Кіріспе

Калифорниядағы аңғар, АҚШ. Императорлық аңғар Киелі Рим империясында.

Оңтүстік Калифорниядағы Императорлық аңғар (lang es немесе Valle Imperial) Императорлық және Риверсайд округтерінде орналасқан, қалалық аймағы Эль-Центро қаласының төңірегінде шоғырланған. Аңғардың шығысында Колорадо өзені, батысында – Салтон теңізі жатыр. Одан батысқа қарай Сан-Диего және Империал округтерінің шекарасы орналасқан. Солтүстікке қарай Риверсайд округінің Коачелла аңғары аймағы жатыр, ол Императорлық аңғармен бірге Солтон ойысын немесе Кахуилла бассейнін құрайды, сонымен қатар Императорлық және Риверсайд округтерінің шекарасы болып табылады, ал оңтүстікке қарай Мексикамен халықаралық шекара өтеді. Аймақтың мәдениеті АҚШ және Мексика мәдениеттерінің қосындысы болып табылады, себебі оның тарихи және географиялық орны халықаралық шекараға жақын орналасқан. Императорлық аңғардың экономикасы ауыл шаруашылығына негізделген. Императорлық аңғарға атау Императорлық жер компаниясы берген, оның мақсаты қоныс терушілерді тарту болған. Қазір бұл Эль-Центро қалалық аймағының орталығы. Жергілікті тұрғындар "Императорлық аңғар" және "Императорлық округ" терминдерін бір-бірінің орнына қолданады. Императорлық аңғар литийге бай болғандықтан "Литий аңғары" деп те аталады, ол электр көліктерін, камераларды және т.б. қуаттау үшін қолданылады.

География

Император алқабы Солтон теңізінің оңтүстік жағынан Мексикаға қарай 80 шақырымға созылады. Коачелла аңғарынан Калифорния шығанағына дейін жалғасқан ойыстың бір бөлігі болатын ол, теңіз деңгейінен шамамен 72 метр төмен жатыр (Солтон теңізінің жағасында). Оның ыстық шөлді климаты күндізгі температураның күрт өзгеруімен ерекшеленеді. Бұл алқап бұрын Калифорния шығанағының бір бөлігі болған, бірақ Колорадо өзенінің дельталық шөгінділері Гранд-Каньонды қазып шығарған кезде одан бөлініп қалған. Құмды төбелер мен шөлді таулармен шектелген бұл аймақ 1901 жылға дейін адам қоныстанбаған. Сол жылы Император каналы ашылып, Колорадо өзенінің суы Мексика арқылы алқапқа бағытталды. 1905-1907 жылдарғы су тасқыны суару каналдарын қиратты және қазір Жаңа өзен мен суару қалдықтарымен толы Солтон теңізі пайда болды. Солтон теңізінің оңтүстік бөлігіндегі өзендер солтүстікке қарай ағып жатыр. Алқаптың шығысында Колорадо өзені, батысында – Салтон теңізі орналасқан. Батысқа қарай Сан-Диего округімен, ал оңтүстікке қарай АҚШ-тың Калифорния штаты мен Мексиканың Баха-Калифорния штаты арасындағы халықаралық шекара жатыр. Солтүстік жағында Риверсайд округі мен Коачелла аңғарымен шекарасы бар, олар Император алқабымен бірге «Кахуилла бассейні» немесе «Салтон ойысы» деп аталады. Эль-Центро – Император алқабының ең ірі өнеркәсіптік орталығы, экспорттық тауарларды тасымалдау орталығы және бөлшек сауда, көлік, көтерме сауда және ауыл шаруашылығы салаларының үйі. Сонымен қатар, коммерциялық және жеке көліктер үшін жақын маңда екі халықаралық шекаралық өткізу пункті бар. 2000 жылғы халық санауы бойынша қала халқы 37 835 адамды, ал 2010 жылғы санауы бойынша 42 598 адамды құрады. Қала теңіз деңгейінен 15 метр төмен жатыр және АҚШ-та теңіз деңгейінен төмен орналасқан ең ірі қала болып табылады. Эль-Центродағы жұмыс орындарының 50 пайызы қызмет көрсету және сауда секторында.

