Кіріспе
Оңтүстік Африка Республикасының Жоғарғы және негізгі заңы – Оңтүстік Африка Республикасының Конституциясы. Ол республиканың құқықтық негізін қалыптастырады, оның азаматтарының құқықтары мен міндеттерін белгілейді және Үкімет құрылымын анықтайды. Қазіргі Конституция – елдің бесінші Конституциясы, ол 1994 жылғы Оңтүстік Африканың жалпы сайлауында сайланған Парламент тарапынан әзірленген. Ол президент Нельсон Манделаның 1996 жылғы 18 желтоқсандағы жарлығымен жарияланды және 1997 жылғы 4 ақпанда күшіне енді, 1993 жылғы Уақытша Конституцияны алмастырды. Алғашқы Конституция 1909 жылғы Оңтүстік Африка заңымен қабылданды және осы күнге дейін ең ұзақ сақталған. 1961 жылдан бері Конституциялар республикалық үкімет нысанын жариялап келеді. 1996 жылдан бері Конституцияға он сегіз түзету заңы енгізілді. Конституция ресми түрде «Оңтүстік Африка Республикасының Конституциясы, 1996 жыл» деп аталады. Бұрын ол Парламент Актісі ретінде нөмірленген (Акт № 108, 1996 жыл), бірақ Конституциялық заңдарды атау туралы заң қабылданғаннан бері, оған да, оны өзгертетін заңдарға да акт нөмірі берілмейді.
The Constitution of South Africa is the supreme law of the Republic of South Africa. It provides the legal foundation for the existence of the republic, it sets out the rights and duties of its citizens, and defines the structure of the Government. The current constitution, the country's fifth, was drawn up by the Parliament elected in 1994 in the South African general election, 1994. It was promulgated by President Nelson Mandela on 18 December 1996 and came into effect on 4 February 1997, replacing the Interim Constitution of 1993. The first constitution was enacted by the South Africa Act 1909, the longest lasting to date. Since 1961, the constitutions have promulgated a republican form of government. Since 1996, the Constitution has been amended by eighteen amendment acts. The Constitution is formally entitled the "Constitution of the Republic of South Africa, 1996." It was previously also numbered as if it were an Act of ParliamentAct No. 108 of 1996but, since the passage of the Citation of Constitutional Laws Act, neither it nor the acts amending it are allocated act numbers.
Оңтүстік Африканың бұрынғы конституциялары
1909 жылғы Оңтүстік Африка туралы заң (South Africa Act 1909) – Ұлыбритания Парламентінің төрт британдық колонияны біріктірген заңы: Кейп колониясы, Трансваал колониясы, Оранж өзені колониясы және Натал колониясы – Оңтүстік Африка одағына, өзін-өзі басқаратын доминионға айналды. 1961 жылғы Оңтүстік Африка Республикасы Конституциясы одақты республикаға трансформациялады, патшайымды мемлекеттік президентпен алмастырды, бірақ үкімет жүйесінің көп бөлігі өзгеріссіз қалды. Алайда, бұл заң Комонвеллдің соңғы құқықтық іздерін жою арқылы, сол кездегі апартеид үкіметін толыққанды егеменді етуге мүмкіндік берді. Референдумда, тек ақ сайлаушылар қатысқан алғашқы ұлттық сайлауда, заң тар мақұлданып, Кейп провинциясындағы айтарлықтай азшылық пен Наталдағы күшті көпшілік оған қарсы шықты. 1983 жылғы Оңтүстік Африка Республикасы Конституциясы туралы заң, тағы да тек ақ сайлаушылардың референдумы арқылы бекітілді, ақтар, түстілер және үнділерді ұсынушы жеке палаталары бар үш палаталы парламент құрды, бірақ қараларға өкілдік берілмеді. Мемлекеттік президенттің және атқарушы премьер-министрдің лауазымдары парламент таңдаған атқарушы мемлекеттік президенттің біріктірілген лауазымына тоғыстырылды. Бұл қайшылық бүгінгі күнге дейін сақталып келеді және Оңтүстік Африкаға тән ерекшелік (іргелес Ботсванада сияқты бір ғана ерекше жағдай бар). Оңтүстік Африка Республикасының 1993 жылғы Конституциясы немесе Уақытша Конституция апартеидтің аяқталуымен қабылданды және өтпелі кезеңді басқару үшін енгізілді. Ол тұңғыш рет либералды демократияның, жалпы ересектердің сайлау құқығының және құқықтар мен бостандықтардың жарғысының негізін қалады.
