Франкенштейннің Келіні: 1935 жылғы фильм

Кіріспе

1935 жылы Джеймс Уэйл түсірген фильм, 1935 жылғы фильм.

«Франкенштейннің жартысы» – 1935 жылғы американдық ғылыми-фантастикалық қорқыныш фильмі және Universal Pictures студиясының 1931 жылғы «Франкенштейн» фильмінің алғашқы жалғасы. Алғашқы фильмдегідей, «Франкенштейннің жартысы» фильмінің режиссері – Джеймс Уэйл, ал басты рөлдерді Борис Карлофф (Монстр) және Колин Клайв (Доктор Франкенштейн) сомдады. Жалғаста Эльза Ланчестер Мэри Шелли мен Монстрдың жартысының екі рөлін ойнайды. Колин Клайв Генри Франкенштейн рөлін қайта ойнаса, Эрнест Тезигер Доктор Септимус Преториус рөлінде көрінеді. Оливер Петерс Хегги соқыр қарияның рөлін ойнайды. Бұл фильм алдыңғы фильмтің оқиғасынан кейін бірден басталады және Мэри Шеллидің «Франкенштейн, немесе Заманауи Прометей» (1818) романының бір тармағына негізделген. Сюжеті өмірді жарату жоспарларынан бас тартқан Генри Франкенштейннің, ескі ұстазы доктор Преториус пен Монстрдың қаулыларының ықпалымен Монстрға жар жасауға мәжбүр болуын көрсетеді. Жалғасты түсіруге дайындық алғашқы фильмнің премьерасынан кейін басталды, бірақ сценарийге қатысты мәселелер жобаны кешіктірді. Басты түсірілімдер 1935 жылдың қаңтарында басталды, ал түпнұсқа фильмнің шығармашылық тобы камераның алдында да, артында да жұмыс істеді. «Франкенштейннің жартысы» сыншылар мен көрермендер тарапынан жоғары баға алды, бірақ кейбір мемлекеттік және ұлттық цензуралық кеңестермен қиындықтарға тап болды. Шығарылғаннан бері фильмнің беделі артып, қазір ол ең ұлы жалғастардың бірі саналады; көптеген жанкүйерлер мен сыншылар оны түпнұсқадан жақсырақ деп санайды және оны Уэйлдің шедеврі деп мойындайды. 1998 жылы фильм «мәдени, тарихи немесе эстетикалық маңызға ие» деп танылып, АҚШ Ұлттық кино реестріне енгізілді.

Сюжет

Бір дауылды түні Перси Биш Шелли мен Лорд Байрон Мэри Шеллиді Франкенштейн мен оның Жаратылысы туралы әңгімесі үшін мақтайды. Ол роман жазудың мақсаты – адамгершілік сабақ беру болғанын, Құдайды ойнауға тырысқан өлімдік адамның салдары туралы еске салады. Мэри өзінің әлі айтары көп әңгімесі бар екенін айтады. Көрініс 1931 жылғы «Франкенштейн» фильмінің соңына ауысады, онда ауыл тұрғындары жанған жел тегірменінің төңірегіне жиналып, Жаратылыстың көрінеу өліміне қуанады. Ханс, Жаратылыс батып кеткен қыздың әкесі, Жаратылыстың сүйектерін көргісі келеді. Ол диірменнің астындағы су басқан шұңқырға құлайды, онда Өрттен аман қалған Жаратылыс оны құшақтап өлтіреді. Содан кейін ол Ханстың әйеліне шабуыл жасап, оны өлтіреді. Ол Франкенштейннің қызметшісі Миннимен кездеседі, ол қорқып қашады. Жел тегірменінде қайтыс болған деп есептелген Генри Франкенштейннің денесі күйеуі Элизабетке қайтарылады. Минни Жаратылыс туралы дабыл қағып ескертеді, бірақ оның ескертуіне назар аударылмайды. Генридің қозғалысын көрген Элизабет оның әлі тірі екенін түсінеді. Элизабеттің