Климат

Император алқабында жазғы температура көбінесе өте жоғары болады, бірақ қазан айының соңынан сәуір айының ортасына дейін температура салыстырмалы түрде жұмсақ және кейде төмендейді. Қыс айларында алқап күніне сегіз сағаттан астам күн сәулесін алады, бұл АҚШ-тағы кез келген жерге қарағанда ең көп күн сәулесі болып табылады. 85 жылдық орташа жылдық жауын-шашын мөлшері құрайды, ал маусым айы ең құрғақ ай болып есептеледі. Алқапта қар жауған жалғыз рет 1932 жылдың 12 желтоқсанында болды. Қар түскі сағат 20:45-те басталып, келесі күні таңғы сағат 5-ке дейін жауды. Сол күні Император алқабының оңтүстік-батыс бөлігінде қардың қалыңдығы тіркелді. Бұл бүкіл алқапты жапқан жалғыз қар рекорды.

Өңірдің қалалық аймақтары

Эль-Сентро, Калифорния штатының статистикалық аймағы – бірнеше қалалық аймақтарды қамтитын көп ядролы мегаполистік аймақ. Үкіметтік қызметтер жалпы жұмыспен қамтудың үштен бір бөлігінен астам бөлігін құрайды. Ауыл шаруашылығы жұмыс орындарының төрттен бір бөлігін құрайды, негізгі егістері – люцерна, салат, қант қызылшасы және морковь. Халық санының Импер және Мехикали аңғарларында артуына байланысты бөлшек сауда өсті. 2005 жылы Импер аңғары сауда орталығы ашылып, аймақтан келген сатып алушыларды, соның ішінде Мехикалиден шекара арқылы келген тұрғындар мен туристерді қызықтырды, бұл округтің бөлшек сауда сатылымына үлкен үлес қосты.

Туризм

Туризм Император алқабының екінші дәрежелі саласы саналады. Көптеген келушілер аталған аймаққа Солтон теңізін (Калифорнияның ең ірі ішкі көлі, ол IID каналдық жүйесі мен арықтардан ағып келетін судың жиналатын орны) және Алгодонс құмды төбелерін көру үшін келеді. Жаңа өзен мен Аламо өзендері Мексикали шекаралық қаласынан солтүстікке қарай Солтон теңізіне құяды. Солтон теңізіндегі саз қазандықтары мен жанартаулар да танымал орындар. Бұл саз қазандықтары мен жанартаулар Солтон теңізінің шығыс жағындағы ашық далада орналасқан. Саздың температурасы қоршаған ортадан жоғары, сондықтан оған жақын жерде жүруге болады. Мұнда биіктігі шамамен 2 метрге жететін сұр түсті конустар мен көпіршіктейтін сазға толы ойыстар кездеседі. Бұл құбылыстар аймақтағы геотермиялық белсенділіктің нәтижесі. Қыс айларында квадроциклдерде жолдан тыс саяхат жасау да танымал. Хебер құмды төбелері мемлекеттік көлік демалыс аймағы Эль-Центроның оңтүстігінде орналасқан және негізінен жолдан тыс жүруге арналған. Аталған құмды алқап жүздеген мыңдаған жолдан тыс саяхатты жақсы көретін адамдарды тартады. Құстарды бақылау да кең таралған, себебі мұнда табиғи ортасы мол және сирек кездесетін түрлері бар. Император алқабында көптеген гольф алаңдары бар. Гольф алаңдары Холтвилл, Браули және Эль-Центрода орналасқан.