Келіссөздер
Оңтүстік Африкадағы апартеидті аяқтау бойынша келіссөздердің маңызды бөлігі жаңа конституцияны жасау болды. Конституция қалай қабылданатыны – күрделі мәселелердің бірі болды. Африка Ұлттық Конгресі (АҰК) конституция демократиялық жолмен сайланған конституциялық жиналыспен әзірленуі керек деп талап етті, ал үкіметтегі Ұлттық партия (ҰП) азшылықтардың құқықтары қорғалмай қалуынан қауіптеніп, оның орнына конституцияны тараптар арасында келісіммен келіссөздер арқылы бекітіп, содан кейін халыққа референдумға ұсынуды ұсынды. Ресми келіссөздер 1991 жылдың желтоқсанында Демократиялық Оңтүстік Африка Конвенциясында (CODESA) басталды. Тараптар келісім арқылы уақытша конституцияны қабылдауға келісті, ол тұрақты конституцияны әзірлеу үшін сайланған конституциялық жиналысты құруды көздеді. Уақытша конституцияда жаңа конституцияның сақтауы тиіс 34 конституциялық принциптер қамтылған. Оларға көппартиялық демократия, үнемі сайлаулар мен ересектердің жалпы сайлау құқығы, конституцияның барлық басқа заңдардан жоғары тұруы, орталықтандырылған үкіметтің орнына квазифедералдық жүйе, расизм мен сексизмнің жоқтығы, «әмбебап түрде қабылданған негізгі құқықтар мен бостандықтардың» қорғалуы, заң алдындағы теңдік, биліктің бөлінуі, тәуелсіз сот жүйесі, демократиялық өкілдікпен жабдықталған провинциялық және жергілікті билік деңгейлері, тілдер мен мәдениеттердің алуан түрлілігін қорғау кірді. Құқықтар туралы билль, қазір Оңтүстік Африка Конституциясының екінші тарауында, негізінен Кадер Асмал мен Альби Сакспен жазылды. Жаңа конституциялық мәтін жаңадан құрылған Конституциялық сот тарапынан осы принциптерге сәйкестігі бойынша тексерілуге тиіс болды. Егер мәтін принциптерге сәйкес келсе, ол жаңа конституция болар еді; әйтпесе, ол Конституциялық жиналысқа қайтарылар еді.
Соңғы мәтін
Конституциялық ассамблея халықтан пікірлер мен ұсыныстар алу үшін кең ауқымды халықты қатыстыру бағдарламасын жүзеге асырды. Алайда, конституциялық мәтінді қабылдау мерзімі жақындағанда, көптеген мәселелер партиялар өкілдерінің жеке кездесулерінде талқыланды. Конституциялық ассамблея қайтадан шақырылып, 11 қазанда бұрынғы мәтінмен салыстырғанда көптеген өзгерістер енгізілген түзетілген конституциялық мәтінді қабылдады. Олардың кейбірі соттың растамау себептерін қарастырды, ал қалғандары мәтінді нақтылады. Түзетілген мәтін Конституциялық сотқа мақұлдау үшін қайтарылды, және сот 4 желтоқсандағы екінші мақұлдау шешімінде оны тиісінше растады. Конституцияға президент Мандела 10 желтоқсанда қол қойды және ол 18 желтоқсанда Мемлекеттік газетте ресми жарияланды. Конституция дереу күшіне енбеді; ол президент жарлығымен 1997 жылдың 4 ақпанында қолданысқа енгізілді, тек кейбір қаржылық ережелер 1998 жылдың 1 қаңтарына дейін кейінге шегерілді.
