алғаш рет 1852 жылдың 12 наурызы мен 1853 жылдың 12 қыркүйегі аралығында 20 бөлімдік серия ретінде жарияланған. Романда көптеген кейіпкерлер мен бірнеше қосымша сюжет желілері бар, және ол романның басты кейіпкері Эстер Саммерсонның және толық білетін баяндаушының көзқарастары арқылы айтылады. «Блеак Хаус» романының орталық тақырыбы – Канцлерлер сотындағы ұзаққа созылған сот ісі, «Джарндайс және Джарндайс», ол мұрагердің бірнеше қайшы өсиет қалдыруынан туындаған. 1853 жылғы бірінші басылымның алғы сөзінде Диккенс өзінің ойдан шығарған ісіне көптеген нақты мысалдар бар екенін айтқан. Мүмкін, солардың бірі – «Телюссон против Вудфорд» ісі, онда 1797 жылы оқылған өсиет 1859 жылға дейін даулы болып келген. Көптеген заңгерлер Диккенстің сатирасын асыра сынай білсе де, «Блеак Хаус» 1870 жылдары заң реформасының қабылдануына әкелген сот реформасы қозғалысын қолдауға көмектесті. Кейбір ғалымдар «Блеак Хаус» қай кезеңде болғанын талқылайды. Ағылшын құқық тарихшысы сэр Уильям Холдсворт оқиғаны 1827 жылға орналастырса, LV тарауда теміржол құрылысына дайындық туралы айтылуы 1830 жылдарды көрсетеді.

Қысқаша мазмұны

Джарндайс және Джарндайс – Канцелярия сотында екі немесе одан көп өсиеттер мен олардың иегерлеріне қатысты аяқталмайтын сот ісі. Сэр Лестер Дедлок әйелі Хонориямен Чесни-Волдтағы поместьесінде тұрады. Леди Дедлок – аталған өсиеттердің бірінің иегері. Ол отбасылық адвокат, мистер Талкингхорнның, ант берген мәлімдемесін оқып жатқанда, көшірмедегі қолжазуды таниды. Көрініс оған соншалықты әсер етеді, ол есінен тегіс кетіп бара жаздай болады, оны мистер Талкингхорн байқап, тергеу жұмыстарын бастайды. Ол «Немо» деген атпен белгілі кедей көшірушінің Лондонда ізін табады. Немо жақында қайтыс болған, оны анықтаған жалғыз адам – көше сыпырушы, Джо есімді кедей, үйсіз бала, ол қаланың ең қиын жағдайдағы, кедейлікке толы аймағында – Том Ол Алонде тұрады («Немо» латын тілінде «ешкім» деген мағынаны білдіреді). Эстер Саммерсон қатал мисс Барбари тәрбиесінде өседі, ол оған: «Сенің анаң, Эстер, сен үшін ұят, ал сен оның үшін» дейді. Мисс Барбари қайтыс болғаннан кейін Джон Джарндайс Эстердің қамқоршысы болады және Канцелярия заңгері «Сұхбат» Кенгеге оның болашағын басқаруды тапсырады. Алты жыл мектепте оқығаннан кейін Эстер оның үйіне, Блеак Хаусқа көшіп келеді. Джарндайс сонымен бірге тағы екі адамды – Ричард Карстон мен Ада Клэрді (олар екеуі де оның және бір-бірінің алыс туыстары) қамқорлығына алады. Олар Джарндайс және Джарндайс ісіндегі өсиеттердің бірінен үлес алуға тиіс; олардың қамқоршысы басқа өсиет бойынша үлес алады, ал екі өсиет те қайшылықта болады. Ричард пен Ада бірден ғашық болады, бірақ мистер Джарндайс олардың некесіне қарсы болмаса да, Ричардтың алдымен мамандық таңдауын талап етеді. Ричард алғаш рет медицина саласында мансап жасауға тырысады, ал Эстер Ричардтың тәлімгерінің үйінде дәрігер Аллан Вудкуртпен танысады. Ричард Джарндайс және Джарндайс ісінің шешімінен пайда табу мүмкіндігін айтқанда, Джон Джарндайс оны «отбасы қарғысы» деп атап, оған ешқашан сенбеуін өтінеді. Ричард мансабын заңгерлікке ауыстыруды шешеді. Кейін ол қайтадан ауысып, барлық қаржысын әскери офицерлік шен сатып алуға жұмсайды. Леди Дедлок та көшірушінің кім екенін анықтау үшін оның қызметшісі, Мадмуазель Хортенс кейпінде тергеу жүргізеді. Леди Дедлок Джоға Немоның қабіріне жеткізу үшін ақы төлейді. Осы уақытта мистер Талкингхорн Леди Дедлоктың құпиясы Сэр Лестердің мүддесіне қауіп төндіретінінен алаңдайды, сондықтан ол оны үнемі бақылайды, тіпті оның қызметшісін де тыңдау үшін жалдайды. Сондай-ақ, ол инспектор Бэкетке Джоны қаладан қууды тапсырады, осылайша Немоны Дедлоктармен байланыстыратын кез келген нәрсені жоюға тырысады. Эстер шіркеуде Леди Дедлокты көреді және кейінірек Чесни-Волдта онымен сөйлеседі. Леди Дедлок Эстердің өзінің қызы екенін біледі: Сэр Лестерге белгісіз, үйленер алдында Хонорияның сүйіктісі, капитан Ходон (Немо) болған және ол қайтыс болды деп ойлаған қызын туған. Оның қызы Эстерді Хонорияның әпкесі, мисс Барбари тәрбиелеген. Эстер үйсіз Джодан ауырады (мүмкін, шешекпен, өйткені ол оны қатты деформациялайды). Леди Дедлок Эстердің жазылып кетуін күтеді, содан кейін оған шындықты айтады. Эстер мен Леди Дедлок қайта табысқандарына қуанса да, Леди Дедлок Эстерге олардың байланысын ешқашан мойындамау керектігін ескертеді. Эстер жазылғаннан кейін, Ричард бірнеше мамандықта сәтсіздікке ұшырағандықтан, қамқоршысының кеңесін елемей, Джарндайс және Джарндайс ісін өзінің және Аданың пайдасына аяқтауға тырысып, Джон Джарндайспен қарым-қатынасын үзгенін біледі. Осы процесте Ричард барлық ақшасын жоғалтып, денсаулығы нашарлайды. Ол мен Ада жасырын үйленген, ал Ада жүкті. Эстердің өзінің романсы бар, өйткені мистер Вудкурт кеме апатынан аман қалғаннан кейін Англияға оралады және оның мүсінсіздігіне қарамастан, оның компаниясын іздеуді жалғастырады. Алайда, Эстер өзінің қамқоршысы, жасы үлкен Джон Джарндайспен некеге тұруға келіскен. Мадмуазель Хортенс пен мистер Талкингхорн Леди Дедлоктың өткені туралы шындықты біледі. Мистер Талкингхорнмен кездескеннен кейін Леди Дедлок үйінен қашып кетеді, Сэр Лестерден кешірім сұрап хат қалдырады. Мистер Талкингхорн Хортенске келісімшарт жасады, енді ол оған еш пайдасы жоқ. Мистер Талкингхорнның жүрегіне оқ тиіп, күдік Леди Дедлокқа түседі. Сэр Лестер өзінің адвокатының өлімі мен әйелінің мойындауы және қашуы туралы білгенде, апатты инсульт алады, бірақ ол әйеліне кешірім беріп, оның қайта оралуын қалайтынын жеткізеді. Бұрын Джарндайс және Джарндайсқа қатысты бірнеше істерді тергеген инспектор Бэкет Сэр Лестердің Леди Дедлокты табу туралы тапсырмасын қабылдайды. Бастапқыда ол Леди Дедлокты кісі өлтіруде күдікпен қараса да, Хортенстің кінәлі екенін анықтағаннан кейін оны күдіктен босатады. Ол Эстерден анасын табуға көмектеуін сұрайды. Леди Дедлок күйеуінің кешірімі мен өзінің кінәсіздігі туралы білмей, суық ауа-райында елді мекендерді аралап, бұрынғы сүйіктісі, капитан Ходонның (Немо) зиратында қайтыс болады. Эстер мен инспектор Бэкет оны сол жерде табады. Джарндайс және Джарндайс ісінде жаңа өрбу пайда болады, өйткені кейінірек жазылған өсиет табылады, ол барлық бұрынғы өсиеттерді жойса және мүліктің көп бөлігін Ричард пен Адаға қалдырады. Джон Джарндайс Эстермен жасаған келісімін күштен шығарады, ал Эстер мистер Вудкуртқа ұсыныс жасайды. Олар Канцелярияға Ричардты іздеуге барады. Келгеннен кейін, олар Джарндайс және Джарндайс ісінің ақырына жеткенін біледі, өйткені сот шығындарының барлық мүлікті жұтып қойғандығын анықтайды. Ричард құлап, аузынан қан ағуы туберкулездің соңғы сатысында екенін көрсетеді. Ричард Джон Джарндайстан кешірім сұрап, қайтыс болады. Джон Джарндайс Ада мен оның баласын, Ричард есімді ұлын қабылдайды. Эстер мен мистер Вудкурт үйленеді және Джарндайс оларға берген Йоркширдегі үйге қоныстанады. Кейін олар екі қызды тәрбиелейді. Романның көптеген қосымша сюжеттері маңызды емес кейіпкерлерге арналған. Мұндай сюжеттердің бірі – Кэдди Джеллиби мен принц Турвейдроптың қиын өмірі және бақытты, бірақ қиын некесі. Тағы бір сюжет – Джордж Раунсвеллдің өзінің отбасын қайта табуы және анасы мен бауырымен қайта қосылуы.