Юма бекінісі

Fort Yuma Калифорния штатының Винтерхейвен қаласында Колорадо өзенінің жағасында орналасқан. 1848 жылы Мексика-Америка соғысы аяқталғаннан кейін алғаш құрылған, бастапқыда Колорадо өзенінің жанында, Гила өзенінің құйылысынан 2 километрдей төменде болған. Оның мақсаты – Колорадо өзенінің арғы бетіндегі және Мексика шекарасына жақын орналасқан Аризона штатының Юма қаласындағы жаңа қоныстанған елді мекенді қорғау еді. 1851 жылдың наурыз айында пост Колорадо өзенінің батыс жағалауына, қазіргі Аризона штатының Юма қаласының қарсы жағындағы бұрынғы Пуэрто-де-Пурисима-Консепсьон миссиясының орнына көшірілді. Бұл жерде 1849 жылы Джон К. Калхунның құрметіне аталған Калхун лагері орналасқан. Юма форты Калифорнияға көшіп баратын оңтүстік елді мекендердің жолын қорғау және айналасындағы 161 километрлік аумақтағы соғысқұмар Юма тайпаларын бақылау үшін құрылды.

Көк періштелер

NAF El Centro – АҚШ Әскери-теңіз күштерінің ұшу демонстрациялық эскадрильясы, "Көк періштелердің" қысқы орны. NAF El Centro тарихи тұрғыдан "Көк періштелердің" маусымын наурыз айында дәстүрлі түрде өткізілетін алғашқы әуе көрсетілімімен бастайды.

Императорлық аңғардағы көрме және жәрмеңкелер

Императорлық аңғарының көрме және жәрмеңке алаңы Калифорнияның қысқы орталық жәрмеңкесі мен Fiesta мерекесіне үй иесі болып табылады, бұл жергілікті округтік жәрмеңке. Бұл жерде сонымен қатар Imperial Valley Speedway жарыс жолы да орналасқан.

Алгодон құмдық құмдары

Алгодонес құмдықтары деген атау бүкіл географиялық нысанды білдіреді, ал Жерді басқару бюросы басқаратын аймақтың әкімшілік атауы – "Империялық құмды төбелер демалыс аймағы" (кейде "Гламис құмдықтары" деп те аталады). Алгодонес құмдықтары – Калифорниядағы ең ірі құмды төбелердің жиынтығы. Бұл құмдық жүйе Императорлық аңғарының шығыс жиегі бойында 64 шақырымнан астам қашықтыққа, шамамен 8 шақырым енділікте созылады. Юнион-Пасифик темір жолының басты бағыты осы құмдық жүйенің шығыс жағынан өтеді. Құмдық жүйе 3 аймаққа бөлінген. Солтүстік жағындағы аймақ Мамонт-Ваш деп аталады. Мамонт-Ваштан оңтүстікке қарай 1994 жылғы Калифорния шөлдерін қорғау заңымен құрылған Солтүстік Алгодонес құмдықтары қорығы орналасқан. Бұл аймақта моторизацияланған көліктерге тыйым салынған, кіру жаяу немесе атпен жүзеге асырылады. Ең үлкен және ең көп пайдаланылатын аймақ 78-ші тас жолынан басталып, 8-ші қалааралық тас жолынан сәл оңтүстікке дейін жалғасады. Осы аймақтағы құмдықтар фильмдерде жиі пайдаланылады, мысалы, "Джедайдың оралуы" фильмі осы жерде түсірілген.

Солтон Беттс

Солтон-Баттс – Солтон теңізінің оңтүстік жағасындағы жанартаулар.

Колорадо өзені

Колорадо өзені су спорты үшін танымал орын, оның ішінде балық аулау, қайықпен жүзу, су шаңғысы және гидроциклмен жүзу. Колорадо өзені – АҚШ-тың оңтүстік-батысы мен Мексиканың солтүстік-батысы арқылы ағатын, шамамен 2330 шақырымдық өзен. Ол Роки тауларының батыс беткейіндегі құрғақ аймақтардың бір бөлігін кесіп өтеді. Өзеннің табиғи ағысы Колорадо штатындағы Гранд-Лейк көлінің солтүстігінен Калифорния шығанағына дейін созылады. Дегенмен, жылдың көп бөлігінде адамдардың суды пайдалануына байланысты, АҚШ-тан шығанаққа су ағып түспейді.