Мазмұны
Конституция кіріспеден, 244 тараудан тұратын он төрт бөлімнен және сегіз қосымшадан тұрады. Әр бөлім нақты бір мәселеге арналған; қосымшаларда негізгі мәтінде сілтеме берілген қосымша ақпарат келтірілген.
1-тарау: Құрылтай ережелері
1-тарауда конституцияда маңызды ұлттық принциптер бекітіледі, елдің туы мен ұлттық әнұраны айқындалады, ресми тілдер мен мемлекеттік тіл саясатының принциптері нақтыланады. Ол Оңтүстік Африканы адам құқықтары, конституциялық билік, заң үстемдігі және жалпы ересектер сайлау құқығы принциптеріне негізделген "бір, тәуелсіз, демократиялық мемлекет" деп анықтайды. Бұл тарауда конституция барлық басқа заңдар мен іс-әрекеттердің жоғары тұратынын белгілейтін үстемдік ережесі бар.
3-тарау: Кооперативтік басқару
3-тарауда мемлекеттік органдардың ұлттық, облыстық және жергілікті деңгейдегі үш "сфера" арасындағы қарым-қатынастары қарастырылады. Ол, олардың өзара адал болуын және халықтың ең жақсы мүддесі үшін әрекет етуін талап ететін қағидалар жиынтығын белгілейді. Сонымен қатар, сотқа жүгіну алдында дауларды бейбіт жолмен шешуге тырысулары да міндетті.
4-тарау: Парламент
4-тарауда парламенттің құрылымы, ұлттық үкіметтің заң шығару саласы анықталады. Парламент екі палатадан тұрады: халық тікелей сайлайтын Ұлттық Ассамблея (төменгі палата) және провинциялық заң шығару жиналыстары сайлайтын Ұлттық Провинциялар Кеңесі (жоғарғы палата). Бұл тарауда палаталарды сайлау және тарату принциптері, парламент мүшелігіне қойылатын талаптар, кворум талаптары, төрағаларды сайлау рәсімдері, сондай-ақ парламенттің және оның мүшелерінің құқықтары, жеңілдіктері мен иммунитеттері белгіленеді. Заң жобаларын заңға айналдыру процесі осы тарауда көрсетілген; конституциялық түзетулер, провинциялық мәселелерге қатысы жоқ жалпы заң жобалары, провинциялық мәселелерге қатысы бар жалпы заң жобалары және қаржылық заң жобалары үшін әртүрлі процедуралар қарастырылған.
5-тарау: Президент және ұлттық атқарушы орган
5-тарауда ұлттық атқару билігінің құрылымы және Президенттің өкілеттіктері белгіленеді. Онда Президентті Ұлттық жиналыстың сайлау және қызметтен босату тәртібі қарастырылады, сондай-ақ Президенттің бес жылдық екі мерзімге ғана сайлануына шектеу қойылады. Президентке мемлекет басшысы және үкімет басшысының өкілеттіктері беріледі; Президенттің Министрлер кабинетін тағайындау құқығы қарастырылады; Президент пен Министрлер кабинеті Парламентке есеп беруге міндетті деп белгіленеді.
6-тарау: Облыстар
6-тарауда Оңтүстік Африканың тоғыз провинциясы құрылады және провинциялық үкіметтердің өкілеттіктері мен құрылымы айқындалады. Провинциялардың шекаралары Конституцияның 1А-қосымшасына сәйкес белгіленеді, ол өз кезегінде метрополитендік және аудандық муниципалитеттердің шекараларына сілтеме жасайды. Шамалы дәрежеде, бұл тарау провинцияға өз провинциялық конституциясын қабылдау арқылы өзгертуге мүмкіндік беретін үлгі болып табылады. (Қазірге дейін мұны тек Батыс Кейп провинциясы жасаған.) Тарауда бір палаталы заң шығару органы, заң шығару органымен сайланатын провинциялық атқарушы биліктің басшысы – Премьер-министр және Премьер-министр тағайындайтын провинциялық кабинет – Атқару кеңесі қарастырылады. Провинциялық үкіметке 5-қосымшада тізілген мәселелер бойынша ерекше өкілеттіктер беріледі, ал 4-қосымшада тізілген басқа мәселелер бойынша ұлттық үкіметпен бірдей өкілеттіктер беріледі. Тарау бір тақырып бойынша ұлттық және провинциялық заңнамалардың қақтығыстарын реттейді және қайсысы басымдыққа ие болатынының шарттарын анықтайды.
