Кіріспе

1200-1600 жылдардағы ағылшын-шотланд шекарасындағы шабуылшылар 13-шы ғасырдың соңынан 17-шы ғасырдың басына дейін ағылшын-шотланд шекарасында шабуылдар жасаған адамдар болды. Олардың арасында шотландтар мен ағылшындар да болды, және олар құрбандарының ұлтына қарамастан, барлық шекаралық аймақтарды тонады. Олардың ең гүлденген кезеңі – өмір сүрген соңғы жүз жылдығы, Шотландия Корольдігіндегі Стюарт және Англия Корольдігіндегі Тюдорлар әулеттері билік еткен кезде болды.

Өмірбаян

Шотландия мен Англия орта ғасырдың соңында жиі соғысқа түсетін. Осы соғыстар кезінде шекарадағы халықтың күнкөрісі екі жақты әскерлердің шабуылдарынан қирады. Егер екі ел ресми түрде соғыспаған күнде де, жағдай шиеленісіп тұратын, патшалық билік екі патшалықтың бірінде немесе екеуінде де, әсіресе шалғайдағы жерлерде әлсіз болатын. Адамның күн көрісінің қиындығы мен белгісіздігі салдарынан, қауымдастықтар мен бір-біріне жақын туыстар топтық күш пен шеберлік арқылы қауіпсіздік іздеуге тырысты. Олар өздерінің күнкөрісін номиналды жауларының есебінен жақсартуға ұмтылды, олардың өзі де көбінесе тірі қалу үшін күресіп жатқандар еді. Әлсіз немесе алыс тұрған монархқа адалдық пен заңның тиімділігіне сену көбінесе адамдарды қанаушылыққа ұшыратып, қауіпсіздікке кепілдік бермейтін. Шекараның кейбір аймақтарында қарақшылыққа ұқсас өмір салтын қалыптастыруға ықпал ететін басқа да факторлар болды. Он алтыншы ғасырда шекараның ағылшын жағындағы кейбір аймақтарда бөліскен мұрагерлік жүйесі кең таралған. Бұл, тұңғыш балаға мүліктің бәрі тиетін жүйеден өзгеше, әкесі қайтыс болғаннан кейін жер тең бөлінетін, мұрагерлер ұрпағының тірі қалуға жеткіліксіз жері болуы мүмкін еді. Сонымен қатар, шекаралық аймақтың көп бөлігі таулы немесе ашық далалы, егіншілікке жарамсыз, бірақ мал жаюға қолайлы болды. Мал оңай ұрланып, елді жақсы білетін, атқа мінген қарақшылар айдап кететін. Олар оңай тасымалданатын үй шаруасының заттарын немесе құнды мүліктерді алып, кепілдікке адамдарды тұтқынға алатын. Англия мен Шотландия үкіметтерінің шекаралық отбасыларға деген көзқарасы жігерлендіруден, тіпті қолдаудан басталып, олар шекарадан тысқары шабуылдарға қарсы бірінші қорғаныс қатары ретінде қызмет еткендіктен, олардың заңсыздықтары билік үшін шыдай алмайтын болғанда қатаң жазалауға дейін өзгеретін. "Reive" сөзі, шабуылды білдіретін есімдік, орта ағылшын (шотланд) тіліндегі "reifen" сөзінен шыққан. "Reave" етістігі, "тонау, ұрлау" мағынасын білдіреді, ол орта ағылшын тіліндегі "reven" сөзінен туындаған. Сонымен қатар, Нортумбрия және Шотландияда "reifen" етістігі де бар. Үшеуі де көне ағылшын тіліндегі "rēafian" сөзінен шыққан, ол "тонау, қарақшылық жасау, талан-таражға салу" дегенді білдіреді. Бұл сөздердің түрлері кейінгі орта ғасырларда шекарада қолданылған. Голланд тіліндегі сәйкес етістік "(be)roven", ал неміс тілінде "(be)rauben". "Шотландия шекарасының қарақшылары" терминін алғаш рет Сэр Уолтер Скотт өзінің "Шотландия шекарасының әнұраны" атты антологиясында қолданған көрінеді. Джордж Ридпат (1716?–1772), қайтыс болғаннан кейін жарық көрген "Англия мен Шотландияның шекаралық тарихының" авторы, екі тәждің бірігуіне дейінгі (Лондон, 1776) ерте заманнан бастап "шекаралық қарақшыларынан" емес, тек бандиттерден сөз қозғайды.