Jarndyce and Jarndyce is an interminable law case in the Court of Chancery, concerning two or more wills and their beneficiaries. Sir Leicester Dedlock and his wife Honoria live on his estate at Chesney Wold. Lady Dedlock is a beneficiary under one of the wills. While listening to the reading by Mr Tulkinghorn, the family solicitor, of an affidavit, she recognises the handwriting on the copy. The sight affects her so much she almost faints, which Mr Tulkinghorn notices and investigates. He traces the copyist, a pauper known only as "Nemo", in London. Nemo has recently died, and the only person to identify him is a street sweeper, a poor homeless boy named Jo, who lives in a particularly grim and poverty stricken part of the city known as Tom All Alone's ("Nemo" is Latin for "nobody"). Esther Summerson is raised by the harsh Miss Barbary, who tells her "Your mother, Esther, is your disgrace, and you were hers". After Miss Barbary dies, John Jarndyce becomes Esther's guardian and assigns the Chancery lawyer "Conversation" Kenge to take charge of her future. After attending school for six years, Esther moves in with him at his home, Bleak House. Jarndyce simultaneously assumes custody of two other wards, Richard Carstone and Ada Clare (who are both his and one another's distant cousins). They are beneficiaries in one of the wills at issue in Jarndyce and Jarndyce; their guardian is a beneficiary under another will, and the two wills conflict. Richard and Ada soon fall in love, but though Mr Jarndyce does not oppose the match, he stipulates that Richard must first choose a profession. Richard first tries a career in medicine, and Esther meets Allan Woodcourt, a physician, at the house of Richard's tutor. When Richard mentions the prospect of gaining from the resolution of Jarndyce and Jarndyce, John Jarndyce beseeches him never to put faith in what he calls "the family curse". Richard decides to change his career to law. He later switches again and spends the remainder of his funds to buy a commission as a military officer. Lady Dedlock is also investigating the copyist, disguised as her maid, Mademoiselle Hortense. Lady Dedlock pays Jo to take her to Nemo's grave. Meanwhile, Mr Tulkinghorn is concerned Lady Dedlock has a secret which could threaten the interests of Sir Leicester and he watches her constantly, even enlisting her maid to spy on her. He also enlists Inspector Bucket to run Jo out of town, to eliminate anything that might connect Nemo to the Dedlocks. Esther sees Lady Dedlock at church and talks with her later at Chesney Wold. Lady Dedlock discovers that Esther is her own child: unknown to Sir Leicester, before she married, Honoria had had a lover, Captain Hawdon (Nemo), and bore a daughter by him, who she had believed was dead. The daughter, Esther, was brought up by Honoria's sister, Miss Barbary. Esther becomes sick (possibly with smallpox, since it severely disfigures her) from the homeless boy Jo. Lady Dedlock waits until Esther has recovered before telling her the truth. Though Esther and Lady Dedlock are happy to be reunited, Lady Dedlock tells Esther they must never acknowledge their connection again. Upon her recovery, Esther finds that Richard, having failed at several professions, has ignored his guardian's advice and is trying to push Jarndyce and Jarndyce to conclusion in his and Ada's favour, and has fallen out with John Jarndyce. In the process, Richard loses all his money and declines in health. He and Ada have secretly married, and Ada is pregnant. Esther has her own romance when Mr Woodcourt returns to England, having survived a shipwreck, and he continues to seek her company despite her disfigurement. However, Esther has already agreed to marry her guardian, the much older John Jarndyce. Mademoiselle Hortense and Mr Tulkinghorn discover the truth about Lady Dedlock's past. After a confrontation with Mr Tulkinghorn, Lady Dedlock flees her home, leaving a note apologising to Sir Leicester for her conduct. Mr Tulkinghorn dismisses Hortense, who is no longer of any use to him. Mr Tulkinghorn is shot through the heart, and suspicion falls on Lady Dedlock. Sir Leicester, discovering his lawyer's death and his wife's confession and flight, suffers a catastrophic stroke, but he manages to communicate that he forgives his wife and wants her to return. Inspector Bucket, who has previously investigated several matters related to Jarndyce and Jarndyce, accepts Sir Leicester's commission to find Lady Dedlock. At first he suspects Lady Dedlock of the murder but is able to clear her of suspicion after discovering Hortense's guilt. He requests Esther's help to find her mother. Lady Dedlock has no way to know of her husband's forgiveness or that she has been cleared of suspicion, and she wanders the country in cold weather before dying at the cemetery of her former lover, Captain Hawdon (Nemo). Esther and Inspector Bucket find her there. Progress in Jarndyce and Jarndyce seems to take a turn for the better when a later will is found, which revokes all previous wills and leaves the bulk of the estate to Richard and Ada. John Jarndyce cancels his engagement to Esther, who becomes engaged to Mr Woodcourt. They go to Chancery to find Richard. On their arrival, they learn that the case of Jarndyce and Jarndyce is finally over, because the costs of litigation have entirely consumed the estate. Richard collapses, and blood in his mouth makes it evident he is in the last stages of tuberculosis. Richard apologises to John Jarndyce and dies. John Jarndyce takes in Ada and her child, a boy whom she names Richard. Esther and Mr Woodcourt marry and live in a Yorkshire house which Jarndyce gives to them. The couple later raise two daughters. Many of the novel's subplots focus on minor characters. One such subplot is the hard life and happy, though difficult, marriage of Caddy Jellyby and Prince Turveydrop. Another plot focuses on George Rouncewell's rediscovery of his family, and his reunion with his mother and brother.