Құтқарылу тауы

Salvation Mountain (орналасқан жері) – Калифорния штатының Калипатрия қаласының солтүстігінде, Слэб-Ситиге жақын орналасқан түрлі-түсті жасанды тау. Ол саздан, сабаннан және мыңдаған галлон бояудан тұрғызылған. Леонард Найт оны "Құдай баршаны сүйеді" деген хабарды жеткізу үшін салған. Мырза Найт өзінің барлық адамды қамтитын сүйіспеншілік туралы хабарын өзгертіп, белгілі бір топтарға артықшылық беру немесе оларды кемсітуді қалаған жақтастарынан келіп түскен ақша мен еңбек көмегінен бас тартты.

Анза-Боррего шөлі мемлекеттік паркі

Анза Боррего шөлдік мемлекеттік паркі, оның бір бөлігі Империя округінде орналасқан, Калифорния штатындағы ең үлкен мемлекеттік парк. 805 километрлік топырақ жолдар, 12 жабайы аймақ және шақырымдаған жаяу жолдар келушілерге Колорадо шөлін көруге мүмкіндік береді. Парк испандық саяхатшы Хуан Баутиста де Анзаның және испан тіліндегі "borrego", яғни бүйір мүйізді қойдың атымен аталған. Паркте шатқалдар, жабайы гүлдер, пальма тоғайлары, кактустар мен кең көріністер кездеседі. Мемлекеттік паркте үлкен жол жүгірушілер, алтын арқарлар, кіші түлкілер, оңтүстік бұғылары және түбек мүйізді қойлары, сондай-ақ шөл игуаналары, чукваллалар және құмдық жыландар мекендейді.

Қазба каньон мен боялған ойыс

Фоссил каньоны және Окотиллоның жанындағы Койота тауларындағы айналасы тас іздеуге және қазбаларды табуға өте қолайлы жерлер. Мұндағы қазбалар динозаврлар емес, аймақ су астында болған миоцен дәуіріне жататын ежелгі қабықшалар, кораллдар және устрицалар. Койота тауларының шығыс жағында орналасқан Painted Gorge шөгінді, метаморфты және магмалық тау жыныстарынан құралған.

Императорлық Солтүстік-Шығыс бағыты

Императорлық ұлттық жануарлар қорығы Аризона және Калифорния штаттарындағы Колорадо өзенінің 48 шақырымдық төменгі ағысындағы жануарлар мекендеу ортасын қорғайды, соның ішінде өзен Мексикаға кірер алдындағы соңғы табиғи бөлігін де қамтиды. Өзен және оған байланысты арналар мен батпақты жерлер айналасындағы шөлді таулардан өзгеше, жасыл оазис құрайды. Бұл көшіп жүретін құстар мен жергілікті шөл жануарлары үшін пана және көбею орны болып табылады.

Солтон теңізінің солтүстік-шығыс бағыты

Сонни Боно Солтон теңізі ұлттық жануарлар қорығы, Мексика шекарасынан солтүстікке қарай 64 шақырым (40 миль) қашықтықта, Солтон теңізінің оңтүстік жағында және Тынық мұхит көш жолы бойында орналасқан. Бұл теңіз деңгейінен 227 фут (69 метр) төмендегі, өзінің түріндегі жалғыз қорық. Оңтүстік ендікте орналасқандығына, биіктігіне және Колорадо шөлінде жатуына байланысты, қорықта елдегі ең жоғары температуралардың бірі тіркеледі. Мамырдан қазанға дейінгі күнделікті температура көбінесе жоғары болады, жыл сайын температуралар тіркелді.