Табиғат

Рейдерлер ағылшын және шотландтық еді, және шекараның екі жағына да әділдікпен шабуыл жасады, егер шабуылдаған адамдардың күшті қорғаушылары болмаса және олардың туысқандарымен байланысы болмаса. Олардың әрекеттері, әдетте шекарадан бір күндік жолмен жақын болса да, олардың негізгі қоныстарының солтүстігіне де, оңтүстігіне де тарады. Ағылшын шабуылшылары Эдинбургтің шетіндегі аудандарға шабуыл жасағандары хабарланды, ал шотландтық шабуылдар Ланкашир мен Йоркширге дейін жеткені айтылды. Басты шабуыл маусымы ерте қыс айларында, түндері ұзын болатын және жылқы мен мал жазда жайылымда болғандықтан семіп кеткен кезде басталатын. Шабуылға қатысушылардың саны ондаған адамнан үш мыңға дейін атты әскерлерді қамтитын ұйымдастырылған жорықтарға дейін жете алатын. Рейдерлер шабуыл жасағанда немесе атпен жүргенде (бұл осылай аталатын), олар батпақты мохты жерлерде жолын таба алатын мықты аттар немесе понилерде (Galloway pony, Hobelar) жеңіл шабандоздай жүретін. Бастапқыда шопанның плады киімі кейінірек бригандиндер немесе пластиналы дублеттермен (ішінде кішкентай болат пластиналар тігілген жеңсіз киім) және бургонет немесе морион сияқты металл шлемдермен ауыстырылды, сондықтан оларды "темір бас киімділер" деп атады. Олар жеңіл найзалармен және кішкентай қалқандармен, кейде "лач" деп аталатын жеңіл арбаулармен немесе кейінірек бір немесе бірнеше пистолетпен қаруланды. Олар әрқашан қылыштар мен пышақтарды алып жүретін.

Шекарашыларды жауынгер ретінде

Шекаралық рейверлер кейде жеңіл атты әскер ретінде танылған шеберліктерінің арқасында жалдамалы сарбаздар ретінде сұранысқа ие болды. Рейверлер ағылшын немесе шотланд әскерлерінде Төмен елдерде және Ирландияда қызмет ететін, көбінесе өздері мен отбасыларына қатысты қатаң жазалардан қашу үшін. Рейверлер Флодден және Солвей Мосс шайқастарында маңызды рөл атқарды. Бір рейвермен (Болд Баккли) кездескеннен кейін, Елизавета I: «он мыңдай адаммен Джеймс VI Еуропаның кез келген тағын шайқауы мүмкін» деген пікірін білдірді. Дегенмен, осы шекарашыларды үлкен ұлттық әскерлерде бақылау өте қиын болды. Олар кім сұрап тұрғанына және қайда жеке пайда көруге болатынына қарай, кез келген ұлтқа немесе ешқандай ұлтқа жататынын өздері шешіп алуға көнетін. Көптеген рейверлердің шотланд-ағылшын қақтығыстарына қарамастан, екі жақта да туыстары болды. Олар лагерьде жаман мінез-құлық танытып, әріптес сарбаздарын тонау көзі деп қарастыратын. Ұлттарға қарағанда тайпаларға адал жауынгерлер ретінде олардың жұмысына деген берілгендігі күмәнді болды. 1545 жылы Шотландиядағы Анкрум Мур шайқасында шекарашылар күрес ортасында жақтарын өзгертіп, жеңіске жеткендердің құрметін алуға тырысты. 1547 жылы Пинки Клеу шайқасында бақылаушы (Уильям Паттен) шотланд және ағылшын шекарашыларының бірін-бірімен әңгімелесіп, кейін олардың байқалғанын білгеннен кейін күшті айқас көрсеткенін көрді.