Кейіпкерлер

Бұл кейіпкер болмаса да, «Джарндайс және Джарндайс» романының маңызды бөлігі болып табылады. Ол Чарльз Дей және Уильям Дженненс, сондай-ақ Шарлот Смиттің қайын атасы Ричард Смит сияқты өсиетке қатысты нақты сот істерінен шабыттанған деп саналады.

Негізгі кейіпкерлер

Эстер Саммерсон – қаһарман. Ол Диккенстің жалғыз әйел баяндаушысы. Эстерді жетім қалған күйінде құдайы Мисс Барбари тәрбиелейді, ол шын мәнінде оның әпкесі. Ол өз ата-анасының кім екенін білмейді. Мисс Барбари әр жыл сайын Эстердің туған күніне қаралы рәсім өткізеді, оған оның тууы тойлануға лайық емес екенін айтады, себебі ол анасының "ұятты баласы". Оның қатыгез тәрбиесінен ол өзін-өзі кемсіткіш, өзін-өзі бағаламайтын және кез келген ұсақ-түйекке риза болады. Оның нағыз кім екенін анықтау кітаптағы драманың көп бөлігін құрайды. Соңында ол леди Дедлок пен Немоның заңсыз қызы екені белгілі болады, кейін ол капитан Ходон екені анықталады. Хонория, леди Дедлок – Чесни Волдтың тәкаппар және әсем қожайыны. Оның өткені туралы ақиқат сюжеттің көп бөлігін қозғайды. Үйленер алдында леди Дедлок басқа бір ер адаммен махаббатқа беріліп, одан бала туған. Оның әпкесі бала тірі тумаған деді. Бірақ жылдар өткен соң леди Дедлок бала тірі туғанын және оның Эстер Саммерсон екенін біледі. Леди Дедлоктың антқа берген жауабы оның некеге тұрмас бұрын құпия сақтағанын көрсетеді, бұл мистер Тулкингорнның қызығушылығын тудырады, ол клиенті сэр Лестермен байланысын сезініп, осы құпияны ашуға тырысады. Романның соңында леди Дедлок өзін ұятқа қалып, күйеуі өзінің ойынша жасаған моральдық қателіктерін ешқашан кешіре алмайды деп сенімді. Джон Джарндайс – Джарндайс және Джарндайс ісіне қатысушы емес, Ричард, Ада және Эстердің қамқоршысы және Блеак Хаус үйінің иесі. Владимир Набоков оны «романда сипатталған ең жақсы және мейірімді адамдардың бірі» деп атады. Ол бай адам, ол басқа кейіпкерлердің көпшілігіне көмектеседі, оның себебі – Джарндайс және Джарндайс ісінің салдарынан туған зиян мен адамның қайғысына деген жақсылық пен өкініш. Бастапқыда ол Эстердің әкесі болуы мүмкін сияқты көрінеді, бірақ ол оның үйіне келгеннен кейін көп ұзамай ол оның қамқоршысы екенін түсіндіріп, бірнеше жыл бұрын алған хатында осы рөлді атқаруды сұрағанын айтады. Ол Эстерге ғашық болып, онымен үйленгісі келеді, бірақ ол одан бас тартады, себебі ол Мистер Вудкортты жақсы көреді. Ричард Карстон – Джарндайс және Джарндайс ісіндегі Канцелярияның қамқоршысы. Тікелей және сүйкімді, бірақ жауапкершіліксіз және тұрақсыз Ричард Джарндайс және Джарндайстың құмарлығына түседі. Кітаптың соңында, Джарндайс және Джарндайс ісі аяқталғаннан кейін, ол Канцелярияның сотының нәтижесіне сенім артудағы ақылсыздығынан шаршап қайтыс болады. Ада Клэр – Джарндайс және Джарндайс ісіндегі тағы бір жас қамқоршы. Ол алыс туысы Ричард Карстоунға ғашық болады. Кейін олар жасырын түрде үйленеді, ал ол Ричардтың баласын босанады. Ол Эстердің жақын досы. Харольд Скимполл – Джарндайстың «достарын аяусыз пайдаланатын» досы (Натталл). Ол жауапкершіліксіз, өзімшіл, аморалды және өкініш сезінбейді. Ол өзін жиі «бала» деп атайды және адам қарым-қатынасын, жағдайды және қоғамды түсінбеймін дейді, бірақ шын мәнінде оларды өте жақсы түсінеді, өйткені ол Ричард пен Эстерді қарызды өтеу үшін оны тұтқындаған сот орындаушысына төлеуге шақырады. Ол Ричард пен Аданың Джарндайс және Джарндайстағы үміттеріне негізделген несие ала алатынына сенді және оларға өзінің кейбір қарызын төлеуге мүмкіндік беріп, оларды «қадірлей» бастау ниеті бар екенін мәлімдейді. Бұл кейіпкерді көбінесе Ли Ханттың портреті деп санайды. Диккенс 1853 жылғы 25 қыркүйекте жазған хатында: «Менің ойымша, ол сөзбен суреттелген ең дәл сурет! Бұл – нағыз адамның нақты көшірмесі». Бір сыншы: «Мен Скимполды бірден таныдым, сондай-ақ бұл туралы сөйлескен әрбір адам Ли Хантпен танысқан». Г. К. Честертон Диккенстің «бірде-бір кезде: «Егер Хант өзін қарақшы сияқты