Кіріспе

Ежелгі Афинаның тарихи шолуы

Ежелгі Афина

Афина – әлемдегі есімдері сақталған ең көне қалалардың бірі, ол шамамен 5000 жылдан бері үздірілмей мекендеуге ие. Оңтүстік Еуропада орналасқан Афина б.з.б. бірінші мыңжылдықта Ежелгі Грекияның жетекші қаласына айналды, ал оның б.з.б. 5 ғасырындағы мәдени жетістіктері Батыс өркениетінің негізін қалады. Ерте орта ғасырларда қала құлдырап, кейін Византия империясының кезеңінде жаңадан гүлденді және 12 және 13 ғасырлардағы крест жорықтары кезінде итальяндық саудадан пайда көріп, салыстырмалы түрде өркендеді. Осман империясының билігінде күрт құлдырағаннан кейін Афина 19 ғасырда тәуелсіз және өздігінен басқарушы грек мемлекетінің астанасы ретінде қайта жанданды.

Атауы

Афинаның аты оның қамқоршысы – әйел құдайы Афинаның есімімен байланысты, және ол грек тілінен бұрынғы тілден шыққан. Афинаның осы атауға қалай ие болғанын түсіндіретін мифті Геродот, Аполлодор, Овидий, Плутарх, Паузания және басқалар сипаттаған. Бұл миф тіпті Парфенонның батыс фронтонындағы мүсіннің тақырыбына айналды. Афина да, Посейдон да қаланың қамқоршысы болуға және қалаға өздерінің есімдерін беруге ниет білдірді, сондықтан олар қалаға бір сыйдан ұсынды. Посейдон үштігімен жерді ұрып, теңіз күшін білдіретін бұлақ жасады. Ал Афина бейбітшілік пен гүлденудің символы – зәйтүн ағашын жаратты. Афиналықтар, билеушісі Кекроп басшылығымен, зәйтүн ағашын қабылдап, қалаға Афинаның есімін берді. (Кейін шамамен б.з.д. 600 жылы Оңтүстік Италияда Паэстум қаласы Посейдония деген атпен негісталды.) Паузанияның (2-ғасыр А.Д.) заманында Афина құдайының жасаған деп есептелетін қасиетті зәйтүн ағашы Акропольде сақталған. Ол Пандросустың ғибадатханасының жанында, Парфенонның қасында орналасқан. Геродоттың айтуынша, ағаш парсы соғыстары кезінде өртеліп, бірақ түбінен жаңа шыбықтар өсіп шыққан. Гректер мұны Афинаның қаладағы өз іздерін сақтап қалғанының белгісі деп қарастырды.

Географиялық жағдай

Акрополистің ('жоғарғы қала') орналасқан жері алғаш рет неолит дәуірінде, шамамен б.з.д. төртінші мыңжылдықтың соңында немесе одан сәл кейін қорғанысқа ыңғайлы елді мекен ретінде пайда болған деген дәлелдер бар. Бұл жер – қоршаған жазықтарды бақылауға мүмкіндік беретін табиғи қорғаныс позициясы. Ол Сарон шығанағынан ішкі жағына қарай, Кефисия жазығының ортасында орналасқан, бұл өзендермен қоршалған құнарлы аңғар. Шығысында Химмет тауы, солтүстігінде Пентелик тауы жатыр. Б.з.б. бірінші мыңжылдықта ежелгі Афина қазіргі Грекияның кең жайылған қаласымен салыстырғанда өте шағын аумақты алып тұрды. Ежелгі қабырғалы қаланың ауданы шамамен екі километр (1.5 шақырым) шығыстан батысқа дейін, ал солтүстіктен оңтүстікке қарай одан сәл кем болған, бірақ өркендеген шағында қала қабырғаларынан тысқары да қала маңындағы елді мекендер болған. Акрополь осы қабырғалы ауданның оңтүстігінде орналасқан. Қаланың сауда және әлеуметтік орталығы – Агора қазіргі Монастираки ауданындағы Акрополдан солтүстікке қарай 400 метр (1300 фут) жерде жатыр. Афина ассамблеясы өткен Пникс төбесі қаланың батыс шетінде орналасқан. Эридан (Ηριδανός) өзені қала арқылы ағып өтеді. Ежелгі Афинадағы ең маңызды діни орындардың бірі – Афина храмы, қазір Парфенон деп белгілі, ол Акропольдің үстінде орналасқан, және оның әсерлі қирандылары әлі де тұр. Тағы екі маңызды діни орын – Гефест храмы (әлі де көбінесе сақталған) және Олимпиялық Зевс храмы немесе Олимпейон (бір кезде материктік Грециядағы ең үлкен храм, бірақ қазір қираған) қала қабырғаларының ішінде орналасқан.

