Кіріспе

1974 жылы түсірілген Мел Брукстың "Жас Франкенштейн" – 1974 жылы түсірілген американдық комедиялық қорқыныш фильмі. Сценарийді Мел Брукс пен Джин Уайлдер бірлесіп жазды. Уайлдер атақты доктор Виктор Франкенштейннің ұрпағы рөлінде ойнады. Питер Бойл монстр рөлін сомдады. Фильмде Тери Гарр, Клорис Личман, Марти Фельдман, Мэдлин Кан, Кеннет Марс, Ричард Хейден және Джин Хэкман да ойнады. Бұл фильм классикалық қорқыныш жанрының пародиясы, әсіресе Мэри Шеллинің 1818 жылғы "Франкенштейн, немесе Заманауи Прометей" романының Universal Pictures студиясымен 1930 жылдары жасалған әртүрлі экрандаулары. Фильмде қолданылған көптеген лабораториялық құралдар 1931 жылғы "Франкенштейн" фильмі үшін Кеннет Стрикфаден жасаған. Бұрынғы фильмдердің атмосферасын жақсы көрсету үшін Брукс фильмді толығымен қара-ақ түсте түсірді, бұл 1970-ші жылдарда сирек кездесетін еді. Сондай-ақ, ол 1930-шы жылдарға тән титрлер мен көрініс ауысуларын – ирис эффектісі, сүрткіштер және қара түске көшулерді пайдаланды. Фильмде Брукспен ұзақ жылдар бойы жұмыс істеген композитор Джон Моррис жазған кезеңдік музыка да бар. "Жас Франкенштейн" сыншылар мен көрермендер тарапынан жоғары бағаланды. Total Film журналының оқырмандары оны "Барлық уақыттың 50 үздік комедиялық фильмі" тізімінде 28-орынға, Bravo арнасының "100 ең күлкілі фильм" тізімінде 56-орынға, ал Америка кино институтының "100 ең күлкілі американдық фильм" тізімінде 13-орынға қойды. 2003 жылы АҚШ Ұлттық кино сақтау кеңесі оны "мәдени, тарихи немесе эстетикалық тұрғыдан маңызды" деп танып, Конгресс кітапханасының Ұлттық кино реестріне енгізді. Кейін Брукс пен Томас Михан оны сахналық мюзикл ретінде қайта жазды. Фильм екі "Оскар" сыйлығына ие болды: "Ең жақсы бейімделген сценарий" (Уайлдер мен Брукс үшін) және "Ең жақсы дыбыс". 2014 жылы, оның 40 жылдығында Брукс оны өзінің ең жақсы (бірақ ең күлкілі емес) фильмі деп атады.