ұстаса! "; ол тек қиялданған ой болды мүмкін, «Бір қарақшы сияқты әрекет етті деп болжауға Hunt! " Лоуренс Бойторн – Джон Джарндайстың ескі досы және бұрынғы солдат, ол өте қатты және қатал, бірақ жақсы жүрекпен сөйлейді. Бойторн бір кезде оған ешқандай себепсіз кеткен әйелге ғашық болып, оған айтқан. Ол бұрынғы өмірінен бас тартқан, Эстерді әпкесінен тартып алған Бойторнның әйелі еді. Бойторн сонымен қатар сэр Лестер Дедлоктың көршісі, олармен Бойторнның мүлкі арқылы өту құқығына қатысты эпикалық сот ісімен айналысады, оны сэр Лестер заңдық түрде жабу құқығын талап етеді. Ол жазушы Уолтер Савидж Ландорға негізделген деп есептеледі. Сэр Лестер Дедлок – ескі баронет, әйелінен әлдеқайда үлкен. Дедлок – ойсыз консерватор, ол Джарндайс және Джарндайс ісін өзінің әулетінің дәрежесіне лайық деп санайды. Екінші жағынан, ол леди Дедлокқа деген сүйіспеншілігі мен адалдығын көрсетеді, тіпті оның құпиясы туралы білгеннен кейін де. Мистер Билл Тулкингорн – сэр Лестердің адвокаты. Ол клиенттеріне құрмет көрсетеді, бірақ олардың құпияларын бақылаудан алатын күштен ләззат алады және оған ұмтылады. Ол леди Дедлоктың өткені туралы біліп алып, сэр Лестердің абыройын сақтау үшін оның мінез-құлқына бақылау жасауға тырысады. Ол өлтіріледі, ал оның өлімі Диккенске кітаптың соңғы тарауларына детективтік сюжетті енгізуге мүмкіндік береді. Мистер Уоллес Снагсби – ұялшақ және әйелінің ықпалындағы заң кеңсесінің иесі, ол Немоға заңдық жұмыс тапсырған. Снагсби мистер Тулкингорн мен инспектор Бакеттің құпияларына араласады. Ол Джоның жалғыз досы және өзіне аянып көретіндерге жартылай тағайынды сыйлықтар береді. Мисс Энни Флайт – егде жастағы эксцентрикалық әйел. Оның отбасы Джарндайс және Джарндайс сияқты ұзаққа созылған Канцелярия ісінен қираған, ал Канцелярияға деген оның құштарлығы комедия мен трагедия арасында ауытқып жатады. Ол көптеген кішкентай құстарға ие, оларды «соңғы сот күнінде» босататынын айтады. Мистер (Уильям) Гуппи – Кендж және Карбой кеңсесіндегі кеңсе қызметкері. Ол Эстерге ғашық болып, үйлену туралы ұсыныс жасайды, бірақ ол бас тартады. Эстер леди Дедлоктың анасы екенін білгеннен кейін, ол мистер Гуппиден оның өткенін зерттеуді тоқтатуын сұрайды. Ол кездесу оның ұсынысын қабылдауға бағытталған деп қорқады, ол енді онымен айналысуға құштар емес, себебі ол шешекке шалдыққан. Ол оның нағыз мақсатын түсіндіргенде қуанып, оның құпиясын сақтау үшін бар күшін салуға келіседі. Ол толыққанды адвокат мәртебесіне ие болғаннан кейін, жеке практикасын бастауға дайын (59-тарау), ол қайтадан Эстерге ұсыныс жасайды, бірақ ол Гуппиден бас тартады, оған Вудкортқа никелескенін айтпайды. Инспектор Бакет (Детективтік бөлім) – Лондон полициясының детективі, ол роман бойында бірнеше тергеу жүргізеді, ең бастысы – мистер Тулкингорнның өліміне қатысты тергеу. Ол ағылшын әдебиетіндегі алғашқы детективтердің бірі болып ерекшеленеді. Бұл кейіпкер, әдетте, Скотланд-Ярдтағы жаңадан құрылған Детективтік бөлімнің инспекторы Чарльз Фредерик Филдке негізделген деп саналады. Диккенс инспектор және детективтердің жұмысы туралы бірнеше журналистік мақалалар жазды. Сондай-ақ, кейіпкер 19 ғасырдың ортасында Скотланд-Ярд құрған «түпкілікті» сегіз детективтің бірі болған Джек Уичерге негізделген деген пікірлер де бар. Мистер Джордж – бұрынғы солдат, ол бір кезде Немоның қызметінде болған және Лондондағы оқ ату галереясының иесі, онда ол адамдарды қылыш пен тапаншамен оқуға үйретеді. Мистер Тулкингорнның өліміне қатысты бірінші күдікті, ол ақталады және оның нағыз кім екені анасына қарсы оның тілегіне қайшы келеді. Ол Джордж Раунсуэлл, Дедлоктардың үй шаруашылығын жүргізушісі, миссис Раунсуэллдің ұлы, ол оны Чесни Волдқа қайта қабылдайды. Ол кітаптың соңында ауырған сэр Лестер Дедлоктың жеке қызметшісі болып жұмыс істейді. Кэдди (Каролина) Джеллиби – Эстердің досы, анасының хатшысы. Кэдди өзінің «әдепсіздігіне» ұялады, бірақ Эстердің достығы жүрегі...