Шығуы және ерте тарихы

Афина неолит дәуірінен бері, шамамен б.з.д. төртінші мыңжылдықтың соңынан бастап, немесе 5000 жылдан астам уақыттан бері қоныстанған. Б.з.д. 1412 жылға қарай, бұл елді мекен Микен өркениетінің маңызды орталығына айналды, ал Акрополь – маңызды Микен бекінісінің орны болды, оның қалдықтары ерекше Киклоп қабырғаларының бөліктерінен танылады. Акрополь шыңында, кейінгі Эрехтейонның астында, тау жынысындағы ойыстар Микен сарайының орналасқан жері ретінде анықталды, бұл Микендегі ұқсас жұмыстармен салыстыруға болады. Микен және Пилос сияқты басқа Микен орталықтарынан айырмашылығы, Афинаның шамамен б.з.д. 1200 жылы қиратылған-қиратылмағаны белгісіз, бұл оқиға дәстүрлі түрде Дорийлік шабуылмен байланысты (бірақ қазіргі уақытта жүйелердің күйреуімен, соңғы қола дәуірінің күйреуінің бір бөлігімен байланысты). Афиналықтар әрқашан өздерін «таза» иониялықтар деп санады, оларда дорийлік элемент болмады. Дегенмен, Афина, көптеген қола дәуірі елді мекендері сияқты, осыдан кейін шамамен 150 жыл бойы экономикалық құлдырауға ұшырады. Темір дәуіріндегі Керамикоста және басқа жерлердегі жерлеулер көбінесе мол дайындалған және б.з.д. 900 жылдан бастап Афинаның аймақтағы сауда мен гүлденудің жетекші орталықтарының бірі болғанын көрсетеді; Евбеядағы Лефканди және Криттегі Кнос сияқты. Бұл жағдай грек әлеміндегі оның орталық орналасуынан, Акропольдегі сенімді бекінісінен және теңізге қол жеткізуінен туындаған болуы мүмкін, бұл оған Теба және Спарта сияқты ішкі бәсекелестерге қарағанда табиғи артықшылық берді.

Құрылтайшы аңыздар

Аңыз бойынша, Афина бұрын патшалармен басқарылған, және бұл жағдай б.з.б. 9 ғасырға дейін сақталған болуы мүмкін. Кейінгі мәліметтерге сүйенсек, бұл патшалар "жақсы туылғандар" деп аталатын Евпатридтер жер иелері аристократиясының төбесінде тұрған, ал олардың басқару құралы – Арес төбесінде жиналатын Кеңес, яғни Ареопаг болды. Ареопаг қаланың басшыларын – архонттарды және полимархты (бас қолбасшыны) тағайындаған. Афинаның ең танымал патшасы – грек мифологиясындағы көрнекті тұлға, Минотаврды өлтірген Тесей. Афинаның өткені туралы сәл өзгеше мифтік нұсқа Платонның "Тимей" диалогында келтірілген. Бұл диалогта египеттік Нейт құдайының дін қызметкерлері Египетке сапарлаған афиналық көшбасшы Солонға берген ақпарат туралы айтылады. Оған сәйкес, оның заманынан 9000 жыл бұрын, Египеттің ең көне патшалығынан мың жыл бұрын дамыған афиналық мемлекет құрылған. Сол мемлекеттің заңдары ең әділ болған және Египет патшалары өздерінің патшалықтары үшін заңдар жасағанда олардан көп шабыттанған. Бұл оқиғаға ешқандай ғылыми дәлел жоқ, себебі б.з.б. 10 мың жылдықта Афина мемлекеті болған деген мәлімет жоқ. Сонымен қатар, осы кезеңде Египет пен қазіргі Грекияның кез келген бөлігі арасында мәдени немесе басқа да байланыстар болғанын көрсететін ешқандай дәлел табылмаған.