күтімімен денсаулығы қалпына келген Генри өзінің жаратылысынан бас тартады, бірақ ол өмір мен өлместіктің құпиясын ашуға тағдырланған болуы мүмкін деп санайды. Гистерияға ұшыраған Элизабет өлімді алдын ала сезетінін айтады. Генри бұрынғы ұстазы доктор Септимус Преториусқа барады, онда Преториус Генриге өзі жасаған бірнеше гомункульдерді көрсетеді. Преториус Генримен бірге Жаратылысқа жұбай табуды қалайды, бұл жобада Преториус жасанды ми өсіріп, Генри жұбайы үшін бөлшектер жинап береді. Жаратылыс жас қойшыны судан құтқарады. Оның Жаратылысты көргеніне қорқып екі аңшы оны атып, жаралайды. Аңшылар Жаратылысты қуатын топты жинап алады. Ұсталғаннан кейін Жаратылысты бағанаға байлап, тұтқынға алады. Жалғыз қалған ол тізбектерін жұлып, күзетшілерді жеңіп, орманға қашып кетеді. Сол түні Жаратылыс Құдайға досын жібергені үшін алғыс айтатын соқыр шалмен кездеседі. Ол монстрға «дос» және «жақсы» деген сөздерді үйретеді және онымен тамақ бөліседі. Екі адасқан аңшы шалдың үйіне тап болып, Жаратылысты таниды. Ол оларға шабуыл жасап, аңшылар шалдың үйін өртеп, оны алып кеткен кезде үйді өртеп жібереді. Көңілсіздікке ұшыраған Жаратылыс Преториус пен оның серіктері Карл мен Людвигтің қабірді бұзып жатқанын көреді. Преториус кешкі асқа дайындалып жатқанда, оның қолбасшылары кетеді. Жаратылыс өзін таныстырып, тамақ жеп, Преториус өзіне жұбай жасауды жоспарлап отырғанын біледі. Генри мен Элизабет, енді үйленген, Преториусқа келеді. Генри Преториусқа көмектесуден бас тартқанда, ол Жаратылысты шақырады. Жаратылыс Генридің көмегін талап етеді, бірақ ол сәтсіз аяқталады. Преториус Жаратылысқа Элизабетті ұрлап әкетуге құпия белгі береді. Преториус Генринің қатысуымен оның аман-есен оралуына кепілдік береді. Генри мұнарадағы зертханасына оралады және өзіне қарамастан, жұмысына қызығады. Элизабеттің қауіпсіздігіне сенімді болғаннан кейін Генри Келіншектің денесін аяқтайды. Келіншекті қайта тірілту үшін соңғы дайындықтар жүргізіліп жатқанда дауыл көтеріледі. Оның бинтпен оралған денесі шатыр арқылы көтеріледі, онда оны жандандыру үшін найзағайдан электр қуаты пайдаланылады. Генри мен Преториус оны төмен түсіреді және оны тірілтудегі табыстарын түсінгеннен кейін, оның бинттерін алып тастайды және оған тұруға көмектеседі. Жаратылыс Карлды өлтіргеннен кейін баспалдақтан түсіп, төбеде оның серігін көреді. Жаратылыс оған келіп: «Досым ба?» деп сұрайды. Келіншек оны айқайлап, бас тартады. Ол: «Ол мені жек көреді! Басқалар сияқты». Элизабет Генриге қарай жүгіріп бара жатқанда, Жаратылыс зертхананы аралап өтеді. Бәрін жоймас бұрын, Жаратылыс тоқтап, Генри мен Элизабетке: «Барыңдар! Сендер тірісіңдер! Барыңдар!» - дейді. Преториус пен Келіншекке ол: «Сендер қала беріңдер. Біз өлгендерге тиесіліміз». Генри мен Элизабет қашып бара жатқанда, Келіншек Жаратылысқа ысқырық салады. Бір жас төгіп, Жаратылыс зертхана мен мұнараны жою үшін рычагты тартады.