Esther Summerson is the heroine. She is Dickens's only female narrator. Esther is raised as an orphan by her godmother Miss Barbary, who is in fact her aunt. She does not know her parents' identity. Miss Barbary holds macabre vigils on Esther's birthday each year, telling her that her birth is no cause for celebration, because the girl is her mother's "disgrace". Because of her cruel upbringing she is self effacing, self deprecating and grateful for every trifle. The discovery of her true identity provides much of the drama in the book. Finally it is revealed that she is the illegitimate daughter of Lady Dedlock and Nemo, later learned to be Captain Hawdon. Honoria, Lady Dedlock is the haughty and beautiful mistress of Chesney Wold. The revelation of her past drives much of the plot. Before her marriage, Lady Dedlock had an affair with another man and bore his child. Her sister had told her at the time of the birth that the infant was stillborn. Years later, however, Lady Dedlock discovers that the child was born alive and is Esther Summerson. Because Lady Dedlock's reaction to the affidavit suggests that she harbours a secret predating her marriage, she has attracted the curiosity of Mr Tulkinghorn who feels bound by his ties to his client, Sir Leicester, to pry out this secret. At the end of the novel, Lady Dedlock dies, disgraced in her own mind and convinced that her husband could never forgive what she imagines to be her own moral failings. John Jarndyce is an unwilling party in Jarndyce and Jarndyce, guardian of Richard, Ada, and Esther, and owner of Bleak House. Vladimir Nabokov called him "one of the best and kindest human beings ever described in a novel". A wealthy man, he helps most of the other characters, motivated by a combination of goodness and guilt at the mischief and human misery caused by Jarndyce and Jarndyce, which he calls "the family curse". At first, it seems possible that he is Esther's father, but he makes clear he is her guardian shortly after she comes to live under his roof, explaining the letter he received asking him to take on that role a few years earlier. He falls in love with Esther and wishes to marry her, but he gives her up because she is in love with Mr Woodcourt. Richard Carstone is a ward of Chancery in Jarndyce and Jarndyce. Straightforward and likeable but irresponsible and inconstant, Richard falls under the spell of Jarndyce and Jarndyce. At the end of the book, just after Jarndyce and Jarndyce ends, he dies, worn out by his imprudence in trusting to the outcome of a Chancery suit. Ada Clare is another young ward of Chancery in Jarndyce and Jarndyce. She falls in love with Richard Carstone, a distant cousin. They later marry in secret, and she has Richard's child. She is the dear friend of Esther's. Harold Skimpole is a friend of Jarndyce's "in the habit of sponging his friends" (Nuttall). He is irresponsible, selfish, amoral, and without remorse. He often refers to himself as "a child" and claims not to understand human relationships, circumstances, and society but actually understands them very well, as he demonstrates when he enlists Richard and Esther to pay off the bailiff who has arrested him on a writ of debt. He believes that Richard and Ada will be able to acquire credit based on their expectations in Jarndyce and Jarndyce and declares his intention to start "honouring" them by letting them pay some of his debts. This character is commonly regarded as a portrait of Leigh Hunt. Dickens wrote in a letter of 25 September 1853, 'I suppose he is the most exact portrait that was ever painted in words! It is an absolute reproduction of a real man'. A contemporary critic commented, 'I recognised Skimpole instantaneously; and so did every person whom I talked with about it who had ever had Leigh Hunt's acquaintance.'" G. K. Chesterton suggested that Dickens "may never once have had the unfriendly thought, 'Suppose Hunt behaved like a rascal! '; he may have only had the fanciful thought, 'Suppose a rascal behaved like Hunt!'" Lawrence Boythorn is an old friend of John Jarndyce's and a former soldier who speaks in superlatives, very loud and harsh but goodhearted. Boythorn was once engaged to and very much in love with a woman who left him without giving him any reason. She was Miss Barbary, who abandoned her former life and Boythorn when she took Esther from her sister. Boythorn is also a neighbour of Sir Leicester Dedlock's, with whom he is engaged in an epic tangle of lawsuits over a right of way across Boythorn's property that Sir Leicester asserts the legal right to close. He is thought to be based on the writer Walter Savage Landor. Sir Leicester Dedlock is a crusty baronet, much older than his wife. Dedlock is an unthinking conservative who regards the Jarndyce and Jarndyce lawsuit as a mark of distinction worthy of a man of his family lineage. On the other hand, he is shown as a loving and devoted husband towards Lady Dedlock, even after he learns about her secret. Mr Bill Tulkinghorn is Sir Leicester's lawyer. He defers to his clients but enjoys and is driven by the power his control of their secrets gives him. He learns of Lady Dedlock's past and tries to control her conduct, in the name of preserving the reputation and good name of Sir Leicester. He is murdered, and his murder gives Dickens the chance to weave a detective plot into the closing chapters of the book. Mr Wallace Snagsby is the timid and hen pecked proprietor of a law stationery business who gave law writer work to Nemo. Snagsby gets involved with Mr Tulkinghorn and Inspector Bucket's secrets. He is Jo's only friend and tends to give half crowns to those for whom he feels sorry. Miss Annie Flite is an elderly eccentric. Her family has been destroyed by a long running Chancery case similar to Jarndyce and Jarndyce, and her obsessive fascination with Chancery veers between comedy and tragedy. She owns a large number of little birds, which she says will be released "on the day of judgment". Mr (William) Guppy is a law clerk at Kenge and Carboy. He becomes smitten with Esther and makes an offer of marriage, which she refuses. After Esther learns that Lady Dedlock is her mother, she asks Mr Guppy to stop investigating her past. He fears the meeting is to accept his offer of marriage, which he does not want to pursue now that she is disfigured by smallpox. He is relieved when she explains her true purpose and agrees to do everything in his power to protect her privacy in the future. After he gains full status as an attorney, ready to start his own practice (Chapter 59), he again proposes to Esther who turns Guppy down, without telling him she was engaged to Woodcourt. Inspector Bucket of the Detective (Branch) is a Metropolitan Police detective who undertakes several investigations throughout the novel, most notably the investigation of the murder of Mr Tulkinghorn. He is notable in being one of the first detectives in English fiction. This character is probably based on Inspector Charles Frederick Field of the then recently formed Detective Branch at Scotland Yard. Dickens wrote several journalistic pieces about the Inspector and the work of the detectives in Household Words. It has also been argued that the character was based on Jack Whicher, one of the 'original' eight detectives set up by Scotland Yard in the middle 19th century. Mr George is a former soldier, who once served under Nemo and owns a London shooting gallery where he trains men in sword and pistol. The first suspect in the murder of Mr Tulkinghorn, he is exonerated and his true identity is revealed, against his wishes, to his mother. He is George Rouncewell, son of the Dedlocks' housekeeper, Mrs Rouncewell, who welcomes him back to Chesney Wold. He ends the book as body servant to the stricken Sir Leicester Dedlock. Caddy (Caroline) Jellyby is a friend of Esther's, secretary to her mother. Caddy feels ashamed of her own "lack of manners", but Esther's friendship heartens her. Caddy falls in love with Prince Turveydrop, marries him, and has a baby. Krook is a rag and bottle merchant and collector of papers. He is the landlord of the house where Nemo and Miss Flite live and where Nemo dies. He seems to subsist on a diet of gin. Krook dies from a case of spontaneous combustion, something that Dickens believed could happen, but which some critics (such as the English essayist George Henry Lewes) denounced as outlandish. Amongst the stacks of papers obsessively hoarded by the illiterate Krook is the key to resolving the case of Jarndyce and Jarndyce. Jo is a young boy who lives on the streets and tries to make a living as a crossing sweeper. Jo was the only person with whom Nemo had any real connection. Nemo expressed a paternal sort of interest in Jo, something that no other human had ever done. Nemo would share his meagre money with Jo, and would sometimes remark, "Well, Jo, today I am as poor as you," when he had nothing to share. Jo is called to testify at the inquiry into Nemo's death but knows nothing of value. Despite this, Mr Tulkinghorn pays Inspector Bucket to harry Jo and force him to keep "moving along" [leave town] because Mr Tulkinghorn fears Jo might have some knowledge of the connection between Nemo and the Dedlocks. Jo ultimately dies from pneumonia, a complication from an earlier bout with smallpox, which Esther also catches and from which she almost dies. Allan Woodcourt is a surgeon and a kind, caring man who loves Esther deeply. She in turn loves him but feels unable to respond, not only because of her prior commitment to John Jarndyce but also because she fears her illegitimacy will cause his mother to object to their connection. Grandfather (Joshua) Smallweed is a moneylender, a mean, bad tempered man who shows no mercy to people who owe him money and who enjoys inflicting emotional pain on others. He lays claim to the deceased Krook's possessions because Smallweed's wife is Krook's sister and only living relation. Smallweed also drives Mr George into bankruptcy by abruptly calling in a loan. It has been suggested that his description (together with his grandchildren) fits that of a person with progeria, although people with progeria only have a life expectancy of 14 years, while Grandfather Smallweed is very old. Mr Ed Vholes is a Chancery lawyer who takes on Richard Carstone as a client, squeezes out of him all the litigation fees he can manage to pay, and then abandons him when Jarndyce and Jarndyce comes to an end. "Conversation" Kenge is a Chancery lawyer who represents John Jarndyce, and has apprentice attorneys in his office, including Mr Guppy and more briefly, Richard Carstone. His chief foible is his love of grand, pretentious, and empty rhetoric.