Классикалық кезең

Б.з.д. 1-мыңжылдықта Афина Аттиканың басқа қалаларын өзінің билігіне бағындыруға қол жеткізді. Осы синоицизм процесі – барлық халқы бір ортақ үйге біріктіру – Грекия материгіндегі ең ірі және ең бай мемлекетті құрды, бірақ сонымен қатар ақсүйектер саяси өмірден шеттетіп, үлкен халық тобын қалыптастырды. Б.з.д. 7 ғасырға қарай әлеуметтік наразылық кеңінен тарады, сонда Ареопаг Драконды қатаң жаңа заң кодексін жасау үшін тағайындады (содан "дракониялық" сөзі пайда болды). Бұл сәтсіз аяқталған соң, олар 594 жылы жаңа конституция құру мандатымен Солонды тағайындады.

Реформа және демократия

Солон бастаған реформалар саяси және экономикалық мәселелерді қамтыды. Эвпатридтердің экономикалық күші афиналық азаматтарды қарыз үшін жаза ретінде (борыштық құлдық) құлдыққа салуға тыйым салу, ірі жер иеліктерін тарату және сауда-сатырды дамыту арқылы төмендетілді, бұл өркендеген қалалық сауда тобының қалыптасуына жағдай жасады. Саяси жағынан Солон афиналықтарды байлық деңгейіне және әскери қызметке қабілеттілігіне сүйене отырып, төрт топқа бөлді. Халықтың көп бөлігін құрайтын ең төменгі топ – тетайлар (көне грекше Θήται) алғаш рет саяси құқықтарға ие болды және Эклесияда (Халық жиналысында) дауыс беруге мүмкіндік алды. Бірақ саяси лауазымдарды тек жоғары топтар ғана атқара алатын еді. Ареопаг өміршеңдігін сақтап қалды, бірақ оның билігі шектелді. Жаңа жүйе афиналық демократияның негізін қалады, бірақ қысқа мерзімде таптық қайшылықтарды тоқтатуға қол жеткізе алмады. Жиырма жылдық тәртіпсіздіктен кейін Пеисистрат басқаратын халықтық партия билікті басып алды. Пеисистрат көбінесе тиран деп аталады, бірақ грекше «тираннос» сөзі қатыгез және зәлім билеушіні емес, күшпен билікке келген адамды ғана білдіреді. Шындығында Пеисистрат өте танымал билеуші болды, ол Афинаны бай, қуатты және мәдени орталыққа айналдырды. Ол Солонның заңдарын сақтап, өзі мен отбасының барлық мемлекеттік лауазымдарды атқаруын қамтамасыз етті. Пеисистрат Афинада алғашқы су құбырын салды, оның бастауы Химеттос тауының етегінде және Илисс өзенінің бойында орналасқан. Ол Агораның оңтүстік-шығыс бұрышындағы су тарту орны сияқты бірнеше құрылыстарды қамтамасыз етті және бірнеше тармақтары болды. Б.з.д. 4 ғасырда ол тастан салынған жер асты каналындағы терракота құбырлары жүйесімен ауыстырылды, кейде оны Гиммет су құбыры деп атайды. Бұл жүйенің көптеген бөлімдерінде дөңгелек, сопақ немесе шаршы пішіндес кіру тесіктері болды. Бұл жүйенің құбыр сегменттері Евангелизмос және Синтагма метро станцияларында көрсетілген. Пеисистрат б.з.д. 527 жылы қайтыс болды, оның орнын ұлдары Гиппиас және Гиппарх басты. Олар тиімді басшылар емес екенін көрсетті және б.з.д. 514 жылы Гиппарх жас жігіт үшін жеке дау кезінде қаза тапты (Хармодий мен Аристогейтонға қараңыз). Бұл Гиппиасқа нағыз диктатура орнатуға себеп болды, бірақ ол халыққа ұнамады. Ол б.з.д. 510 жылы тақтан құлатылды. Аристократиялық тегі бар радикал саясаткер Клисфен басқаруды қолға алып, Афинада демократияны орнатты. Клисфеннің реформалары дәстүрлі төрт филені («тайпаларды») он жаңа тайпаға ауыстырды, олар аңызға айналған батырлардың есімдерімен аталып, таптық негізге ие болмады. Олар шын мәнінде сайлау округтері болды. Әрбір фила өз кезегінде үш триттияға бөлінді және әр триттияда бір немесе бірнеше дема болды, олар жергілікті басқарудың негізі болды. Әр фила Буле – Афинаны күнделікті басқаратын кеңеске елу мүшеден сайлады. Халық жиналысы барлық азаматтарға ашық болды және кісі өлтіру және діни мәселелерден басқа, заң шығарушы орган да, жоғарғы сот та болды, бұл Ареопагтың жалғыз қалған функциялары болды. Көптеген мемлекеттік лауазымдар жеребе арқылы тағайындалды, бірақ он стратег (генерал) сайланды. Бұл жүйе өте тұрақты болды және аз ғана үзілістермен 170 жыл бойы сақталды, Македонияның Филипп II-і б.з.д. 338 жылы Херония шайқасында Афина мен Фиваға жеңіліс тапқанға дейін.