7-тарау: Жергілікті басқару
7-тарау жергілікті басқарудың құрылысын белгілейді. Ол Оңтүстік Африканың барлық аумағында муниципалитеттер құрылуын міндеттейді және үш санаттағы муниципалитеттерді көздейді, олардың ішінде кейбір аймақтар бір "А санаты" муниципалитетімен, ал басқалары екі деңгейлі жүйемен басқарылады, онда ірі "С санаты" муниципалитетіне бірнеше "Б санаты" муниципалитеттері кіреді. Муниципалитеттерге 4 және 5-қосымшада тізілген белгілі бір мәселелерді басқару құқығы беріледі, ал атқару және заң шығару билігі муниципалдық кеңеске жүктеледі. Бұл тарауда муниципалдық сайлаулар бес жыл сайын өткізілуі талап етіледі.
8-тарау: Соттар мен сот төрелігін жүргізу
8-тарау сот жүйесінің құрылымын белгілейді. Ол магистраттық соттар, Жоғарғы сот, Жоғарғы саяжай сот және Конституциялық соттан тұратын иерархияны анықтайды. Президент сот қызметі жөніндегі комиссияның ұсынымы бойынша судьяларды тағайындайды және барлық қылмыстық қудалауды жүзеге асыру үшін бірыңғай ұлттық прокуратура құрылады.
9-тарау: Конституциялық демократияны қолдайтын мемлекеттік институттар
9-тарау демократия мен адам құқықтарын қорғау және қолдау үшін бірнеше комиссия мен кеңсе құрады. Олар: Халықтың құқық қорғаушысы (омбудсмен), Оңтүстік Африка Адам құқықтары жөніндегі комиссиясы, Мәдени, діни және тілдік қауымдастықтардың құқықтарын ілгерілету және қорғау комиссиясы, Гендерлік теңдік комиссиясы, Есептік комитет төрағасы, Тәуелсіз сайлау комиссиясы және Тәуелсіз коммуникация органдары.
10-тарау: Мемлекеттік басқару
10-тарауда мемлекеттік қызметті басқарудың құндылықтары мен принциптері тізімделген және оны бақылау үшін Мемлекеттік қызмет комиссиясы құрылады.
11-тарау: Қауіпсіздік қызметтері
11-тарауда қорғаныс күштері, полиция қызметі және барлау қызметтеріне азаматтық бақылауды қамтамасыз ететін құрылымдар белгіленеді. Ол Президентті қорғаныс күштерінің Бас қолбасшысы етеді, бірақ оларды қашан және қалай пайдалануға болатынына шарттар қояды және Парламентке үнемі есеп беруді міндеттейді. Полиция қызметі ұлттық үкімет бақылауында болады, бірақ провинциялық үкіметтерге полиция іс-қимылын басқару және қадағалауға белгілі бір өкілеттіктер беріледі.
12-тарау: Дәстүрлі басшылар
12-тарауда Конституцияға бағынып, дәстүрлі басшылардың мәртебесі мен билігі, сондай-ақ дәстүрлі құқық мойындалады. Бұл тарау провинциялық дәстүрлі басшылар үйлері мен ұлттық дәстүрлі басшылар кеңесін құруға мүмкіндік береді. Дәстүрлі басшылар сол муниципалитетте тұратын халықтың тұрақты дамуын қамтамасыз ету үшін муниципалитет істеріне және шешім қабылдауға қатысуға міндетті. Көптеген дәстүрлі басшылар күнделікті жұмыспен айналыспайды, сондықтан олар әкімдік кеңесінің құрамына енуі керек.