In a castle on a stormy night, Percy Bysshe Shelley and Lord Byron praise Mary Shelley for her story of Frankenstein and his Monster. She reminds them that her intention for writing the novel was to impart a moral lesson, the consequences of a mortal man who tries to play God. Mary says she has more of the story to tell. The scene shifts to the close of the 1931 movie Frankenstein, where villagers gathered around the burning windmill cheer the apparent death of the Monster. Hans, the father of a girl the creature drowned, wants to see the Monster's bones. He falls into a flooded pit underneath the mill, where the Monster—having survived the fire—strangles him. Hauling himself from the pit, the Monster casts Hans' wife to her death. He next encounters Frankenstein's servant Minnie, who flees in terror. The body of Henry Frankenstein, who is thought to have died at the windmill, is returned to his fiancée Elizabeth at his castle home. Minnie arrives to sound the alarm about the Monster, but her warning goes unheeded. Elizabeth, seeing Henry move, realizes he is still alive. Nursed back to health by Elizabeth, Henry has renounced his creation, but still believes he may be destined to unlock the secret of life and immortality. A hysterical Elizabeth cries that she foresees death. Henry visits the lab of his former mentor Doctor Septimus Pretorius, where Pretorius shows Henry several homunculi he has created. Pretorius wishes to work with Henry to create a mate for the Monster, with the proposed venture involving Pretorius growing an artificial brain while Henry gathers parts for the mate. The Monster saves a young shepherdess from drowning. Her screams upon seeing the Monster alert two hunters, who shoot and injure him. The hunters raise a mob that sets out in pursuit. Captured and trussed to a pole, the Monster is hauled to a dungeon and chained. Left alone, he breaks his chains, overpowers the guards, and escapes into the woods. That night, the Monster encounters an old blind hermit who thanks God for sending him a friend. He teaches the monster words like "friend" and "good" and shares a meal with him. Two lost hunters stumble upon the cottage and recognize the Monster. He attacks them and accidentally burns down the cottage as the hunters lead the hermit away. Taking refuge from another angry mob in a crypt, the Monster spies Pretorius and his cronies Karl and Ludwig breaking open a grave. The henchmen depart as Pretorius has supper. The Monster reveals himself, eats some of the food, and learns that Pretorius plans to create a mate for him. Henry and Elizabeth, now married, are visited by Pretorius. Henry expresses his refusal to assist Pretorius, who calls the Monster. The Monster demands Henry's help, to no avail. Pretorius orders the Monster out, secretly signaling him to kidnap Elizabeth. Pretorius guarantees her safe return upon Henry's participation. Henry returns to his tower laboratory and, despite himself, grows excited over his work. After being assured of Elizabeth's safety, Henry completes the Bride's body. A storm rages as final preparations are made to bring the Bride to life. Her bandage wrapped body is raised through the roof, where electricity is harnessed from lightning to animate her. Henry and Pretorius lower her and, after realizing their success in bringing her to life, remove her bandages and help her to stand. The Monster comes down the steps after killing Karl on the rooftop and sees his mate. The Monster reaches out to her and asks: "Friend?" The Bride, screaming, rejects him. He observes: "She hate me! Like others." As Elizabeth races to Henry's side, the Monster rampages through the lab. Before destroying everything, the Monster pauses and tells Henry and Elizabeth: "Go! You live! Go!" To Pretorius and the Bride, he says: "You stay. We belong dead." While Henry and Elizabeth flee, the Bride hisses at the Monster. Shedding a tear, the Monster pulls a lever to trigger the laboratory and tower's destruction.