Тұрғын үйлер мен бекіністер

Шекара тұрғындары үнемі күшті күйзелісте өмір сүрді, сондықтан өздерін қорғау үшін бекіністі мұнаралы үйлер салды. Соғыстың ең қиын кезеңдерінде адамдар тек қана қара шөптен жасалған шағын үйлер салуға қабілетті болды, олардың қирауы аса үлкен шығын болмас еді. Бірақ, жағдай жақсарғанда, олар қорғаныс және баспана ретінде бірдей қызмет ететін үйлер салды. Бастл үйі – екі қабатты, мықты ғимарат болатын. Төменгі қабаты ең құнды мал мен жылқыларды ұстау үшін пайдаланылды. Жоғарғы қабатында адамдар тұратын, және көбінесе түнде немесе қауіп болғанда тартылып алынатын сыртқы баспалдақ арқылы ғана қол жеткізуге болатын. Тас қабырғалары 1 метрге дейін жуық қалыңдыққа ие болды, ал шатыры шифер немесе тас плиткадан жасалған. Жарық пен ауа алмасу үшін тек тар мүрелер болды. Мұндай үйлерді өртеп жіберу мүмкін емес еді, және оларды, мысалы, ылғалды шөппен түтін шығарып қорғаушыларды шығарып жіберу немесе баспалдақтарды қолданып шатырға өрмелеу арқылы басып алуға болды, бірақ көбінесе бұл уақыт пен күшті қажет етпейтін шара еді. Пель мұнаралары (кейде пеле мұнаралары деп те жазылады) әдетте үш қабаттан тұратын, билік тарапынан немесе клан басшылары сияқты беделді тұлғалар үшін қорғаныс мақсатында арнайы салынған ғимараттар еді. Смайлхолм мұнарасы – бүгінге дейін сақталған көптеген пель мұнараларының бірі. Бастл үйлері сияқты, олар да қорғаныс үшін өте берік салынған. Қажет болған жағдайда, оларды уақытша тастап, жаудың (мысалы, үкімет әскерінің) оларды оқпен жоюына жол бермеу үшін, тұтандырылған шөппен толтыруға болатын. Пель мұнаралары мен бастл үйлері көбінесе мал мен басқа да жануарларды түнде сақтауға арналған, қақпақ деп аталатын тас қабырғамен қоршалған.