13-тарау: Қаржы
13-тарау мемлекеттік қаржы мәселелерін қарастырады. Ол Парламент актісі арқылы ғана жұмсалатын Ұлттық кіріс қорын және провинциялық заң шығарушы орган актісі арқылы ғана жұмсалатын провинциялық кіріс қорларын құрады. Ол провинциялар мен муниципалитеттерге ұлттық кірістердің тең бөлінуін қамтамасыз етеді және провинциялық және жергілікті билік органдарына белгілі бір салықтар мен алымдарды тарту құқығын береді. Ол мемлекеттік биліктің барлық деңгейінде тиімді және ашық бюджеттеуді талап етеді және Ұлттық қазынаға бюджеттік процестерді бақылау өкілеттігін береді. Ол мемлекеттік сатып алулар мен мемлекеттік қарыз алуға қатысты шектеулер енгізеді. Бұл тарауда қаржылық мәселелер бойынша үкіметке кеңес беру үшін Қаржы және фискалдық комиссия, ал валютаны қадағалау үшін Ұлттық банк құрылады. Экономист Жак Йонкер 13-тарау ережелерін салықтық жауапсыздыққа қарсы тиімді қорғау үшін жеткіліксіз деп сынап, оны Испания сияқты басқа конституциялармен үйлестіре өзгертуді ұсынды.
Жоспарлар
1-тарауда сілтенілген 1-кестеде ұлттық ту сипатталған. 6-тарауда сілтенілген 1А-кестеде провинциялардың географиялық аумақтары, муниципалитеттік шекаралау кеңесі жариялаған және метрополиялық және аудандық муниципалитеттерді анықтайтын карталарға сүйене отырып, анықталады. 2-қосымшада саяси лауазымдарды иеленушілер мен судьялардың қабылдайтын анттарының немесе салтанатты уәделерінің мәтіндері келтірілген. 3-қосымшада Ұлттық Ассамблеяның Президент сайлау тәртібі, заң шығару органдарының төрағаларын сайлау тәртібі, сондай-ақ Ұлттық Провинциялар Кеңесіндегі орындардың саяси партияларға бөлу формуласы сипатталған. 4-қосымшада Парламент пен провинциялық заң шығарушы органдардың заң шығару құзыретіне бірдей бағынышты "функционалдық салалардың" тізімі келтірілген. 5-қосымшада провинциялық заң шығарушы органдардың заң шығару құзыретіне толығымен бағынышты функционалдық салалардың тізімі келтірілген. 6-кестеде бұрынғы Конституция бойынша құрылған институттардың жаңа Конституция бойынша құрылған институттарға өту тәртібі егжей-тегжейлі сипатталған. Ол қолданыстағы заңдардың күшін сақтап қалуын және қажет болған жағдайда оларды провинциялық үкіметтерге басқаруға беруді қарастырады. Сондай-ақ, ол ескі Конституцияның күшін жоюға қарамастан, кестеде көрсетілген өзгертулерге сәйкес, оның кейбір бөлімдерінің күшінде қалатынын көздейді. Бұдан өзге, 1999 жылғы сайлауға дейін Ұлттық Бірлік Үкіметінің қызметін жалғастыруға мүмкіндік беретін Конституция мәтініне уақытша түзетулер енгізілген. 7-қосымшада жаңа Конституциямен күшін жоғалтқан заңдардың тізімі келтірілген, оларға уақытша Конституция және оған енгізілген он түзету кіреді.
Түзетулер
Конституцияның 74-бабында Конституцияға түзету енгізу туралы заң жобасы Ұлттық Ассамблея мүшелерінің кемінде үштен екісі (яғни 400 мүшесінің кемінде 267-сі) оған дауыс берген жағдайда ғана қабылданады делінген. Егер түзету провинциялық өкілеттіктерге немесе шекараларға қатысты болса, немесе ол Құқықтардың Жарғысына өзгеріс енгізсе, Ұлттық Провинциялар Кеңесіндегі тоғыз провинцияның кем дегенде алтауы да оған дауыс беруі тиіс. Конституцияның 1-бабын өзгерту, яғни Оңтүстік Африканың тәуелсіз, демократиялық мемлекет ретінде құрылуын бекіту және елдің негізгі құндылықтарын айқындау үшін, Ұлттық Ассамблея мүшелерінің төрттен үш бөлігінің қолдауы қажет. 1996 жылдан бері он сегіз түзету қабылданды.