Сюжет

Фредерик Франкенштейн американдық медицина мектебінде дәріс беретін дәрігер және қоғамның әйгілі мүшесі Элизабетпен тұрмысқа шыққан. Ол өзінің ата-бабасы Виктор Франкенштейн туралы тақырыпты көтергенде ашуланады, ол танымал ақылсыз ғалыммен байланысты болғысы келмейді және оның тегі "Франкенштейн" деп айтылуын талап етеді. Адвокат оған өзінің ата-бабасы, барон Бофорт фон Франкенштейн қайтыс болғаннан кейін Трансильваниядағы отбасылық меншігін мұра еткенін хабарлаған кезде, Фредерик мүлікті тексеру үшін Еуропаға сапар шегеді. Трансильвания теміржол станциясында Фредерикті Ігор есімді құсқарған, құрттай қараған қызметші, оның өз бабасы Виктор үшін жұмыс істеген; және Инга есімді әдемі, жас көмекші әйел кездестіреді. Профессордың өз атын "Фронкенстин" деп айтуға құлақ асқан Игорь өзінің есімін дәстүрлі "Ейгор" емес, "Иегор" деп айтуға мәжбүр болады. Қорыққа келген Фредерик қорқынышты үй шаруасындағы Фрау Блюхерді кездестіреді. Виктордың зертханасына кіретін құпия кіреберіс жолын тауып, оның жеке күнделіктерін оқығаннан кейін, ол өлгендерді қайта тірілту бойынша әкесінің тәжірибелерін жалғастыруды шешеді. Фредерик пен Игорь жақында ғана өлім жазасына кесілген қылмыскердің мәйітін ұрлап алады, ал ол үлкен мәйітке тәжірибе жүргізуді бастайды. Ол Игорды Ханс Дельбрюк есімді "ғалым мен әулиенің" миын ұрлауға жібереді. Өзінің көлеңкесінде және күн күркірегеннен қорқып, Игорь құлап түсіп, Делбрюктің миын бұзады. Ол "Анормаль" деп белгіленген екінші миды алып, онымен қайтып келеді, ал Фредерик оны Делбрюк миын трансплантациялады деп ойлап, мәйітке трансплантациялайды. Фредерик электр қуаты арқылы жұлдызды өмірге қайтарады. Ол алғашқы қадамдарын жасайды, бірақ Игорь шыршасын жағып жібергеннен қорқып, Фредерикке шабуыл жасайды және оны емізуге дейін құшақтап тастайды. Монстрдың бар екендігін білмейтін қала тұрғындары Фредериктің бабасының жұмысын жалғастыратыны туралы алаңдаушылықтарын талқылауға жиналады. Инспектор Кемп, протездік қолмен жұмыс істейтін бір көзді полиция инспекторы, оның неміс акценті соншалықты қалың, тіпті өз отандастары оны түсінбейді, дәрігерге баруды ұсынады, содан кейін ол Франкенштейн басқа Монстр жасамауына кепілдік беруді талап етеді. Фредерик зертханаға оралғанда Блюхердің жаратылысты босатып жатқанын байқайды. Ол Монстрдің скрипка музыкасын жақсы көретінін және Фредериктің бабасымен өзінің романтикалық қарым-қатынасын ашады. Монстр қақпақпен атып тасталған оттың ұшқынынан ашуланып, қамалдан қашады. Ауылда жүріп, монстр жас қызмен кездеседі және соқыр ермектік Фредерик монстрды қайтадан ұстап алады және онымен бірге бөлмеге кіреді. Ол Монстрдің кісі өлтіруші құмарлығын мақтанышпен және оны сәттілікке жетелейтінін уәде ете отырып, Франкенштейн ретінде мұрасын қабылдайды. Көрнекті қонақтар жиналған театрдың алдында Фредерик қарапайым бұйрықтарға сай "Жаратылыс" романын көрсетеді. Демонстрация Фредерик пен Монстрмен жалғасады, екеуі де бас киім мен смокинг киіп, "Путин' Он Ритц" музыкалық нөмірін орындайды. Сахна жарығы кенеттен жарылып, Монстрді қорқытып, спектакльді тоқтатады. Көрермендер монстрға бұйырып, көкөністерді лақтырады, ол ашуланып, көрермендерге шабуыл жасайды, оны полиция тұтқындап, шынжырлап қояды. Зертханада Инга Фредерикке көңіл бөлуге тырысады, олар жандандыру үстелінде жыныстық қатынасқа түседі. Жаратылыс Елизаветаның күтпеген жерден келіп кеткен түнінде түрмеден қашып кетеді. Айуан қашып бара жатқанда оны тұтқынға алады. Елизавета "өте үлкен Schwanzstucker" арқылы монстраға ғашық болады. Қала тұрғындары Жаратылысты іздеп жүргенде Фредерик скрипка ойнап, жаратылысын қамалға қайтарып, оны қайтадан қолға түсіреді. Кемп бастаған бұзылған топ зертханаға шабуыл жасағанда, Франкенштейн өзінің тұрақтандырушы ақыл-ойының бір бөлігін Жаратылысқа береді, ол бұзылған топпен сөйлесіп, оларды тыныштандырады. Монстрді протезінен кездейсоқ шығарылғаннан кейін, Кемп бұзылған топ мүшелерін өзінің орнына алып барып, аздап шұжық торт пен шарап ішеді. Кейіннен Фредерик пен Инга үйленді. Елизаветаның шашы жаңа стильге ие болғандықтан, ол қазір білімді және күрделі Монстрмен үйленеді. Фредерикпен бірге жатқанда Инга жаңа күйеуінің ауысу рәсімі кезінде не алғандығын сұрайды. Фредерик монстр сияқты сөзсіз ыңғырасып, Инганы құшақтап алады, ол да Елизавета сияқты монстр ұрлаған кезде "Ах, Sweet Mystery of Life" рефренін әндей бастайды, ал Игорь қамалдың үс...