Өндіріс

Universal 1931 жылы алдын ала көрсетілімдерде «Франкенштейннің» жалғасын жасауды қарастырды, содан кейін фильмнің бастапқы соңы Генри Франкенштейннің тірі қалуына мүмкіндік беру үшін өзгертілді. Джеймс Уэйл бастапқыда «Күйеуді» режиссерлік етуден бас тартты, себебі ол алғашқы фильмде «идеяны толық қолданды» деп ойлады. Бастапқыда Курт Нойман Уэйлдің орнына режиссер болуға жоспарланған, бірақ оның орнына «Қара мысық» фильмін түсіруді шешті. Уэйлдің «Көрінбейтін адам» фильмінің сәттілігінен кейін, продюсер Карл Лэммл-младший Уэйлдің «Күйеуге» ең лайықты режиссер екенін түсінді; Уэйл осы мүмкіндікті пайдаланып, студияны «Тағы бір өзен» фильмін жасауға көндірді. Уэйл жалғасы түпнұсқадан жақсы болмайды деп сенді, сондықтан оны есте қаларлық «қызық» фильм етпекші болды. Universal штатындағы жазушы Том Рид «Франкенштейннің оралуы» деген атпен сценарий жазды, ол түсірілім басталғанға дейін сақталды. Л. Г. Блохман мен Филип Макдональд келесі жазушылар болды, бірақ Уэйл олардың жұмысын да қанағаттандырмас деп тапты. 1934 жылы Уэйл Джон Л. Балдерстонды тағы бір нұсқада жұмыс істеуге шақырды, ол романнан жаратылыстың жұп іздеуін қайта жаңғыртты. Романда Франкенштейн жұп жасайды, бірақ оны тірілтпей жояды. Балдерстон Мэри Шеллинің кіріспесін де жазды. Бірнеше айдан кейін Уэйл Балдерстонның жұмысына әлі де қанағаттанбады және жобаны драматург Уильям Дж. Хёрлбут пен Эдмунд Пирсонға тапсырды. Бұл нұсқалардың элементтерін біріктірген соңғы сценарий 1934 жылдың қарашасында Хейс кеңсесіне жіберілді. Ким Ньюман Уэйлдің Елизаветаны қалыңдыққа жүрек доноры ретінде пайдалануды жоспарлағанын айтады, бірақ кинотарихшы Скотт Маккуин Уэйлдің мұндай ниеті болмағанын мәлімдейді. Басқалары бұл рөл Эрнест Тезигерге арналғанын айтады. Мей Кларктың денсаулығы нашарлағандықтан, Валери Хобсон оның орнына Генри Франкенштейннің сүйіктісі Элизабет рөлін сомдады. Ол Эльза Ланчестерді таңдамас бұрын Бриджит Хелм мен Филис Бруксты қарастырды. Күйеуі Чарльз Лоттонмен бірге Голливудқа келген Ланчестер орташа сәттілікке жетті, ал Лоттон «Генрих VIII-нің жеке өмірі» (осы рөлі үшін Оскар жеңіп алды) және Уэйлдің «Ескі қараңғы үйі» фильмдерімен үлкен әсер етті. Ланчестер Лондонға жалғыз оралғанда, Уэйл оған екі рөлді ұсыну үшін хабарласты. Ланчестер Қалыңдықтың ысқырығын лебедьтердің ысқырығынан алды. Ол ысқырық сахнасын түсіргенде, өзіне-өзі ауырған. Колин Клайв пен Борис Карлофф «Франкенштейн» фильміндегі жаратушы мен жаратылыс рөлдерін қайта сомдады. Хобсон Клайвтың алкоголизмнің алғашқы фильмге түсірілгеннен бері нашарлағанын еске алды, бірақ Уэйл рөлді алмастырмады, себебі оның «истериялық қасиеті» фильмге қажет болды. Бұл шешім Карлоффтың тіс пластинасын алып тастамауына себеп болды, сондықтан оның беті алғашқы фильмдегідей суға батқан көрінбеді. Түсірілім барысында Пирс Монстрдің макияжын өзгертіп, фильм дамуымен Монстрдің жаралары жазылып бара жатқанын көрсетті. Мэри Шелли рөлін ойнау үшін Ланчестер ақ торлы көйлек киді, оған көбелектер, жұлдыздар мен айлар тігілген, оны жасауға 17 әйелге 12 апта уақыт кеткен. Кеннет Стрикфаден зертханалық жабдықтарды жасап, оларды ұстады. Стрикфаден «Космикалық сәуле диффузоры» және «Небулярий» сияқты алғашқы «Франкенштейн» үшін жасаған бірнеше фантастикалық машиналарды «Күйеу» фильмінде де пайдаланды. Стрикфаденнің жабдықтарынан шыққан шартқылар көптеген фильмдер мен телешоуларда қолданылды. Фильмнің арнайы фотоэффекттерінің авторы Джон П. Фултон, ол сол кезде Universal Studios-тың арнайы эффекттер бөлімінің басшысы болды. Фултон мен Дэвид С. Хорсли екі күн ішінде