Бірінші түзету
Конституцияға бірінші түзету туралы заң (бұрынғы Оңтүстік Африка Республикасы Конституциясына түзету туралы заң, 1997) Президенттің 1997 жылғы 28 тамызда қол қойған, бірақ конституция күшіне енген 1997 жылғы 4 ақпанға дейін кері күшімен қолданылған заңы болды. Онда үш шара қарастырылды:
to provide that a person who serves as Acting President of the Republic more than once during a single presidential term only has to swear the oath of office the first time that they become Acting President. to allow the President of the Constitutional Court to designate another judge to administer the oath of office to the President or Acting President, rather than administering it personally. to extend the cut off date for actions for which amnesty could be granted by the Truth and Reconciliation Commission, changing it from 6 December 1993 to 11 May 1994. This last change allowed the TRC to deal with various violent events, particularly the Bophuthatswana coup d'état and its aftermath, that had occurred in the run up to the 1994 general elections.
Бір президенттік мерзім ішінде бірнеше рет Республика Президентінің міндетін атқарушы болып тағайындалған адам антты тек алғашқы тағайындалғанда ғана қабылдауы керек. Конституциялық сот төрағасына президентке немесе президент міндетін атқарушыға ант беру рәсімін жеке өзі орындаудың орнына, басқа судьяны тағайындау құқығы берілді. Шындық және келісім комиссиясының рақымшылық беруге құқығы бар істерге қатысты мерзімді 1993 жылғы 6 желтоқсаннан 1994 жылғы 11 мамырға дейін ұзарту. Бұл соңғы өзгеріс Комиссияға 1994 жылғы жалпы сайлауға дейін болған түрлі зорлық-зомбылық оқиғаларын, әсіресе Бофутасвана төңкерісі мен оның салдарына қатысты мәселелерді қарауға мүмкіндік берді.
to provide that a person who serves as Acting President of the Republic more than once during a single presidential term only has to swear the oath of office the first time that they become Acting President. to allow the President of the Constitutional Court to designate another judge to administer the oath of office to the President or Acting President, rather than administering it personally. to extend the cut off date for actions for which amnesty could be granted by the Truth and Reconciliation Commission, changing it from 6 December 1993 to 11 May 1994. This last change allowed the TRC to deal with various violent events, particularly the Bophuthatswana coup d'état and its aftermath, that had occurred in the run up to the 1994 general elections.
Екінші түзету
Конституцияға екінші түзету туралы заң (бұрынғы Оңтүстік Африка Республикасы Конституциясына түзету туралы заң, 1998) 1998 жылдың 7 қазанында күшіне енді. Онда бес шара көзделген:
Муниципалдық кеңестердің өкілеттік мерзімін төрт жылдан бес жылға ұзарту.
Апартеидтен кейінгі жергілікті өзін-өзі басқару жүйесіне өту процесіндегі кейбір мерзімдерді ұзарту.
Сот қызметі комиссиясының мүшелерін ауыстыру үшін орынбасарларды белгілеуге рұқсат беру.
Парламентке Мемлекеттік қызмет комиссиясына қосымша өкілеттіктер мен функцияларды беру құқығын беру.
Адам құқықтары комиссиясының атауын Оңтүстік Африка Адам құқықтары комиссиясы деп өзгерту.
to extend the term of office of municipal councils from four years to five years. to extend certain deadlines in the process of transition to the post apartheid system of local government. to allow for the designation of alternates to replace members of the Judicial Service Commission. to give Parliament the ability to assign additional powers or functions to the Public Service Commission. to rename the Human Rights Commission to the South African Human Rights Commission.