Ертедегі афиналық әскери тарих және парсы дәуірі

Афинаның өрлеуінен бұрын Спарта өзін гректердің көшбасшысы деп санайтын. 499 ж.б.д., Афина Персия империясына қарсы көтерілген Кіші Азияның Иония гректеріне көмек көрсету үшін әскер жіберді (Иония көтерілісі). Бұл Ахеменид империясының Грекияға екі рет шабуыл жасауына себеп болды. 490 ж.б.д., әскери саясаткер Мильтиад басшылығындағы афиналықтар Дарий I басқарған парсылардың алғашқы шабуылын Марафон шайқасында жеңді. 480 ж.б.д., парсылар Дарийдің ұлы Ксеркспен қайта оралды. Термопиль асуын қорғаған грек әскері жеңілген соң, парсылар Афинаны басып алды. Афина қаласы Термопильден кейін бір жыл ішінде парсылар екі рет басып алып, тонады. Содан кейін афиналықтар (Темистокл басшылығымен) одақтастарымен бірге Саламис шайқасында парсы флотымен теңізде шайқасып, парсыларды жеңді, бұл соғыстағы маңызды бетбұрыс болды. 479 ж.б.д., афиналықтар мен спарталықтар одақтастарымен бірге Платая шайқасында парсы әскерін толық жеңді. Афина соғысты Кіші Азияға жеткізді. Бұл жеңістер оған Эгей теңізінің көп бөлігін және Грецияның көптеген аймақтарын Делиан лигасына біріктіруге мүмкіндік берді, бұл афиналықтардың басымдығын қамтамасыз еткен одақ болды.

Пелопоннес соғысы

Афинаның гегемониясына басқа қалалардың наразылығы Пелопоннес соғысына әкелді, ол б.з.д. 431 жылы басталды және Афина мен оның күшейе берген тәуелді теңіз империясын Спарта басшылығындағы құрлықтағы мемлекеттер коалициясына қарсы қойды. Бұл соғыс ұзаққа созылды, онда Спарта құрлықты бақылап, Афина теңізде үстемдік құрды, бірақ апатты Сицилия экспедициясы Афинаны қатты әлсіретті және соғыс Эгоспотами шайқасынан кейін Афинаның жеңілісімен аяқталды, бұл Афинаның теңіздегі үстемдігін тоқтатты.