Кіші әріптер

Гридли мырза Канцеляриядағы сотқа (Дикенстің алғы сөзінде нақты оқиғаға негізделген) еріксіз қатысушы болып табылады, ол Лорд-канцлердің назарын аударуға қайта-қайта, бірақ сәтсіз тырысады. Ол Тулкингорн мырзаны қорқытады, содан кейін инспектор Бакет оны тұтқындайды, бірақ денсаулығы Канцеляриядағы сынақтан сынып, қайтыс болады. Бұл кейіп 1849 жылы Дикенстің адвокаты У. Чаллинордың Лик қаласындағы Онекоттен келген Томас Кук туралы хабарлауына негізделген. Nemo (латынша "ешкім" деген мағынада) – бұл британдық армияның бұрынғы офицері, Джордж мырзаның қызметінде болған капитан Джеймс Хоудонның жалған аты. Немо – Снагсбиге заңды құжаттардың таза көшірмелерін жасайтын заңгер, ол Круктың мата және бөтелке дүкенінде тұрады, соңында опиумнан артық доза алып қайтыс болады. Кейін ол Леди Дедлоктың бұрынғы жары және Эстер Саммерсонның әкесі екені анықталады. Миссис Снагсби – мырза Снагсбидің өте күдікшіл және қызығушылық танытатын әйелі, ол "қышқыл" мінезге ие және мырза Снагсбиден көп нәрсені жасырады деп қате пікірде: ол оның Джоның әкесі деп күдіктенеді. Гастер – Снагсбилердің қызметшісі, ұстамаларға бейім. Некетт – қарызды жинаушы, қарызкер Харольд Скимполл оны "Ковинс" деп атайды, өйткені ол сол фирмада жұмыс істейді. Чарли – Некетттің қызы, Джон Джарндайс оны Эстерге қызметші ретінде жалдайды. Скимполл оны "Кішкентай Ковинс" деп атайды. Том – Некетттің кішкентай ұлы. Эмма – Некетттің кішкентай қызы. Миссис Джеллиби – Кэддидің анасы, "алысқа көретін қайырымдылықшы", ол Африканың белгісіз тайпасымен айналысады, бірақ "қайырымдылық үйден басталады" деген ұғымды ескермейді. Диккенс бұл кейіпті Каролина Чишолм сияқты әйелдердің белсенділігін сынау үшін жазған деп есептеледі. Мистер Джеллиби – Миссис Джеллибидің ұзақ жылдар бойы азап шеккен күйеуі. Пипи Джеллиби – Джеллибилердің кішкентай ұлы. Принц Турвейдроп – би оқытушысы және би студиясының иесі. Қартайған мырза Турвейдроп – ұлының еңбегінен күшін алатын әдеп-салт шебері. Дженни – кірпіш зауытының әйелі. Ол күйеуінен зорлық көріп, баласынан айырылады. Содан кейін ол досына өзінің баласына қарауға көмектеседі. Роза – Ватт Ронсвелл үйленгісі келетін Леди Дедлоктың сүйікті қызметшісі. Бұл ұсыныс бастапқыда қабылданбайды, өйткені Ронсвеллдің әкесі Розаны ұлының мәртебесіне лайық болу үшін мектепке жіберуді сұрайды. Леди Дедлок қыздың кетуге деген ниеті туралы сұрақтар қояды және оның орнына оған қамқорлық етуге уәде береді. Бір жағынан, Роза – Леди Дедлоктың өміріндегі Эстердің орнын басатын тұлға. Хортенс – Леди Дедлоктың қызметшісі. Оның кейіпі швейцариялық қызметші және кісі өлтіруші Мария Мэннингке негізделген. Миссис Ронсвелл – Чесни Волдтағы Дедлоктардың үй шаруасын жүргізушісі. Роберт Ронсвелл мырза, Миссис Ронсвеллдің ересек ұлы, табысты темір өндіруші. Уотт Ронсвелл – Роберт Ронсвеллдің ұлы. Волумния – Дедлоктардың туысы, айқайлауға бейім. Мисс Барбари – Эстердің крестная анасы және балалық шақтағы қатаң қамқоршы, сондай-ақ Леди Дедлоктың қарындасы. Миссис Рашель Чадбанд – Мисс Барбаридің бұрынғы қызметшісі. Мистер Чадбанд – майлы уағызшы, Миссис Чадбандтың күйеуі. Миссис Смоллвид – аға Смоллвид мырзаның әйелі және Круктың әпкесі. Ол деменциядан зардап шегеді. Жас мырза немесе Барт (Бартоломью) Смоллвид – аға Смоллвидтердің немересі, Джуди Смоллвидтің егіз інісі және Мистер Гуппидің досы. Джуди (Джудит) Смоллвид – аға Смоллвидтердің немересі және Бартоломью Смоллвидтің егіз баласы. Тони Жоблинг, Мистер Уивл деген лақап атымен таныс, Уильям Гуппидің досы. Миссис Гуппи – Мистер Гуппидің қарт анасы. Фил Сквод – Мистер Джорджтың көмекшісі. Мэтью Багнет – Мистер Джорджтың әскери досы және музыкалық аспаптар сатушысы. Миссис Багнет – Мэтью Багнеттің әйелі. Вулвич – Багнеттердің ұлы. Квебек – Багнеттердің үлкен қызы. Мальта – Багнеттердің кішкентай қызы. Миссис Вудкорт – Аллан Вудкорттың жесір анасы. Миссис Пардигл – кедейлерге "жақсылық жасайтын" әйел, бірақ оның күш-жігерінің өрескел және мақтанды екенін көре алмайды және көмектесу үшін ештеңе істемейді. Ол өзінің іс-әрекетін бес ұлына жүктейді, олар әрине қарсылық көрсетеді. Аретуза Скимполл – Мистер Скимполлдің "Сұлулық" қызы. Лора Скимполл – Мистер Скимполлдің "Сезімталдық" қызы. Китти Скимполл – Мистер Скимполлдің "Комедиялық" қызы. Миссис Скимполл – күйеуінен және оның өмір салтынан шаршаған, ауырып жатқан Мистер Скимполлдің әйелі.