Үшінші түзету
Конституцияның Үшінші түзету туралы заң (бұрын Оңтүстік Африка Республикасы Конституциясының Екінші түзету туралы заң, 1998 жылғы) 1998 жылдың 30 қазанында күшіне енді. Ол ұлттық және тиісті провинциялық үкіметтердің келісімімен провинциялық шекаралар арқылы муниципалитеттер құруға мүмкіндік берді. Бұл түзетулер 2005 жылы Он екінші түзету арқылы кері қайтарылды.
Жетінші түзету
Конституцияның жетінші түзету туралы заң (бұрынғы Оңтүстік Африка Республикасы Конституциясының екінші түзету туралы заң, 2001) 2002 жылғы 26 сәуірде күшіне енді, Қаржы және фискалдық комиссияға қатысты ережелер 2003 жылғы 1 желтоқсанда күшіне енгенін қоспағанда. Ол ұлттық және провинциялық үкіметтердің қаржылық басқаруына қатысты ережелерге түрлі өзгерістер енгізді, оның ішінде: ұлттық парламентте және провинциялық заң шығарушы органдарда "ақша туралы заң жобасы" деп есептелетін мәселенің кеңейтілуі. Кірістерді бөлу туралы заң жобаларын (ұлттық, провинциялық және жергілікті билік арасындағы кірістерді бөлуді регламенттейтін заң жобаларын) Парламентке тек Қаржы министрі ғана ұсына алады. Қаржы және фискалдық комиссияның мүшелерінің санын 22-ден 9-ға дейін азайту, президент тағайындаған мүшелер санын 9-дан 2-ге дейін азайту, сондай-ақ тоғыз провинция жеке-жеке тағайындаған 9 мүшені провинциялардың бірлесіп тағайындаған 3 мүшесімен алмастыру. Сондай-ақ ұлттық үкіметтің провинциялық үкіметтердің қаржылық қызметін бақылау механизмдерін өзгерту.
an extension of what is considered a "money bill" in the national Parliament and the provincial legislatures. requiring that Division of Revenue Bills (bills dividing revenue between national, provincial and local government) can only be introduced to Parliament by the Minister of Finance. reducing the size of the Financial and Fiscal Commission from 22 members to nine members, by reducing the number of members chosen by the president from nine to two, and by replacing the nine members chosen by the nine provinces individually with three members chosen by the provinces collectively. modifying the mechanisms whereby the national government can control the financial practices of the provincial governments.
Он бірінші түзету
Конституцияның Он бірінші түзету заңы (бұрынғы Оңтүстік Африка Республикасы Конституциясының 2003 жылғы екінші түзету заңы) 2003 жылдың 11 шілдесінде күшіне енді. Ол Солтүстік провинцияның атауын Лимпопо деп өзгертіп, нашар басқарылатын провинциялық үкіметке ұлттық үкіметтің араласу тәртібін, сондай-ақ нашар басқарылатын муниципалитетке провинциялық үкіметтің араласу тәртібін өзгертті. Бұған қоса, муниципалитетке араласқан кезде провинциялық атқарушы биліктің өкілеттіктерін кеңейтті.
Он екінші және он үшінші түзетулер
Конституцияға он екінші түзету 2006 жылдың 1 наурызында күшіне енді; ол жеті провинцияның шекараларын өзгертті. Уақытша конституцияда провинциялар магистралдық аудандар бойынша анықталған еді; түзету оларды аудандық және метрополитендік муниципалитеттер бойынша қайта анықтады. Он екінші түзету сондай-ақ провинциялық шекаралар арқылы муниципалитеттер құруға мүмкіндік берген үшінші түзетуде енгізілген қағидаларды жойды. Шекара өзгертулерінің кейбіреуіне халықтың күшті қарсылығы болды. Квазулу-Натал провинциясынан Шығыс Кейп провинциясына ауыстырылған Мататиле қауымы конституциялық сотқа түзетуге шағымданып, 2006 жылдың 18 тамызында Квазулу-Натал заң шығарушы органы түзетуді бекіту алдында қажетті халық қатысуын қамтамасыз етпегенін сот анықтады. Соттың шешімі он сегіз айға тоқтап тұрды, осы уақыт ішінде Парламент Мататиле шекарасын өзгерткенін он үшінші түзету ретінде қайта қабылдады, ол 2007 жылдың 14 желтоқсанында күшіне енді. Гутсон халқы Гаутенг провинциясынан Солтүстік-Батыс провинциясына ауыстырылды, олар шерулерге, наразылықтарға (кейбір жағдайларда зорлық-зомбылыққа) және бойкоттар мен жұмыс тоқтатуларға шықты. 2009 жылы Хутсонгты қамтитын Мерафонг қалалық муниципалитеті он алтыншы түзету арқылы Гаутенг провинциясына қайтарылды.