411 ж. б. з. б. афиналық төңкеріс

Соғысты нашар басқарғандықтан, Афинадағы демократия б.з.д. 411 жылы төңкеріс арқылы қысқа мерзімге құлатылды; бірақ ол тез қайта орнатылды. Пелопоннес соғысы б.з.д. 404 жылы Афинаның толық жеңілісімен аяқталды. Соғыстың жеңілісіне Клеон және Клеофонт сияқты демократиялық саясаткерлер көп кінә тағылды, сондықтан Спарта армиясының (Отыз тиранның билігі) көмегімен демократияға қарсы қысқаша толқын болды. Алайда б.з.д. 403 жылы Трасибул демократияны қайта орнатып, кешірім жариялады.

Коринф соғысы және Екінші афиналық лига

Спартаның бұрынғы одақтастары оның империалистік саясатының салдарынан оған қарсы шықты, көп ұзамай Афинаның бұрынғы жаулары Фивы мен Коринф оның одақтастары болды; олар Афина мен Аргоспен бірге шешімсіз Коринф соғысында (б.з.д. 395 – 387 ж.) Спартаға қарсы күресті. Спартаға қарсылық Афинаға Екінші Афина одағын құруға мүмкіндік берді. Ақырында Фивы б.з.д. 371 жылы Леуктра шайқасында Спартаны жеңді. Бірақ содан кейін грек қалалары (Афина мен Спартаны қоса) Фиваға қарсы шықты, оның үстемдігі әскери шеберлігімен көзге түскен көшбасшысы Епаминондастың Мантиней шайқасында (б.з.д. 362 ж.) қаза болғаннан кейін тоқтатылды.

Афина мен Македонияның өрлеуі

Алайда б.з.д. 4 ғасырдың ортасына қарай солтүстік грек патшалығы Македония Афина істерінде үстемдікке ие болды. Хайронея шайқасында (б.з.д. 338) Филипп II әскерлері Афина мен Фивыны қоса алғанда, грек қала-мемлекеттерінің бірлестігін жеңіп, оларды конфедерация құруға мәжбүр етті және Афинаның тәуелсіздігін тиімді түрде шектеді. Пайаниялық Филиппид, ең бай афиналық аристократ-олигархтардың бірі, Хайронея шайқасы кезінде Филипп II үшін күресті және Ассамблеяда Македонияның жеңісі үшін Ұлы Александрды құрметтеу туралы қаулылар ұсынды. Филиппидтің македониялық симпатиясын жек көрген Гиперид оны сотқа берді. Соңынан Ұлы Александрдың жаулаулары гректердің көзқарасын кеңейтіп, дәстүрлі грек қала-мемлекеттерін қолданыстан шығарды. Афина бай және мәдени өмірі дамыған қала болып қала берді, бірақ жетекші күш болуын тоқтатты. Александрдың б.з.д. 323 жылы қайтыс болғаннан кейінгі кезең Эллинистік Грекия деп аталады.

Суретшілер мен философтар

Парсы соғыстарының аяқталуынан бастап Македониялық жаулауға дейінгі кезең Афинаның әдебиет, философия және өнер орталығы ретінде өркендеу шегіне жеткен кезі болды. Осы уақытта Афинадағы театрлардағы комик ақындардың саяси сатирасы қоғамдық пікірге ерекше ықпал етті. Батыс мәдениеті мен интеллектуалдық тарихының ең маңызды тұлғалары осы кезеңде Афинада өмір сүрді: драматургтар Эсхил, Софокл, Еврипид және Аристофан, дәрігер Гиппократ, философтар Сократ, Платон және Аристотель, тарихшылар Геродот, Фукидид және Ксенофон, ақын Симонид, шешендер Антифон, Исократ, Эсхин және Демосфен, сондай-ақ мүсінші Фидий. Б.з.д. V ғасырдың ортасындағы бас мемлекет қайраткері Перикл болды, ол Делиан лигасының мүшелері төлеген салықты Парфенон және классикалық Афинаның басқа да ұлы ескерткіштерін салуға жұмсады. Периклдің сөзімен айтқанда, бұл қала "Грекияның мектебі" болды.