Мексикалы

Мексиканың Баха-Калифорния штатындағы Мехикали қаласы мұражайларға, зообаққа, спорттық конгресс орталығына және халықаралық әуежайға ие. Америка Құрама Штаттарының Калифорния штатындағы Калексикодан адамдар күн сайын жаяу немесе көлікпен өтеді. Ресторандар, тако стендтері, дәріханалар, барлар мен дискотекалар туристерді қызықтырады. Шекарадан жаяу арақашықтықта мексикалық қолөнер бұйымдары мен сувенирлер сататын көптеген дүкендер мен шатырлар бар. Сонымен қатар, АҚШ тұрғындары Мексикалиде медициналық және стоматологиялық қызметтерден пайдаланады, себебі олар АҚШ-тағы қызметтерге қарағанда арзан. Мексикадағы 18 жастан алкоголь ішуге рұқсат беруі, оны орта және жоғары мектеп оқушылары мен студенттердің демалыс күндері баруға таңдаған жеріне айналдырды.

Жаңартылатын энергия

Император алқабы күн және геотермалды жаңартылатын энергия жобаларының өте қарқынды дамып жатқан аймағына айналды. Бұл, ішінара, Калифорния штатының 2020 жылға дейін электр энергиясының 33% жаңартылатын көздерден өндіру міндеттемесімен, аңғардың жоғары күн сәулесіне ие болуымен, жоғары жұмыссыздық деңгейімен, жағалаудағы ірі халық тығыздығы бар аймақтарға жақын орналасуымен және кең аумақты игерілмеген шөлді жерлердің болуымен байланысты.

Демография

Императорлық және Мехикали аңғарлары американдық және испандық мәдениеттерінің ортақ халықаралық байланысын бөліседі. АҚШ жағындағы тұрғындардың көп бөлігі мексикалық-американдық немесе латиноамерикандық тегінен, ал Мексика жағы американдық мәдениеттің ықпалына көптеген жылдар бойы ұшырады. Аңғардың барлық бөлігінде африкалықтар, еуропалықтар, шығыс және оңтүстік азиялықтар, сондай-ақ американдықтар ұлтаралық құрамын құрайды. 2017 жылғы АҚШ халық санауы бойынша Эль-Центро қалалық аймағында 182 972 адам тұрады, бұл Император округінің барлық аумағын қамтиды. Бұл аймақ Калифорния штатының оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Ірі халық орталықтары – Браули, Калексико және округ орталығы – Эль-Центро қалалары. 2020 жылғы халық санауы мәліметтері бойынша Император округінде 179 702 адам тұрады, бұл 2010 жылғы 174 528 адамға қарағанда 2,96%-ға артық. Халық тығыздығы – шаршы шақырымға 41,8 адам (16,1 адам). Округтың нәсілдік құрамы: 85% испаниялық немесе латиноамерикандық, 3,3% афроамерикандық, 2,5% американдықтар, 2,1% азиялықтар, 0,2% Гавайи немесе Тынық мұхиты аралдарының тұрғындары және 1,7% екі немесе одан көп нәсілдік топқа жататындар. Тұрғындардың 65,7%-ы испан тілінде, ал 32,3%-ы ағылшын тілінде сөйлейді. 39 384 үй шаруашылығы бар, олардың 46,7%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрады, 57,7%-ы бірге тұратын жұбайлар, 17,1%-ында күйеуі жоқ әйелдер, ал 20,1%-ы отбасы емес. Үй шаруашылықтарының 17,1%-ы жеке адамдардан тұрады, ал 8,1%-ында 65 жастан асқан жалғыз адамдар тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 3,33 адам, ал отбасының орташа мөлшері 3,77 адамды құрайды. Округ бойынша халықтың таралуы: 18 жасқа дейінгілер – 31,4%, 18-24 жас аралығы – 9,9%, 25-44 жас аралығы – 30,4%, 45-64 жас аралығы – 18,2%, ал 65 жастан асқандар – 10,0%. Медианалық жас – 31 жас. Әр 100 әйелге 109,3 еркек шамасында. 18 жастан асқан әр 100 әйелге 111,4 еркек шамасында. + Император округіндегі президенттік сайлаудағы партиялық дауыс беру нәтижелері: Жыл GOP DEM Басқалар 2020 36.74% 20,487 61.11% 34,678 2.14% 1,218 2016 26.4% 12,704 67.9% 32,667 5.7% 2,720 2012 33.1% 12,777 65.2% 25,136 1.7% 652 2008 36.1% 14,008 62.2% 24,162 1.7% 650 2004 46.4% 15,890 52.4% 17,964 1.2% 420 2000 43.3% 12,524 53.5% 15,489 3.2% 924 1996 36.8% 9,705 55.3% 14,591 8.0% 2,104 1992 38.6% 9,759 43.9% 11,109 17.6% 4,450 1988 55.2% 12,889 43.8% 10,243 1.0% 233 1984 62.0% 13,829 36.9% 8,237 1.1% 235 1980 55.9% 12,068 36.9% 7,961 7.2% 1,550 1976 49.9% 10,618 48.2% 10,244 1.9% 400 1972 62.1% 14,178 34.9% 7,982 3.0% 689.