Заң және тәртіп

Бұл аймақта арнайы заңдар жинағы, яғни Март заңы немесе Шекара заңы қалыптасты. Шекара заңына сәйкес, шабуылға ұшыраған адам алты күн ішінде, тіпті шекарадан өтіп, өз мүлкін қайтарып алу үшін қарсы шабуыл жасауға құқылы болған. Бұл "ыстық із" (hot trod) "дауыс, мүйіз, ұран және айқай" (hound and horne, hew and cry) салып, найза ұшына жанып тұрған шөпті тігіп, мақсатын ашық жариялап, жасырын шабуыл жасаушылардан өзгешеленуі керек еді. Олар шабуылшылардың ізін қуу үшін иі суартын (sleuth hound, slew dogge) пайдалана алатын. Бұл иттер бағалы болды және ресми күштердің бір бөлігіне кірді (кем дегенде, шекараның ағылшын жағында). Кез келген адам осы қарсы шабуылға қосылып, көмектесуге міндетті болды, әйтпесе шабуылшылармен бірдей саналатын. Алты күннен кейін жасалған "салқын із" (cold trod) ресми рұқсат талап етті. Англияның Батыс Маршының орынбасар қақпашысы сияқты лауазымды тұлғалардың "ізді қуу" міндеті болды. Шекараның екі жағы да марш-бастыққа бағынышты марштарға бөлінді. Марш-бастықтардың міндеттеріне басқа елден шабуылдарды болдырмау үшін қарауылдар, күзеттер мен гарнизондарды ұстау кірді. Кейде марш-бастықтар олжаны қайтарып алу және шабуылшылар мен лауазымды тұлғаларға көрсету үшін "сақшылық жолдарына" (warden roades) шығатын. Марш-бастықтардың міндеттеріне мүмкіндігінше әділдік пен теңдікті сақтау да кірді. Екі елдің марш-бастықтары белгіленген уақытта шекарада кездесіп, бір елден екінші елге шағымданулармен айналысатын. Бұл "Бітім күндері" (Days of Truce) жәрмеңкелерге ұқсас, көңіл көтеру мен әлеуметтік қарым-қатынасқа мүмкіндік берді. Рейдерлер үшін бұл шекара арқылы бөлінген туыстарымен немесе достарымен (заңды түрде) кездесу мүмкіндігі болды. Дегенмен, тіпті мұндай бітім күндері де зорлық-зомбылық орын алуы мүмкін еді. Марш-бастықтар (және бекітілген орындардың күзетшілері сияқты кіші лауазымды тұлғалар) заңды сақтауда көбінесе тиімді болмады. Шотланд бастықтары көбінесе шекара тұрғындары болды және шабуылдарға қатысты. Олар көбінесе өз туыстарына көмектесетін, бұл басқа шотланд шекаралық отбасыларының арасында қызғаныш пен тіпті жеккөрушілікке әкелді. Көптеген ағылшын офицерлері Англияның оңтүстік округтерінен келген және көбінесе жергілікті халықтың немесе бағыныштыларының адалдығы мен құрметін жеңе алмады. Мысалы, орталық марш қақпашысы болған сэр Джон Форстер сияқты жергілікті офицерлер, шамамен 35 жыл бойы, оның ең танымал шотландтық әріптестері сияқты сыбайлас жемқорлыққа да белгілі болды. Англия королевасы Елизавета I қайтыс болғаннан кейін шекарадағы жағдай осылай нашарлағандықтан, Англия үкіметі Адриан қабырғасын қайта құруды қарастырды. Елизавета қайтыс болған кезде, "Жаман апта" (Ill Week) деп аталатын, патшаның өлімі мен мұрагерінің жариялануы арасында елдің заңдары тоқтатылады деген сенімнен туындаған, аса зорлық-зомбылықпен жүрген шабуылдар болды. Англия тағына отырғаннан кейін, Шотландия королі VI Джеймс (Англия королі I Джеймс) рейдерлерге қарсы күш қолданды, шекара заңын жойды және "Шайырлар" терминін "Орталық округтер" (Middle Shires) терминімен ауыстырды, сондай-ақ рейдерлерге қатаң жаза берді.