Эллиндік Афина

Ұлы Ескендірдің қайтысынан кейін көп ұзамай Антипатр мен Кратер Грекия мен Македонияның бірлескен қолбасшылары болды. Афина, Этолия мен Фессалиямен бірігіп, олардың күшіне қарсы Ламиан соғысы деп аталатын күреске қатысты. 320 ж.б.д. Кратер Евменмен болған шайқаста қаза тапты, Антипатр бір жылға жалғыз биледі, оның 319 ж.б.д. қайтысына дейін. Антипатрдың ұлы Кассандр Пирейді бағындырып, Афинаны жабдықтаудан айырды, бұл оның мұрагерлігі үшін болған күресте маңызды рөл атқарды. Осы оқиға Антипатридтер әулетінің қысқа ғасырлық билігін аяқтады және Кассандрдың өзі билікке келуіне әкелді.

Афина және Рим империясының өрлеуі

Пирр соғысынан кейін (б.з.д. 280–275 жж.) Рим Магна Грециядағы гегемониясын бекітіп, Грекия мен Балқан түбегіне көбірек араласа бастады. Бірінші Македония соғысы (б.з.д. 214–205 жж.) Рим Республикасы мен Македония Корольдігі арасында Феникия шартымен аяқталды. Екінші Македония соғысы (б.з.д. 200–197 жж.) кезінде римдіктер Македония патшаларынан "Грекияның тәуелсіздігін" жариялады. Апамея бейбіт шартымен аяқталған Рим-Селеукид соғысынан (б.з.д. 192–188 жж.) және үшінші Македония соғысынан (б.з.д. 171–168 жж.) кейін Македония аумағы төрт тәуелді республикаға бөлінді. Македония төртінші Македония соғысынан (б.з.д. 150–148 жж.) кейін Рим Республикасына ресми түрде қосылды. 146 жылы Ахаия соғысында Ахаия одағы римдіктерден жеңіліп таратылды, соғыс барысында Коринф шайқасы Луций Муммий Ахаикстің қаланы тонауына және қиратуына әкелді, ал Грекия Македония және Ахаяның Рим провинцияларына бөлінді. Осылайша Афина Рим үкімдігіне қарады.

Римдік Афина

Бірінші Митридат соғысы кезінде Афинаны Митридат Ұлы орнатқан тиран Аристион биледі. 88–85 ж.б.д., Афина мен Пирейді қоршаудан кейін римдік генерал Сулла афиналық бекіністердің және үйлердің көп бөлігін қиратты, бірақ көптеген азаматтық ғимараттар мен ескерткіштер зақымдалмады. Македониялық астроном Андроник Киррх рим форумы үшін Жел мұнарасын жобалады, оның көп бөлігі бүгінгі күнге дейін сақталған. Рим үкімшілігі кезінде Афинаға, оның кеңінен танымал мектептерінің арқасында, еркін қала мәртебесі берілді. Рим императоры Адриан Адриан кітапханасын, гимназияны, қазірге дейін қолданылып келе жатқан су құбырын, бірнеше храмдар мен қасиетті орындарды, көпірді салдырды және, соңында, Олимпиада Зевсінің ғибадатханасын аяқтады. Адриан аркасы Адрианның қалаға негіз салуын еске салады, арканың бір жағында «Тесей қаласы» деген жазу бар, ал Зевс ғибадатханасының маңында Адриан салған жаңа аудан «Адриан қаласы» деп аталды. 267 жылы қаланы герулдер тонады, нәтижесінде барлық қоғамдық ғимараттар өртенді, төменгі қала тоналды, ал Агора мен Акропольге зақым келді. Афинаны тонаудан кейін Акрополдің солтүстігіндегі қала шағын аумақта асығыс түрде қайта бекітілді, ал Агора қабырғалардың сыртында қалды. Афина 500 жыл бойы Рим үкімшілігі кезінде білім мен философияның орталығы болып қала берді, Нерон мен Адриан сияқты императорлар оны қолдады.