Саясат

Император округі президенттік, конгресс және жергілікті сайлауларда демократтардың басты тірегі болып табылады. Император округінде президенттік сайлауда көпшілік дауысқа ие болған соңғы республикашыл – 1988 жылғы АҚШ президенттік сайлауындағы Джордж Буш болатын. 2008 жылдың 4 қарашасында Император округі 8-ұсынысқа (Proposition 8) 69,7% дауыс берді, бұл Калифорния Конституциясына бір жынысты некелерді тыйым салуға бағытталған түзетулерді енгізді, және бұл ұсынысты басқа демократтық округтерге қарағанда күштірек қолдады. Император округі штат заң шығарушы органында [мәлімет жоқ], және [мәлімет жоқ] округіне кіреді.

Округтағы үйшаруашылықтың орташа табысы 31 870 доллар, ал отбасының орташа табысы 35 226 долларды құрайды. Еркектердің орташа табысы 32 775 доллар болса, әйелдердің орташа табысы 23 974 долларға тең. Округтың жан басына шаққандағы табысы 13 239 долларды құрайды. Отбасылардың 19,4% және халықтың 22,6% павперлік шегінен төмен, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 28,7% және 65 жастан асқандардың 13,6% құрайды.

Император алқабындағы мектептер

Император аңғарында жоғары мектептер, орта/кіші мектептер, бастауыш мектептер және колледждер бар. Central Union High School, Southwest High School, Calexico High School, Holtville High School, Imperial High School, Calipatria High School және Brawley Union High School – Император аңғары ұсынатын жоғары мектептердің бірнешеуі. Imperial Valley College (Империалда) және SDSU Imperial Valley Extension (Калексикода) жергілікті білім ошақтары. Аймақтағы студенттерге төрт жылдық бакалавр дәрежесін алуға мүмкіндік беретін, жергілікті қоғамдық колледж – Imperial Valley College және SDSU-дың кеңейтілген бөлімі арасындағы серіктестік бар. Бұл бағдарлама ресми түрде Imperial Valley Partnership University деп аталды. Бұл серіктестіктің мақсаты – аңғардағы студенттерге қолжетімді бағамен бакалавр дәрежесін алып, алысқа ауыспай, өңірде қалу мүмкіндігін беру болды. Бағдарлама 2012 жылдың күзінде алғашқы студенттік топтарын қабылдады және содан бері қылмыстық құқық, тарих, гуманитарлық ғылымдар, психология, мемлекеттік басқару және испан тілі сияқты түрлі академиялық бағдарламаларды ұсынып келеді. Imperial Valley University Program, немесе IVUP, Imperial Valley-дегі студенттерге қолжетімді білім беруді және жергілікті тұру мүмкіндігін ғана емес, сонымен қатар тіркелуге басымдық, стипендиялар мен Imperial Valley College және SDSU кампустарының ресурстарын пайдалану мүмкіндігін де ұсынады. IVUP әр оқу семестрінде кеңейіп, аймақтағы жоғары мектептерде презентациялар жасап, қызығушылық танытқан студенттермен жеке сұхбаттасулар өткізе отырып, белсенді жұмыс жүргізеді.