Кіріспе

Танагра (Τανάγρα) – Грекияның Беотия аймағындағы Афинаның солтүстігінде орналасқан қала және муниципалитет. Муниципалитеттің орталығы – Шмитари қаласы. Бұл қала Фивадан шалқары емес, ежелгі заманда оның атымен аталған мүсіндерімен танымал болған. Танагра мүсіндері – б.з.д. IV ғасырдың соңынан бастап, негізінен Танаграда жасалған, көптеп өндірілген, қалыпқа құйылған және қызыл топырақтан жасалған грек мүсіндерінің бір түрі.

Ежелгі

Көне Танагра (Τάναγρα), кейде Танагрея деп те жазылатын, көне Беотияның Асоп өзенінің сол жағасында, құнарлы жазықта, Ороптан 130 стадий, Платеядан 200 стадий қашықтықта орналасқан қала. Бірнеше көне авторлар Танаграны Гомердің Греясымен байланыстырды; бірақ басқалары оларды ерекше орындар деп есептеді, ал Аристотель Оропусты ежелгі Грея деп санайтын. Паузаний Танагра орналасқан жерде Греяның ежелгі қаласының болғанын айтады, оның аты гректер мен Грекияның атауы ретінде Батыс әлеміне таралған латынша "Graecus" – "грек" сөзіне бастау берген грек тайпасы – грайктермен байланысты. Гомер, "Илиададағы Кемелер тізімінде" Беотиялық әскерлерді еске түсіргенде, Беотиялық Грея қаласы туралы алғашқы мәліметтерді келтіреді. Танаграны Поемандрия немесе Поимандрия (Ποιμανδρία) деп те атаған, ал оның аумағы Поемандрис, қаланы қоршаған құнарлы шалғындардан немесе Троя жорығына қатысқан негізін қалаушы Поимандрдан кейін аталған. Келесі жылдың басында (б.з.д. 456 ж.), Танаградағы жеңілістен кейін алпыс екі күн өткен соң, Миронид басқаруындағы афиналықтар Беотияға қайта шабуыл жасап, Танагра аумағындағы Оенофитада Беотиялық лигаға қарсы жарқын және шешуші жеңіске жетті, бұл оларды бүкіл елдің иелеріне айналдырды (Оенофита шайқасын қараңыз). Танаграның қабырғалары қиратылды. Танаградағы екінші шайқас б.з.д. 426 ж. өтті. Афиналықтар Танагра аумағына шабуыл жасап, қайтқанда Танагралықтар мен беоттықтарды жеңді. Кассандр тұсында Танаграға келген Дикаэарх қаланың тік, биік жерде орналасқанын және ақ түсті әк тастан жасалғандай көрінетінін айтады. Ғимараттар әдемі галереялармен және энкаустикалық суреттермен безендірілген. Айналасындағы жерде астық көп өспейді, бірақ Беотиядағы ең жақсы шарап осы жерде өндіріледі. Дикаэарх тұрғындары бай, бірақ қарапайым екенін, көбінесе жер иелері екенін, өндірісшілер емес екенін қосады, сондай-ақ оларды әділдігі, адалдығы және қонақжайлылығы үшін мақтайды. Август тұсында Танагра мен Теспия Беотиядағы ең гүлденген қалалар болды. Плиний Ұлы Танаграны еркін мемлекет деп сипаттайды; оны Птолемей еске алады; ол алтыншы ғасырда да дамуын жалғастырды. Оның қоғамдық ғимараттары Паузаниймен егжей-тегжейлі сипатталған. Басты храм Дионис храмы болды, онда Каламис жасаған Париялық мәрмәрдан жасалған әйгілі мүсін және ерекше Тритон болды. Оның жанында Темида, Афродита және Аполлон храмдары, сондай-ақ екі Гермес храмы орналасқан, біреуінде ол Крифорос ретінде, екіншісінде – Промах ретінде құдай ретінде табынылған. Соңғысының жанында театр, ал одан алыс емес гимназия орналасқан, онда Танагра тумасы болған Корриннаның суреті салынған. Осы ақынның ескерткіші де қаланың көрнекті жерінде тұрды. Паузаний Танаграның ерекшелігі – барлық қасиетті ғимараттары қалалық үйлерден бөлек орналасқандығын атап өтеді. Сондай-ақ, ол Танаграның төбелес тауықтарды өсірумен танымал екенін айтады, бұл туралы басқа авторлар да жазған. Танаграның кең аумағы болды; Страбон оған қарасты төрт ауылды атады: Элеон немесе Хелеон, Харма, Микалесс және Фара. Ежелгі қаланың қираған жері шамамен: .

Қазіргі заманғы

1870-ші жылдардың басында Танагра некрополінде тонаулар жиілеп, шамамен 10 000 қабірден мүсіндер мен басқа да заттар ұрланды. Бұл жағдай грек баспасөзі мен жұртшылығының антикалық ескерткіштерді заңсыз қазу және экспорттау туралы хабардар болуына себеп болды, сондай-ақ 1871 және 1873 жылдар аралығында Панагиотис Стаматакистің бұл жерді қазу жұмыстарын жүргізуіне әкелді. 2000-жылдардың басында оқу рейсінде болған әскери ұшақ нашар ауа-райы салдарынан ұшу-қону жолағына құлады. Апаттан ешкім тірі қалған жоқ. 2005 жылдың 18 қыркүйегінде Танаграда Грециядағы ең ірі әуе шоуы – Archangelos өтті. Шараға 200 мыңнан астам адам қатысты.

География

Муниципалитеттің ауданы 461.023 км2, муниципалдық бірлік 122.527 км2, қауым 27.814 км2. Танагра Тива мен Арманың оңтүстік-шығысына, Шиматаридің солтүстік-батысына және Агиос Томасқа солтүстік-батысқа қарай орналасқан. Танаграның қалған бөлігін егіс жерлері қоршап тұр, ал оңтүстікте Асопус өзені мен Парнита таулары жатыр.

Экономика

1956 жылдан бері Грекия әуе күштерінің 114-ші жауынгерлік қанаты Танагра әуе базасында орналасқан. Бұл база Грекиядағы ең ірі әскери әуежайлардың бірі және оның ұшу-қону жолағының ұзындығы шамамен 3 шақырымды құрайды. Осы аймақта Грекияның әуе-ғарыш индустриясы да орналасқан.

Көлік

Танаграға солтүстікте GR 1 және батыста Тива (Теба) қаласын байланыстыратын провинциялық жол арқылы қол жеткізуге болады. Танагра екі қосылыс арқылы қызмет көрсетеді: оңтүстікке қарай толық емес шығу, солтүстік-батысқа қарай кіру және шығысқа қарай дерлік толық қосылыс, 44 және 77 тас жолдары арқылы Эвбея аралына баруға мүмкіндік береді. Оның сервистік жолы оңтүстікке қарай жатыр және оңтүстік-шығыс айналма жолымен және әскери базамен байланысты.