Қабылдау

"Жас Франкенштейн" фильмінің түсірілімі табысты болды. Фильм 2,78 миллион доллар бюджетпен $ 86,2 миллион жинады. The New York Times басылымының Винсент Канби фильмді "Мел Брукстің бүгінгі күнге дейін ең күлкілі, ең біріктірілген комедиясы" деп атады. Ол былай деп қосты: "Уайлдер мен Брукс мырзалар жазған "Жас Франкенштейнді" таңғажайып ақылды деп сипаттау қате болар еді, бірақ бұл мырза Брукс маманданған төменгі ләззат". Роджер Эберт фильмге төрт жұлдыз берді, оны Брукстің "ең тәртіпті және визуалды өнерлі фильмі (оның да өте күлкілі екендігі белгілі) " деп атады. Джин Сискел фильмге төрт жұлдыздың үшеуін берді және "Бір бөлігі құрмет және бір бөлігі жіберіңіз, "Жас Франкенштейн" өзінің ең жақсы сәттерінде өте күлкілі, бірақ олардың барлығы тым сирек кездеседі". Variety журналы: "Экранға жыл сайын бір күлкілі Мел Брукс фильмі қажет, ал "Жас Франкенштейн" 1974 жылы "Жалынды ат үстінде" көп уақыт бойы ыңғыраған үлкен аудитория үшін тамаша жалғасы болып табылады". Чарльз Шамплин Лос-Анджелес Таймс газетінде фильмді "слэпстик пен сентименттің сүйкімді, болжауға болмайтын қоспасы" деп мақтады. The Washington Post газетінің Гари Арнольд, Blazing Saddles-ті ұнатпаған, Жас Франкенштейнмен "бірдей ұнамайтынын" айтып, "Уайлдер мен Брукс күлкілі сюжет ойлап таппады. Олар тек қана ескі фильмдердің сюжеттеріне сүйеніп, оларды саңқалайтын көріністердің пародиясы мен аздап тұрақты ағымы, екі мағыналы және басқа да тілдік жамбас және жамбас шабулар арқылы алып өтеді ". Ұлыбританияның The Monthly Film Bulletin журналының Том Милн аралас шолуда "Брукс жиі "Карри Оун" сматтың ең клише түріне жүгінеді" деп жазды және Марти Фелдманның "күлкі жоқ грабительін" сынға алды, бірақ бірнеше кезеңді (гүл тастау сахнасы және Монстрдың соқыр адаммен кездесуі) "жақсылыққа өте жақын" деп мақтады және Питер Бойлді Монстр ретінде "фильмнің сұйылмайтын рақаттарының бірі (және Карлофф сияқты рөлді ойнай алады деп ойлаған жалғыз актер) " деп атады. Comedy Horror Films: A Chronological History, 19142008 деген кітабында Брюс Г. Холленбек Жас Франкенштейннің көптеген көріністерін классикалық комедиялық сәттер ретінде мақтады, сондай-ақ фильмнің классикалық қорқынышты фильмдерге шын жүректен құрмет көрсетуде көрсеткен егжей-тегжейлі көңіл-күйін мақтады. Ол "Жас Франкенштейн - кино әуесқойлары үшін фильм, бірақ жазылған, режиссерлік және орындаушылық жағынан орташа Джо мен Жозефиндер оны шатастыратын және шатастыратын әзіл-сықақ үшін ләззат ала алады" деп қорытты. Джин Уайлдердің айтуынша, әзіл Мел Брукс сахнаны түсіргенде "тальк ұнтағы" әзілінен шықты. Фелдманның өлімінен кейін жарық көрген өмірбаянында біршама қарама-қайшы есеп пайда болады: Фелдман өз әріптестерін күлдіру үшін "осы жолмен жүр" трюгін өздігінен жасағанын еске алады, содан кейін Брукс Уайлдер мен Фелдманның оқтауына қарамастан, фильмде қалуын талап етеді.

Үй медиасы

Жас Франкенштейн 1998 жылдың 3 қарашасында DVD форматында қолжетімді болды. Фильм содан кейін 2006 жылдың 5 қыркүйегінде екінші рет DVD-де шықты. 2014 жылдың 9 қыркүйегінде фильм үшінші рет DVD-де, 40 жылдық мерекелік басылымымен және Blu-ray нұсқасымен бірге жарық көрді.

Музыкалық бейімдеу

Брукс фильмді сол аттас мюзиклге бейімдеді, ол Сиэтлдегі Парамаунт театрында 2007 жылдың 7 тамызынан 1 қыркүйегіне дейін көрсетілді. Мюзикл 2007 жылдың 8 қарашасында Бродвейдегі Лирик театрында (бұрынғы Хилтон театры) ашылып, 2009 жылдың 4 қаңтарында жабылды. Ол үш «Тони» сыйлығына ие болды және Роджер Барт, Саттон Фостер, Шулер Хенсли, Меган Муллалли, Кристофер Фицджеральд және Андреа Мартин сомдады. Мюзиклдің нұсқасы 2020 жылдың соңғы тоқсанында ABC телеарнасында тікелей эфирде көрсету үшін пайдаланылатын болды, Брукс продюсерлік етті, бірақ COVID-19 пандемиясы салдарынан жоба тоқтатылды.