Mr Gridley is an involuntary party to a suit in Chancery (based on a real case, according to Dickens's preface), who repeatedly seeks in vain to gain the attention of the Lord Chancellor. He threatens Mr Tulkinghorn and then is put under arrest by Inspector Bucket, but dies, his health broken by his Chancery ordeal. The character is based on the true case of Thomas Cook of Onecote, Leek, which was brought to Dickens's attention in 1849 by his solicitor Mr W. Challinor of Leek. Nemo (Latin for "nobody") is the alias of Captain James Hawdon, a former officer in the British Army under whom Mr George once served. Nemo is a law writer who makes fair copies of legal documents for Snagsby and lodges at Krook's rag and bottle shop, eventually dying of an opium overdose. He is later found to be Lady Dedlock's former lover, and the father of Esther Summerson. Mrs Snagsby is Mr Snagsby's highly suspicious and curious wife, who has a "vinegary" personality and incorrectly suspects Mr Snagsby of keeping many secrets from her: she suspects he is Jo's father. Guster is the Snagsbys' maidservant, prone to fits. Neckett is a debt collector – called "Coavinses" by debtor Harold Skimpole because he works for that business firm. Charley is Neckett's daughter, hired by John Jarndyce to be a maid to Esther. Called "Little Coavinses" by Skimpole. Tom is Neckett's young son. Emma is Neckett's baby daughter. Mrs Jellyby is Caddy's mother, a "telescopic philanthropist" obsessed with an obscure African tribe but having little regard for the notion of charity beginning at home. It's thought Dickens wrote this character as a criticism of female activists such as Caroline Chisholm. Mr Jellyby is Mrs Jellyby's long suffering husband. Peepy Jellyby is the Jellybys' young son. Prince Turveydrop is a dancing master and proprietor of a dance studio. Old Mr Turveydrop is a master of deportment who lives off his son's industry. Jenny is a brickmaker's wife. She is mistreated by her husband and her baby dies. She then helps her friend look after her own child. Rosa is a favourite lady's maid of Lady Dedlock whom Watt Rouncewell wishes to marry. The proposal is initially refused when Mr Rouncewell's father asks that Rosa be sent to school to become a lady worthy of his son's station. Lady Dedlock questions the girl closely regarding her wish to leave, and promises to look after her instead. In some way, Rosa is a stand in for Esther in Lady Dedlock's life. Hortense is lady's maid to Lady Dedlock. Her character is based on the Swiss maid and murderer Maria Manning. Mrs Rouncewell is housekeeper to the Dedlocks at Chesney Wold. Mr Robert Rouncewell, the adult son of Mrs Rouncewell, is a prosperous ironmaster. Watt Rouncewell is Robert Rouncewell's son. Volumnia is a cousin of the Dedlocks, given to screaming. Miss Barbary is Esther's godmother and severe childhood guardian, and sister of Lady Dedlock. Mrs Rachael Chadband is a former servant of Miss Barbary's. Mr Chadband is an oleaginous preacher, husband of Mrs Chadband. Mrs Smallweed is the wife of Mr Smallweed senior and sister to Krook. She is suffering from dementia. Young Mr or Bart (Bartholomew) Smallweed is the grandson of the senior Smallweeds, twin of Judy Smallweed, and friend of Mr Guppy. Judy (Judith) Smallweed is the granddaughter of the senior Smallweeds, and twin of Bartholomew Smallweed. Tony Jobling, who adopts the alias Mr Weevle, is a friend of William Guppy. Mrs Guppy is Mr Guppy's aged mother. Phil Squod is Mr George's assistant. Matthew Bagnet is a military friend of Mr George's and a dealer in musical instruments. Mrs Bagnet is the wife of Matthew Bagnet. Woolwich is the Bagnets' son. Quebec is the Bagnets' elder daughter. Malta is the Bagnets' younger daughter. Mrs Woodcourt is Allan Woodcourt's widowed mother. Mrs Pardiggle is a woman who does "good works" for the poor, but cannot see that her efforts are rude and arrogant, and do nothing at all to help. She inflicts her activities on her five small sons, who are clearly rebellious. Arethusa Skimpole is Mr Skimpole's "Beauty" daughter. Laura Skimpole is Mr Skimpole's "Sentiment" daughter. Kitty Skimpole is Mr Skimpole's "Comedy" daughter. Mrs Skimpole is Mr Skimpole's ailing wife, who is weary of her husband and his way of life.

Аңыз құрылымы

"Блеак Хаус" романына қатысты көптеген сын-есімдер оның ерекше повестволеу құрылымына бағытталған: оны үшінші тұлғадағы толық білімді баяндаушы да, бірінші тұлғадағы баяндаушы (Эстер Саммерсон) да айтады. Толық білімді баяндаушы қазіргі шақта сөйлейді және бейтарап бақылаушы болып табылады. Эстер Саммерсон өзінің әңгімесін өткен шақта баяндайды (мысалы, "Дэвид Копперфилд" романындағы Дэвид немесе "Ұлы үміттер" романындағы Пип сияқты), ал оның повестволеу үні көңілжайлылықпен, өзінің шектерін білумен және өз ойлары мен сезімдерін бізге ашып беруге дайындықпен сипатталады. Бұл екі повестволеу желісі толыққанды қиылыспаса да, бірақ параллель түрде жүреді. Набоков Диккенстің Эстерге әңгіменің бір бөлігін айтуға мүмкіндік бергенін романды жоспарлаудағы "басты қатесі" деп есептеді. Берклидегі ғалым Алекс Звердлинг "сыншылар Эстерге қатысты жомарт болмаған" деген тұжырым жасаса да, Диккенстің Эстердің повестволеуін пайдалануын "өнер шеберлігінің бірі" деп атады.

Әйелдік ұстамдылық

Кейбір ғалымдар Эстердің баяны Виктория дәуіріндегі әйелдердің ұстамдылығының үлгісін зерттеуге тамаша мысал деп қарастырады. Ол өзін былай таныстырады: "Мен осы беттердің бөлігін жазуды бастауға үлкен қиындық сезінемін, себебі мен ақылды емеспінімді білемін" (3-тарау). Бірақ оның жазғандарындағы өткір моральдық бағалары мен сатирикалық көзқарастары оның бұл сөзін бірден жоққа шығарады. Осы кіріспе тарауда ол былай деп жазады: "Өзім туралы мұның бәрін жазуға міндетті болу мен үшін қызық! Бұл баян – менің өмірімнің баяны сияқты! Бірақ менің шағын денеме енді көп уақыт берілмейді" (3-тарау). Алайда, бұл сөздері шындыққа айналмайды.