Он төртінші және он бесінші түзетулер
Конституцияның он төртінші және он бесінші түзету актілері 2009 жылдың 17 сәуірінде күшіне енді; олар сегізінші, тоғызыншы және оныншы түзетулермен енгізілген депутаттық фракциядан өту ережелерін жойды. Он төртінші түзету провинциялық заң шығарушы органдарға және Ұлттық провинциялар кеңесіне (ҰПК) әсер ететін ережелерді қамтыды, сондықтан олар ҰПК-да да, Ұлттық Ассамблеяда да қабылданды, ал он бесінші түзетуде қалған ережелер болды, олар тек Ассамблеядан бекітуді қажет етті.
Он алтыншы түзету
Конституцияға он алтыншы түзету 2009 жылдың 3 сәуірінде күшіне енді. Ол Мерафонг қалалық муниципалитетін Солтүстік-Батыс провинциясынан Гаутенг провинциясына қосты. Бұл Хутсонгтағы қоғамның қарсылығы мен наразылығынан кейін, он екінші түзетумен енгізілген аумақтық өзгерістерге байланысты болды.
Он жетінші түзету
2013 жылғы 23 тамызда Конституцияға он жетінші түзету күшіне енді; ол Жоғарғы соттар туралы заңмен бірге сот жүйесін қайта құрды. Түзету:
Бас сот төрешісін сот билігінің басшысы деп жариялады, соттардың әкімшілік бақылауын жүргізуге жауапты болды. Конституциялық соттың қарауына конституциялық мәселелермен қатар, жалпы қоғамдық маңызы бар және соттың өзі қарайтын кез келген мәселелер де енді. Жоғарғы апелляциялық соттың Еңбек апелляциялық соты мен Бәсекелестік апелляциялық сотынан келіп түскен шағымдар бойынша қарау құқығын жойды. Жоғары соттарға жасалған сілтемелерді өзгертіп, оларды жеке соттар емес, Оңтүстік Африканың біртұтас Жоғарғы сотының бөлімдері деп қарастыруды қамтамасыз етті. Конституциялық сот судьясын, лауазым бос болғанда немесе Бас судьяның орынбасары (DCJ) қатыса алмаған жағдайда, Бас судьяның орынбасары қызметін атқаруға тағайындауға рұқсат берді.
declared the Chief Justice to be the head of the judiciary, with responsibility for administrative oversight of the courts. expanded the jurisdiction of the Constitutional Court so that, as well as constitutional matters, it has jurisdiction over any matters of general public importance that it chooses to hear. removed the jurisdiction of the Supreme Court of Appeal over appeals from the Labour Appeal Court and the Competition Appeal Court. altered references to the High Courts so that they are regarded as divisions of a single High Court of South Africa rather than separate courts. allowed the appointment of a Constitutional Court judge as acting Deputy Chief Justice (DCJ) if the position is vacant or the DCJ is absent.
Он сегізінші түзету
2023 жылғы 19 шілдеде қол қойылған Конституцияға он сегізінші түзету заңы Оңтүстік Африканың қол тілін, қазіргі бар он бір ресми сөйлеу тілімен қатар, Оңтүстік Африканың ресми тілі деп жариялады.