Ежелгі заман

Біздің заманымыздың 4-ші ғасырының басында Шығыс Рим империясы Константинопольден басқарыла бастады, ал императорлық қаланың құрылысы мен кеңейтілуімен императорлар Афинаның көптеген өнер туындыларын оны безендіру үшін алды. Империя христиандыққа айналды, және латын тілінен грек тілінің пайдалануы басым болды, бұл екі тілдің арасындағы теңдікті бұзды, өйткені бұрын екеуі де қолданылған еді. Рим империясының соңғы кезеңінде Афина императорлардың билігінде болды, бұл 13-ғасырға дейін жалғасты, ал қала тұрғындары өздерін Рим империясының азаматтары ("Rhomaioi") деп санады. Империяның түрлі дінден христиан дініне өтуі Афинаға үлкен әсер етіп, қалаға деген құрметті азайтты. 267 жылы герулдардың және 396 жылы Аларик I басқарған вестготтардың қаланы тонауы, қаланың нысандарына және өркендеуіне ауыр соққы берді, нәтижесінде Афина ежелгі қаланың аз бөлігін қамтитын кішкентай бекінілген аумаққа шектелді. Бұл оқиғаның қалаға тигізген әсері көп талқыланған, бірақ сол кезде қалада мешіт болғандығының куәліктері де бар, сондай-ақ грек азаттығын қолдаушылардың бірі болғандығы да мәлім. 1397 жылы Османлылардың Якуб Паша мен Тимурташ басқарған Афинаға жасаған алғашқы шабуылы, қаланың қысқа мерзімдік басып алуымен аяқталды. Түріктер Парфенон мен Пропилеяда оқ-дәрі мен жарылғыш заттар сақтауды бастады. 1640 жылы Пропилеяға нөсер жаңбыр соғып, оның қирауына себеп болды. 1687 жылы Морея соғысы кезінде Акрополь Франческо Морозини басқарған венециялықтармен қоршауға алынды, ал Афина Нике храмы османдықтар тарапынан Парфенонны нығайту үшін бұзылды. Акропольді бомбалау кезінде атылған бір оқ Парфенондағы оқ-дәрі қоймасын жарылтып жіберді (26 қыркүйек), ғимаратқа ауыр зақым келтірілді, нәтижесінде ол бүгінгі күнгі түріне ие болды. Венециялықтардың Афинаны басып алуы алты айға созылды, және венециялықтар мен османдықтар Парфенонның тонауларына қатысты. Оның батыс фронтонының бірі алынып тасталды, бұл құрылымға одан да көп зақым келтірді. Салық жүйесі де жеңіл болды, тек Осман үкіметіне төленетін салық, тұз салығы және зәйтүн бақтары мен бау-бақшаларға арналған су салығы ғана алынды. Халкондил Гомердің (1488 ж.), Исократтың (1493 ж.), Суда лексикасының (1499 ж.) және грек грамматикасының ("Эротемата") алғашқы басылымдарын жариялады. Оның туысы Лаоник Халкондил (шамамен 1423-1490 жж.) да Афина тумасы, белгілі ғалым және Византия тарихшысы, сондай-ақ кейінгі грек тарихшыларының ең құндыларының бірі болды. Ол "Historiarum Demonstrationes" ("Тарихтың дәлелдері") атты құнды еңбектің авторы және ежелгі жазушы Геродотқа зор құрмет көрсеткен, қазіргі итальян гуманистерінің осы ежелгі тарихшыға деген қызығушылығын арттырған. 17 ғасырда Афина тумасы Леонардос Филарас (шамамен 1595-1673) грек ғалымы, саясаткер, дипломат, кеңесші және Парма герцогының француз сарайындағы елшісі болды, өзінің мансабының көп бөлігін Батыс Еуропалық зиялыларын Грекияның тәуелсіздігін қолдауға көндіруге арнады.

Осман империясынан тәуелсіздік

1822 жылы грек көтерілісі қаланы басып алды, бірақ 1826 жылы ол қайтадан Осман империясының қолдарына түсті (дегенмен Акрополь 1827 жылдың маусымына дейін тұрды). Ежелгі ескерткіштер тағы да ауыр зардап шекті. Осман әскері 1833 жылдың наурызына дейін қалада болып, содан кейін шығып кетті. Ол кезде қалада (Осман дәуірінде болғандай) шамамен 400 үйден тұратын аз халық болды, олардың көп бөлігі Плакадағы Акрополь төңірегінде шоғырланған.