актерлерді қара бархатқа қарсы толық көлемдегі банкаларда түсіріп, оларды түсірілімдегі банкалардың перспективасына сәйкес келтіріп, гомункулилерді жасады. Алдыңғы пленка ротоскопиялық және артқы пленкаға жабыстырылды. Кішкентай актер Билли Барти фильмнің соңында жоғары орындықта отырған гомункулус сәбиі ретінде қысқаша көрінеді, бірақ Уэйл фильмнің шығарылуына дейін сәбидің ашылу сахнасын кесіп тастады. Константин Бакалейников 22 музыкантты жетектеп, 9 сағаттық сеанста музыкалық қосымшаны жаздырды. Түсірілім 1935 жылдың 2 қаңтарында басталды, жобаланған бюджеті 293 750 АҚШ доллары болды – бұл түпнұсқа фильмнің бюджетімен шамалас. Бірінші күні Карлофф суға батқан жел тегершігінің астындағы суға енді, костюмінің астында резеңке костюм киген. Костюмге ауа кіріп, оны «құмарлы су лилиясы» сияқты кеңейтті. Соңғы құны 397 023 АҚШ долларын құрады, «Күйеу» бюджеттен 100 000 АҚШ долларынан асып кетті. Бұған Монстрдің зират арқылы, айыпталған Иисус фигурасына қарай жүгіріп, оны кресттен құтқаруға тырысатын жоспарланған сахна да кірді. Брин фильмдегі өлтірулер санына да қарсылық білдірді, олар сценарийде көрсетілген немесе меңзеген. Ол Уэйлге олардың санын азайтуға кеңес берді. Сондай-ақ, Эльза Ланчестердің Мэри Шелли рөліндегі сахналарында Брин оның кеудесінің көбінесе көрінетініне қарсы болды. Бұрынғы қарсылығына қарамастан, Брин фильмдегі крест тәрізді бейнелерге ешқандай қарсылық білдірмеді, соның ішінде Монстрдың полюске айыпталғандай бейнеленген сахнасы да болды, сондай-ақ Преториус гомосексуалды ретінде бейнеленгеніне де қарсы болмады. Universal Швециядағы фильмді көптеген кесулерге байланысты өз еркімен алып қойды, ал «Күйеу» Тринидад, Палестина және Венгрия елдерімен толығымен қабылданбады. Сонымен қатар, жапон цензуралықтары Преториус шағын Генрих VIII-ді қысқашпен қуалайтын сахнаға қарсы болды, бұл «патшаны қорлап алу» құрайды деп мәлімдеді. Фильм 20 сәуірде кеңінен көрсетілді. «Күйеу» Universal үшін табысты болды, 1943 жылғы есепте фильм сол кезде студияға шамамен 2 миллион АҚШ доллары (ақша сомасы) табыс әкелгені, шамамен 950 000 АҚШ доллары (ақша сомасы) пайда болғаны көрсетілді. Фильм шығуымен бірге сыншылар тарапынан мақтау алды, бірақ кейбір рецензенттер фильмнің қорқыныш жанрына жататынын ескерді. «Нью-Йорк Уорлд Телеграм» фильмді «өзінің түрінде жақсы ойын-сауық» деп атады. «Variety» өзінің рецензиясын осылай бағалады: «Бұл камера операторы, суретші және композиторды актерлер мен режиссермен бірге атап өтуге болатын сирек жағдайлардың бірі». «Variety» актерлерді де мақтады, «Карлофф кейіпкерге шынайы және қозғалтатын эмоциялардың кейбір нюанстарын қоса алады. Тезигер доктор Преториус рөліндегі шайтандық бейнелеуді сомдай білді. Ланчестер екі рөлді орындайды, біріншісі автор Мэри Шелли рөлінде, ал екіншісі жаратылған әйел рөлінде. Соңғы рөлінде ол өте әсерлі». «Time» журналы фильм туралы басқа да мақтаулы пікір білдірді: «Бұл фильмде олардың күш-жігері түпнұсқа фильммен теңеседі. Сценаристтер Хёрлбут пен Балдерстон және режиссер Джеймс Уэйл оған барлық жақсы қорқыныш туындыларына лайықты макабрлық интенсивтілікті берді, бірақ Франкенштейннің таза зұлымдығын механикалық қайғымен алмастырды». «Окланд Трибьюн» фильмнің «тамаша сахналық өндіріспен және жақсы фотоэффектілермен жасалған фантазия» екенін мойындады. «Виннипег Фри Пресс» электр жабдықтарының Бук Роджерс үшін жақсырақ болатынын ойлады, бірақ фильмді «қоздырғыш және кейде қорқынышты» деп бағалады, «Франкенштейннің барлық жанкүйерлері оның күйеуін құрметті ізбасар ретінде қарсы алады» деді. «Нью-Йорк Таймс» Карлоффты «осы рөлде соншалықты керемет ойнағандықтан, айтарыңыз тек «ол Монстр» болады» деді. «Таймс» фильмнің барлық бас рөлдегі актерлері мен Уэйлдің режиссерлігін мақтап, «Күйеудің» «бірінші сападағы қорқыныш фильмі» екенін қорытындылады.

