Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Өсімдік түрі
Species of plant
Chamaecyparis thyoides (Атлантикалық ақ кедр, Атлантикалық ақ кипарис, оңтүстік ақ кедр, ақ кедр немесе жалған кипарис) – Cupressaceae тұқымдасының бір түрі. Солтүстік Американың Атлантикалық жағалауында, оңтүстік Мэннен Джорджияға дейін және Мексика шығанағының жағалауында Флоридадан Миссисипиге дейін таралған. Солтүстік Америкада кездесетін Chamaecyparis тұқымдасының екі түрінің бірі. C. thyoides Шығыс жағалауда, ал C. lawsoniana Батыс жағалауда өседі. Кейбір ботаниктер екі географиялық оқшауланған түршелерді жеке түрлер деп қарастырса, ал басқалары оларды тек сорттық деңгейде қарастырады: Chamaecyparis thyoides thyoides және Chamaecyparis thyoides henryae (H. L. Li) E. Murray (синонимдер: Chamaecyparis thyoides subsp. henryae (H. L. Li) Little; Chamaecyparis henryae H. L. Li). Бұл түр орманды батпақ жерлерде өседі және көбінесе жапырақ қабаттарында басымдық танытады. Ағаштардың кең солтүстік-оңтүстік ареалының арқасында, олар көптеген басқа батпақ түрлерімен байланысты. Қалған популяциялар қазір көбінесе жинау қиын шалғай жерлерде кездеседі, сондықтан оның ағаш ретіндегі сұранысы азайған.
Chamaecyparis thyoides (Atlantic white cedar, Atlantic white cypress, southern white cedar, whitecedar, or false cypress), a species of Cupressaceae, is native to the Atlantic coast of North America and is found from southern Maine to Georgia and along the Gulf of Mexico coast from Florida to Mississippi. It is one of two species of Chamaecyparis found in North America. C. thyoides resides on the East Coast and C. lawsoniana can be found on the West Coast. There are two geographically isolated subspecies, treated by some botanists as distinct species, by others at just varietal rank: Chamaecyparis thyoides thyoides and Chamaecyparis thyoides henryae (H. L. Li) E. Murray (syn. Chamaecyparis thyoides subsp. henryae (H. L. Li) Little; Chamaecyparis henryae H. L. Li) The species grows in forested wetlands where they tend to dominate the canopy. The trees are associated with a wide variety of other wetland species because of their wide north south range. The remaining populations are now found mostly in remote locations that would be difficult to harvest, so its popularity as a source of lumber has decreased.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Chamaecyparis thyoides жағалаудан 100 миль қашықтықта және теңіз деңгейінен 50 метрден төмен биіктікте өседі. Сирек кездесетін популяциялары Аппалачи тауларының етегінде орналасқан, онда бұл ағаш теңіз деңгейінен 460 метрге дейін табылған. Ел көлемінде Атлантикалық ақ кедр Ұлы Көңілді батпақ Ұлттық жабайы табиғат қорығында, Аллигатор өзені Ұлттық жабайы табиғат қорығында, Кейп-Код Ұлттық жағажай аймағында, Кроатан Ұлттық орман қорығында, Фрэнсис Марион Ұлттық орман қорығында, Окала Ұлттық орман қорығында және Апалачикола Ұлттық орман қорығында қорғалады. Өрттік режимдердің өзгеруі, орман шаруашылығы және қорғалатын аймақтардан тыс ылғалды жерлерді кептіру Атлантикалық ақ кедрдің таралу аймағы мен мөлшерінің жалпы азаюына себеп болды. Бұл ағаш Грузия және Нью-Йорк штаттарында сирек кездеседі, Мэн штатында ерекше қорғауға алынған, ал Пенсильвания штатында жойылған деп есептеледі. Миссисипи штатында түрдің жойылу қаупі бар, себебі оны тым көп пайдалану, жерді пайдаланудағы өзгерістер және ауа райының қалыптан тыс жағдайларына байланысты. Chamaecyparis thyoides негізгі жағдайда тұщы сулы ылғалды жерлерде өмір сүреді және міндетті түрде ылғалды жерлерге бейімделген түр саналады. Ол топырағының өсу маусымының көп бөлігінде сумен қанығуын қалайды. Бұл аймақтардың топырағында қалың органикалық қабат бар, көбінесе гистикалық беткі горизонт ретінде жіктеледі, ал тереңде құмды материал және нашар дренаж байқалады. Атлантикалық ақ кедрдің ылғалды жерлері қышқылды болып келеді және топырақта аз мөлшерде оттегі сақталады, себебі су ауаны ығыстырып шығарады. Осы ортада өсетін өсімдіктер мұндай жағдайларға ерекше бейімделуі керек.
Chamaecyparis thyoides grows within 100 miles of the coastline and less than 50 m above sea level Rare populations grow in the foothills of the Appalachian Mountains, where the tree may be found up to 460 m above sea level. Nationally, Atlantic white cedar is protected in the Great Dismal Swamp National Wildlife Refuge, Alligator River National Wildlife Refuge, Cape Cod National Seashore, Croatan National Forest, Francis Marion National Forest, Ocala National Forest, and Apalachicola National Forest. Altered fire regimes, logging, and draining of wetlands outside of the few protected areas have all contributed to the general decrease in the size and occurrences of Atlantic white cedar stands. The tree is listed as Rare in Georgia and New York, of Special Concern in Maine, and Extirpated in Pennsylvania. In Mississippi, the species is at risk of extirpation as a consequence of overexploitation, changes in land use, and extreme weather events. Chamaecyparis thyoides lives almost exclusively in freshwater wetlands and is considered an obligate wetland species. It prefers habitats where the soil is saturated with water at least during the majority of the growing season. The soils in these regions have a thick organic layer, often classified as a histic surface horizon, with sandy material at greater depths and poor drainage. Atlantic white cedar wetlands are acidic and there is little oxygen stored in the soil because water has displaced the air. Plants that live in these environments must be specially adapted to such conditions.