Сатиралық

Көптеген оқырмандар мен ғалымдар үшін "Блеак Хаус" кітабының ең басты мәселесі – ағылшын Канцеляриясы сот жүйесін сынауы. Канцелярия, немесе әділет соттары, Англия азаматтық сот жүйесінің бір бөлігі болды және заң соттарымен бірге жұмыс істеді. Канцелярия соттары өсиеттер мен мүліктерге, сондай-ақ жеке меншіктің қолданылуына қатысты істерді қарады. Он тоғызыншы ғасырдың ортасына таман ағылшын заң реформаторлары Канцелярия соттарындағы кешігулерді ұзақтан бері сынап келді, ал Диккенс бұл тақырыпты өте тартымды деп тапты. Ол 1837 жылы жарық көрген "Пиквик клубының өлімнен кейінгі жазбалары" романында заңгерлік мамандық пен сот жүйесін сынаған болатын. Мысалы, ағылшын заң тарихшысы сэр Уильям Сэрл Холдсворт 1928 жылғы лекцияларында Диккенстің романдарын, әсіресе "Блеак Хаус" кітабын, ағылшын заң тарихын зерттеудегі маңызды бастау көзі ретінде қарастыруға болатынын дәлелдеді.

Өздігінен жану

Диккенс "Блеак Хаус" кітабының кіріспесінде "таныс нәрселердің романтикалық жағына әдейі тоқталғанын" айтты. Ал кейбір керемет оқиғалар орын алады: мысалы, Крук атты кейіпкер күкірт иісімен жанады және ақырында өздігінен жанудан көз жұмады. Бұл мәселе қатты дау тудырды. XIX ғасырда ғылыми көзқарас үстемдікке ие болды. Ғылымға бейім жазушылар, дәрігерлер мен ғалымдар адамның өздігінен жануын аңыз немесе сенімсіздік деп санады. "Блеак Хаус" кітабының Круктың өлімі туралы тарауы жарық көргенде, әдеби сыншы Джордж Генри Льюз Диккенсті "жалған қателік таратумен" айыптады. Диккенс өздігінен жанудың нақтылығын қызу қорғады, көптеген құжатталған жағдайларды және журналист болып жұмыс істеген кезінде қатысқан сот отырыстарынан алынған естеліктерін келтірді. "Блеак Хаус" кітабының кіріспесінде Диккенс былай деп жазды: "Адамдардың бастан кешкен оқиғаларын растау үшін қолданылатын куәліктердің көп бөлігі өздігінен жанып кеткенше, мен фактілерден бас тартпаймын".

Сын есім

Джордж Гиссинг пен Г. К. Честертон – Диккенстің ең жақсы романы деп есептейтін әдеби сыншылар мен жазушылардың арасында. Честертон былай деді: «Блейк Хаус әлбетте Диккенстің ең жақсы кітабы емес, бірақ бәлкім, оның ең жақсы романы». Гарольд Блум «Батыс каноны» кітабында «Блейк Хаус» романын Диккенстің ең ұлы романы деп санайды. Дэниел Берт «The Novel 100: A Ranking of the Greatest Novels of All Time» кітабында «Блейк Хаус» романына 12-орын береді. Қорқыныш пен мистикалық әдебиет авторы Стивен Кинг оны өзінің сүйікті 10 кітабының тізіміне қосты.

"Қараңғы үйдің" орналасқан жерлері

Бродстейстердегі "Блеак Хаус" деп аталатын үй түпнұсқа емес. Диккенс 1839 жылдан 1851 жылға дейін әр жазда кем дегенде бір ай бойы осы үйде (сол кезде Форт Хаус деп аталған) отбасымен бірге тұрған. Дегенмен, оның бұл үйдің ойдан шығарылған "Қараңғы үйдің" негізі болғанына ешқандай дәлел жоқ, әсіресе ол ойдан шығарылған үйдің орналасқан жерінен тым алыс болғандықтан. Үй Форт-роудтағы жартастың үстінде орналасқан және оның құрметіне, қайтыс болғаннан кейін "Блеак Хаус" деп аталды. Бұл Бродстейстердегі төрт қабатты, екінші санаттағы жалғыз сарай. Диккенс кітаптың бір бөлігін жазған Гертфордширдегі Сент-Олбанс қаласындағы ойдан шығарылған "Қараңғы үйді" орналастырады. Кітап жарық көргеннен бері, Folly Lane, Сент-Олбанстағы 18 ғасырға жататын үй, осы әңгімедегі "Қараңғы үйдің" болуы мүмкін шабыты ретінде танылған және көп жылдар бойы "Блеак Хаус" деп аталды.

Бейімделулер

XIX ғасырдың аяғында актриса Фанни Янушек «Блеак Хаус» пьесасының сахналық нұсқасында Леди Дедлок және оның қызметшісі Хортенса рөлін сомдады. Екі кейіпкер бір уақытта сахнаға шықпайды. 1876 жылы Джон Прингл Бернетттің «Джо» пьесасы Лондонда әйелі Дженни Лидің Джо рөлін ойнауымен сәтті болды. 1893 жылы Джейн Кумбс «Блеак Хаус» пьесасының нұсқасында ойнады. 1901 жылы түсірілген «The Death of Poor Joe» атты қысқаметражды фильм Чарльз Диккенстің кейіпкері (Блеак Хаустағы Джо) бар ең көне сақталған фильм болып табылады. Көрсетілмейтін фильмдер дәуірінде «Блеак Хаус» 1920 және 1922 жылдары түсірілді. Соңғы нұсқада Сибил Торндайк Леди Дедлок рөлінде ойнады. 1928 жылы Ұлыбританияда түсірілген қысқаметражды фильмде Брансби Уильямс Смоллвид атасы рөлінде ойнады. 1998 жылы BBC Radio 4 радиосы бес сағаттық эпизодтардан тұратын радиоқоюын ұсынды, онда Майкл Китчен Джон Джарндайс рөлін ойнады. BBC «Блеак Хаус» сериалының үш теледидарлық нұсқасын жасады. Бірінші сериал, «Блеак Хаус», 1959 жылы он бір жарты сағаттық эпизодта көрсетілді. Сериал қазірге дейін сақталған. Екінші «Блеак Хаус» сериалы Диана Ригг пен Денхолм Эллиотттың қатысуымен 1985 жылы сегіз бөлімнен тұратын сериал ретінде көрсетілді. 2005 жылы үшінші «Блеак Хаус» сериалы он бес эпизодта көрсетілді, онда Анна Максвелл Мартин, Джиллиан Андерсон, Денис Лоусон, Чарльз Дэнс және Кэри Маллиган ойнады. Ол сол жылы Peabody сыйлығын жеңіп алды, себебі ол «көптеген көрермендерге жоғары бағаланған сериал үшін, мыл сабын стилінде 'көруге шақыруды' жасады».

Музыкалық сілтемелер

Чарльз Джеффрис "Ада Клэр" және "Ескі үйге қоштасу" атты әндердің сөздерін жазды, ал Чарльз Уильям Гловер оларға романнан шабыдаланған музыканы жазды. Энтони Филлипс 1979 жылы шыққан прогрессивті рок альбомы "Sides" альбомына "Bleak House" деген шығарманы қосты. Әннің мәтіні шамамен Эстер Саммерсонның повествованиесін (баяндауын) қаперге алады және оның даусымен жазылған.

Басты басылымдар

Чарльз Диккенс, "Қараңғы үй", ред. Никола Брэдбери (Хармондсворт: Пингвин, 1996)