Universal considered making a sequel to Frankenstein as early as its 1931 preview screenings, following which the film's original ending was changed to allow for Henry Frankenstein's survival. James Whale initially refused to direct Bride, believing he had "squeezed the idea dry" on the first film. Kurt Neumann was originally scheduled to replace Whale but decided to film The Black Cat instead. Following the success of Whale's The Invisible Man, producer Carl Laemmle, Jr. realized that Whale was the only possible director for Bride; Whale took advantage of the situation in persuading the studio to let him make One More River. Whale believed the sequel would not top the original, so he decided instead to make it a memorable "hoot". Universal staff writer Tom Reed wrote a treatment under the title The Return of Frankenstein, a title retained until filming began. L. G. Blochman and Philip MacDonald were the next writers assigned, but Whale also found their work unsatisfactory. In 1934, Whale set John L. Balderston to work on yet another version, and it was he who returned to an incident from the novel in which the creature demands a mate. In the novel Frankenstein creates a mate, but destroys it without bringing it to life. Balderston also created the Mary Shelley prologue. After several months Whale was still not satisfied with Balderston's work and handed the project to playwright William J. Hurlbut and Edmund Pearson. The final script, combining elements of a number of these versions, was submitted for Hays office review in November 1934. Kim Newman reports that Whale planned to make Elizabeth the heart donor for the bride, but film historian Scott MacQueen states that Whale never had such an intention. others report that the role was created specifically for Ernest Thesiger. Because of Mae Clarke's ill health, Valerie Hobson replaced her as Henry Frankenstein's love interest, Elizabeth. He considered Brigitte Helm and Phyllis Brooks before deciding on Elsa Lanchester. Lanchester, who had accompanied husband Charles Laughton to Hollywood, had met with only moderate success while Laughton had made a strong impact with several films including The Private Life of Henry VIII (for which he had won an Oscar) and Whale's own The Old Dark House. Lanchester had returned alone to London when Whale contacted her to offer her the dual role. Lanchester modeled the Bride's hissing on the hissing of swans. She gave herself a sore throat while filming the hissing sequence, which Whale shot from multiple angles. Colin Clive and Boris Karloff reprised their roles from Frankenstein as creator and creation, respectively. Hobson recalled Clive's alcoholism had worsened since filming the original, but Whale did not recast the role because his "hysterical quality" was necessary for the film. This decision also meant that Karloff could not remove his dental plate, so now his cheeks did not have the sunken look of the original film. Over the course of filming, Pierce modified the Monster's makeup to indicate that the Monster's injuries were healing as the film progressed. To play Mary Shelley, Lanchester wore a white net dress embroidered with sequins of butterflies, stars, and moons, which the actress had heard required 17 women 12 weeks to make. Kenneth Strickfaden created and maintained the laboratory equipment. Strickfaden recycled a number of the fancifully named machines he had created for the original Frankenstein for use in Bride, including the "Cosmic Ray Diffuser", and the "Nebularium". A lightning bolt generated by Strickfaden's equipment has become a stock scene, appearing in any number of films and television shows. The man behind the film's special photographic effects was John P. Fulton, head of the special effects department at Universal Studios at the time. Fulton and David S. Horsley created the homunculi over the course of two days by shooting the actors in full size jars against black velvet and aligning them with the perspective of the on set jars. The foreground film plate was rotoscoped and matted onto the rear plate. Diminutive actor Billy Barty is briefly visible from the back in the finished film as a homunculus infant in a high chair, but Whale cut the infant's reveal before the film's release. Constantin Bakaleinikoff conducted 22 musicians to record the score in a single nine hour session. Shooting began on January 2, 1935, with a projected budget of US$293,750 ($ as of ) – almost exactly the budget of the original – and an estimated 36 day shooting schedule. On the first day, Karloff waded in the water below the destroyed windmill wearing a rubber suit under his costume. Air got into the suit and expanded it like an "obscene water lily". With a final cost of $397,023 ($ as of ), Bride was more than $100,000 ($ as of ) over budget. and to a planned shot of the Monster rushing through a graveyard to a figure of a crucified Jesus and attempting to rescue the figure from the cross. Breen also objected to the number of murders, both seen and implied by the script and strongly advised Whale to reduce the number. and shots of Elsa Lanchester as Mary Shelley in which Breen felt too much of her breasts were visible. Despite his earlier objection, Breen offered no objection to the cruciform imagery throughout the film – including a scene with the Monster lashed Christ like to a pole – nor to the presentation of Pretorius as a coded homosexual. Universal voluntarily withdrew the film from Sweden because of the extensive cuts demanded, and Bride was rejected outright by Trinidad, Palestine, and Hungary. Additionally, Japanese censors objected to the scene in which Pretorius chases his miniature Henry VIII with tweezers, asserting that it constituted "making a fool out of a king". The film went into general release on April 20. Bride of Frankenstein was profitable for Universal, with a 1943 report showing that the film had by then earned approximately $2 million ($ in money) for the studio, a profit of about $950,000 ($ as of ). The film was critically praised upon its release, although some reviewers did qualify their opinions based on the film's being in the horror genre. The New York World Telegram called the film "good entertainment of its kind". Variety did not so qualify its review: "[It is] one of those rare instances where none can review it, or talk about it, without mentioning the cameraman, art director, and score composer in the same breath as the actors and director". Variety also praised the cast, writing that "Karloff manages to invest the character with some subtleties of emotion that are surprisingly real and touching Thesiger as Dr. Pretorious [is] a diabolic characterization if ever there was one Lanchester handles two assignments, being first in a preamble as author Mary Shelley and then the created woman. In latter assignment she impresses quite highly". In another unqualified review, Time wrote that the film had "a vitality that makes their efforts fully the equal of the original picture Screenwriters Hurlbut & Balderston and Director James Whale have given it the macabre intensity proper to all good horror pieces, but have substituted a queer kind of mechanistic pathos for the sheer evil that was Frankenstein". The Oakland Tribune concurred it was "a fantasy produced on a rather magnificent scale, with excellent stagecraft and fine photographic effects". While the Winnipeg Free Press thought that the electrical equipment might have been better suited to Buck Rogers, nonetheless the reviewer praised the film as "exciting and sometimes morbidly gruesome", declaring that "all who enjoyed Frankenstein will welcome his Bride as a worthy successor". The New York Times called Karloff "so splendid in the role that all one can say is 'he is the Monster'". The Times praised the entire principal cast and Whale's direction in concluding that Bride is "a first rate horror film",

Фильмнің беделі қалыптасып, өсті...