Экология
Қызыл жапырақты шаған мен қара шаған ағаштары көбінесе өсу аймағының бойында Атлантикалық ақ кедрмен бірге кездеседі. Бұл ылғалды жерлерде шпагн мохтары да жиі өседі. Ағаштардың өзі су жиналатын, оларды қоршап тұрған төмендіктердегі кішкентай үйінділердің үстінде өседі. Бұл ағаштарды жыл бойы су астында қалудан сақтап, су тасқынынан қорғауға көмектеседі. Ағашқа мерзімді, аз қарқынды өрттер пайдалы, олар көшеттерді күн сәулесіне ұшыратып, басқа шатыр флорасымен, әсіресе қызыл жапырақты шағанмен бәсекелестікті азайтады. Тым жиі немесе күшті өрттер немесе су тасқыны топырақтың үстіңгі қабатында сақталған көшеттерге және толыққан ағаштарға зиян келтіруі мүмкін. Ағаштың биіктігі мен диаметрі 50 жасқа дейін үздіксіз өседі, содан кейін биіктігі өсуі баяулайды. Ағаш 100 жасқа жеткенде биіктігі де, диаметрі де тоқтап қалады. Әдетте, ағаштардың барлығы 200 жылдан жас болады, бірақ 1000 жылға дейін өмір сүрген ағаштар да кездеседі. C. thyoides ағаштарының тамырлары салыстырмалы түрде беткей болғандықтан, желге оңай құлайды.
Red maple and black gum trees are often found in the canopy along with Atlantic white cedar throughout its range. Sphagnum mosses also often grow in these wetlands. The trees themselves grow on hummocks, small mounds, with water pooling in the depressions surrounding them. This keeps the tree from being underwater year round and helps to protect from floods. The tree benefits from periodic low intensity fires which expose seedlings to sunlight and limit competition with other canopy flora, particularly red maple. Too frequent or intense fires or flooding can damage seedlings stored in the top layer of soil and full grown trees. Height and diameter of the tree increase steadily until the tree is 50 years old, at which point height growth slows. Both height and diameter no longer increase once the tree is 100 years old. Stands are generally all younger than 200 years, though some trees as old as 1000 years have been reported. Because they have relatively shallow roots, C. thyoides are vulnerable to being blown over by wind.
Ішкі түрдің өзгеруі
Chamaecyparis thyoides thyoides: Жапырақтары мен жетілмеген шоқтары көкшіл жасыл түсті болады; пісіп жетілген шоқтары қоңыр қара немесе қара түсті; беткі жапырақтары жалпақ, қырлы емес, бірақ көзге көрінетін бездері бар. Chamaecyparis thyoides henryae: Жапырақтары мен жетілмеген шоқтары жасыл, көкшіл емес; пісіп жетілген шоқтары ашық қоңыр түсті; беткі жапырақтары бойлық қырлы, бездері нашар көрінеді немесе жоқ. 'Andelyensis' (жапырақтары тығыз, кішкентай), 'Ericoides' (жас жапырақтары бар) және 'Glauca' (көкшіл жапырақтары бар).
Chamaecyparis thyoides thyoides: Leaves and immature cones usually glaucous blue green; cones mature to dark brown black; facial leaves flat, not ridged, but with visible glands. Chamaecyparis thyoides henryae: Leaves and immature cones green, not glaucous; cones mature to light brown; facial leaves with a longitudinal ridge with glands less obvious or absent. 'Andelyensis' (dwarf, dense foliage), 'Ericoides' (juvenile foliage), and 'Glauca' (strongly glaucous foliage).
Қорғау
Еуропалық колонизацияға дейін Америкада Атлантикалық ақ кедрлер басым болған батпақтар мен сортаң жерлер шамамен болған. Қазіргі таңда олардың аз бөлігі ғана қалды. Ағаш қауіпті түрге жатпаса да, Атлантикалық ақ кедрлердің ылғалды жерлері бүкіл әлемдік деңгейде қауіп төндірілген экожүйе саналады және олардың торф қалыптастыру қабілетіне байланысты көміртекті сіңіретін орталықтар болып табылады. 2012 жылдан бері Солтүстік Каролина мемлекеттік университеті мен АҚШ Орман шаруашылығы қызметінде Атлантикалық ақ кедрлердің экс-ситу гендік сақтау жұмыстары жүргізілуде.
Prior to European colonization of the Americas, there were an estimated of swamps and bogs dominated by stands of Atlantic white cedars. At present, less than still remain. Though the tree is not listed as threatened, Atlantic white cedar wetlands are considered a globally threatened ecosystem, and often serve as carbon sinks because of their peat building abilities. Since 2012, ex situ gene conservation efforts of Atlantic white cedars have been ongoing at North Carolina State University and the United States Forest Service.