Христиандық бейнелер

Фильмде христиандық бейнелер жиі кездеседі. Монстрдың айқыш пішінде бейнеленген және зираттағы айқышқа ілінген Исаның суретінен бөлек, жалғызбастының лашығында айқыш ілулі тұр – бұл редактор Тед Кенттің қатты наразылығына түсірді, себебі ол оны бірден жарқыратып жіберді. Кино зерттеушісі Скотт Маккуин Уэйлдің діни сенімдерінің болмауына назар салып, Монстрдың Мәсіх бейнесі екені туралы пікірге қарсы шығады. Оның орнына, Монстр – «құдайлықтың мазағы», себебі ол Құдай емес, адам жасаған, сондықтан оған «құдайлық ұшқын» жетіспейді. Уэйл Монстрды айқышқа шегелеу арқылы Мәсіхтің өлімі мен қайта тірілуіне байланысты христиандық сенімді кері бұрып, көрермендердің сезімдерін оятуға тырысады. Монстр бірінші тірілген соң, айқышқа шегеленіп өлтіріледі. Уэйлдің өмірбаяуын жазған Джеймс Кертис Уэйлдің Монстрмен гомосексуалдық тұрғысынан сәйкестендірілгені туралы пікірді жоққа шығарса да, ғалымдар фильмде жасырын гейлік мән бар екенін, әсіресе Преториус кейіпкері мен Генри арасындағы қарым-қатынаста лагерьтік сезімталдық байқалады деп санайды. Гей кино тарихшысы Вито Руссо Преториустың гей екенін тікелей айтпай, оны «әйелденген» деп сипаттайды, ал «әйелденген» Голливудта «гомосексуал» деген сөздің коді болып саналады. Преториус – «гей Мефистофель» рөлінде. Монстрдың жалғызбасқа және оның жасаған әйелге деген сезімі бірдей тілмен («дос») білдіріледі, бұл оның сексуалдық тұрғыдан «қалтырап» және екіұшты екенін көрсетеді. Шындығында, оның жалғызбаспен қарым-қатынасы гетеросексуалдық қоғам қабылдамайтын бір жынысты неке ретінде түсіндіріледі: «Бұл – неке, және өмір сүруге лайықты неке. Бірақ Уэйл қоғамның оған қарсы екенін еске салады. Монстр – шеттен келген адам, оны екі қарулы адам үйіндегі бақыттан қуғынға түсіреді, олар осы таңғажайып одақты көріп, оны тез және инстинктивті түрде жоюға кіріседі», - деп жазады мәдениет сыншысы Гэри Моррис Bright Lights Film Journal журналында. «Ұлылық пен күш туралы» пікірге жауап ретінде Харрингтон: «Менің ойымша, бұл таза әуесқойлық. Бұл бастапқы шабытпен ешқандай байланысы жоқ сыншыл түсіндірме». 1990 жылдары MCA/Universal Home Video компаниясы «Universal Monsters Classic Collection» жинағының бөлігі ретінде фильмді VHS форматында шығарды. 1999 жылы Universal «Франкенштейннің қалыңдығын» VHS және DVD форматында «Классикалық монстрлар жинағының» бөлігі ретінде шығарды. 2004 жылдың сәуірінде Universal «Universal Legacy Collection» жинағының бөлігі ретінде Frankenstein: The Legacy Collection DVD-ін шығарды. Бұл екі дискілік жинаққа «Франкенштейннің қалыңдығы», сондай-ақ түпнұсқа «Франкенштейн», «Франкенштейннің ұлы» және «Франкенштейннің үйі» кіреді. 2014 жылы Universal Frankenstein: Complete Legacy Collection DVD-ін шығарды. Бұл жинақта сегіз фильм бар: «Франкенштейн», «Франкенштейннің қалыңдығы», «Франкенштейннің ұлы», «Франкенштейннің арбауы», «Франкенштейн қасқырмен кездеседі», «Франкенштейннің үйі», «Дракуланың үйі» және «Эбботт пен Костелло Франкенштейнмен кездеседі». 2016 жылы «Франкенштейннің қалыңдығы» Walmart дүкендері үшін эксклюзивті Blu-ray нұсқасын алды, оның мұқабасы қараңғыда жарқырайды. Сол жылы Complete Legacy Collection Blu-ray форматында жарық көрді. 2017 жылдың қыркүйегінде «Франкенштейннің қалыңдығы» Best Buy дүкендері үшін эксклюзивті steelbook Blu-ray нұсқасын алды, мұқабасында Алекс Росс салған сурет бар. «Франкенштейннің қалыңдығы» 2018 жылдың тамызында Universal Classic Monsters: Complete 30 Film Collection Blu-ray жинағына енді. Бұл жинақ DVD форматында да шығарылды.

Christian imagery appears throughout the film. In addition to the scenes of the Monster trussed in a cruciform pose and the crucified figure of Jesus in the graveyard, the hermit has a crucifix on the wall of his hut – which, to Whale's consternation, editor Ted Kent made glow during a fade out Film scholar Scott MacQueen, noting Whale's lack of any religious convictions, disputes the notion that the Monster is a Christ figure. Rather, the Monster is a "mockery of the divine" since, having been created by Man rather than God, it "lacks the divine spark". In crucifying the Monster, he says, Whale "pushes the audience's buttons" by inverting the central Christian belief of the death of Christ followed by the resurrection. The Monster is raised from the dead first, then crucified. Although James Curtis, Whale's biographer, rejects the notion that Whale would have identified with the Monster from a homosexual perspective, scholars have perceived a gay subtext suffused through the film, especially a camp sensibility, particularly embodied in the character of Pretorius and his relationship with Henry. Gay film historian Vito Russo, in considering Pretorius, stops short of identifying the character as gay, instead referring to him as "sissified", "sissy" itself being Hollywood code for "homosexual". Pretorius serves as a "gay Mephistopheles",

The Monster, whose affections for the male hermit and the female Bride he discusses with identical language ("friend") has been read as sexually "unsettled" and bisexual. Indeed, his relationship with the hermit has been interpreted as a same sex marriage that heterosexual society will not tolerate: "No mistake – this is a marriage, and a viable one But Whale reminds us quickly that society does not approve. The monster – the outsider – is driven from his scene of domestic pleasure by two gun toting rubes who happen upon this startling alliance and quickly, instinctively, proceed to destroy it", writes cultural critic Gary Morris for Bright Lights Film Journal. Specifically in response to the "majesty and power" reading, Harrington stated: "My opinion is that's just pure bullshit. That's a critical interpretation that has nothing to do with the original inspiration". In the 1990s, MCA/Universal Home Video released the film on VHS as part of the "Universal Monsters Classic Collection", a series of releases of Universal Classic Monsters films. In 1999, Universal released Bride of Frankenstein on VHS and DVD as part of the "Classic Monster Collection". In April 2004, Universal released Frankenstein: The Legacy Collection on DVD as part of the "Universal Legacy Collection". This two disc release includes Bride of Frankenstein, as well as the original Frankenstein, Son of Frankenstein, and The House of Frankenstein. In 2014, Universal released Frankenstein: Complete Legacy Collection on DVD. This set contains eight films: Frankenstein, Bride of Frankenstein, Son of Frankenstein, Ghost of Frankenstein, Frankenstein Meets the Wolf Man, The House of Frankenstein, House of Dracula, and Abbott and Costello Meet Frankenstein. In 2016, Bride of Frankenstein received a Walmart exclusive Blu ray release featuring a glow in the dark cover. That same year, the Complete Legacy Collection was released on Blu ray. In September 2017, Bride of Frankenstein received a Best Buy exclusive steelbook Blu ray release with cover artwork by Alex Ross. Bride of Frankenstein was included in the Universal Classic Monsters: Complete 30 Film Collection Blu ray box set in August 2018. This box set also received a DVD release.