Заңнама

1606 жылы заң (4 Яков. 1. тарау 1) жаңа құрылған Таждар одағына көмек көрсету мақсатымен қабылданды; ол ұзақ аталымымен Англия мен Шотландия арасындағы антагонизмнің барлық естелігін және оның салдарларын толық жою, сондай-ақ тәртіпсіздіктердің туындауын және болашақтағы тәртіпсіздіктерді басу туралы акт деп аталды. Аталған заң алдыңғы ғасырларда қабылданған және Шотландияға қарсы деп есептелген тоғыз ағылшын заңын жойды; жою күшіне енгені Шотландияның Англияға қарсы деп есептелген 13 заңын жойғаннан кейін болды. Үш жыл өткен соң, шекаралық аймақтағы қылмыстық құқық мәселелерін реттейтін заң (7 Яков. 1. тарау 1) қабылданды; ол ұзақ аталымымен Англия Корольдігінің солтүстік бөлігінде әділеттілікті жақсарту және қылмыстық құқық бұзушыларды тоқтату туралы акт деп аталды. Шекарадан тысқары қашуды реттеу үшін, егер қылмыс Шотландияда жасалса, ағылшынның сотталуына рұқсат берілді, егер ол кейін Англияда ұсталса; мұндай акт Шотландияда қабылданғаннан кейін күшіне енді. Қайта орналасудан және Мосс әскерлерінің шамамен алты онжылдық бойғы заңсыздықтарынан кейін, Парламент 1662 жылғы Мосс әскерлері заңын (14 Карл II. тарау 22) шекаралық аймақ үшін қабылдады; ол ұзақ аталымымен Англияның солтүстік шекараларында ұрлық пен қарақшылықтың алдын алу туралы акт деп аталды. Заңның жетінші тармағы Яков I кезінде қабылданған екі бұрынғы заңды қайта жаңартады. 1662 жылғы актінің мерзімі аяқталуға жақын келгенде, Кавалер Парламентінің алтыншы сессиясы 1666 жылғы Мосс әскерлері заңын (18 және 19 Карл II. тарау 3) қабылдады, ұзақ аталымы Англияның солтүстік шекараларындағы ұрлық пен қарақшылықтың алдын алу үшін бұрынғы актіні жалғастыру туралы акт болды. Заңның екінші тармағы бойынша, сотталғандардың дін қызметкерлерінің артықшылықтары алынды (әдетте бұл өлім жазасын білдіреді), немесе Нортумберленд немесе Камберлендтегі белгілі ұрылар мен қарақшылар Америкаға жіберілді, "онда тұруға және қайта оралмауға" міндеттелді. Бұл актілер жалпы алғанда, кезеңнің бірнеше тарихи оқиғаларымен, сондай-ақ заңсыздықтың жалғасуымен немесе "Англияның солтүстік шекарасындағы ұрлық пен қарақшылықты" болдырмау үшін үкіметтік бақылаудың жеткіліксіздігін қарастырумен байланысты болды және келесі 80 жыл бойы қайта-қайта жаңаланды. Бастапқы актілерге 1677 жылғы Мосс әскерлері заңын (29 және 30 Карл II. тарау 2), 1685 жылғы Мосс әскерлері заңын (1 Яков II. тарау 14), 1695 жылғы Мосс әскерлері заңын (7 және 8 Вильгельм III. тарау 17), 1700 жылғы Мосс әскерлері заңын (12 және 13 Вильгельм III. тарау 6) және 1712 жылғы Мосс әскерлері заңын (12 Анна. тарау 10) кіргізеді. 1732 жылдан бастап, "Мосс әскерлері" деген қысқа атауы алынып тасталса да, күшіне енгізілген актілер басқа түрлі аталатын актілермен жалғастырылды, олардың көпшілігі бірінші тармақта көрсетілгендей, "Англияның солтүстік шекарасындағы ұрлық пен қарақшылықты болдырмау үшін" деген белгілі сипаттамалық фразаны сақтап қалды. Кейінгі актілерге 1732 жылғы "Әртүрлі заңдарды мәңгілікке сақтау туралы" заң (6 Георг II. тарау 37), 1743 жылғы Университеттер (Шарап лицензиялары) туралы заң (17 Георг II. тарау 40) және 1750 жылғы Заңдарды жалғастыру туралы заң (24 Георг II. тарау 57) кіреді, ол бұрынғы актілерді 1757 жылдың 1 қыркүйегіне дейін және "содан кейін парламенттің келесі сессиясының соңына дейін" жалғастырды.

Шекаралық тегі мен кландары

Шекаралық отбасыларды сипаттау үшін әртүрлі терминдер қолданылады, мысалы, "Жолаушы тегі" және олардың "Грейнерлері". Бұл жүйені жоғарғы таулы тайпалар мен олардың септтерінің жүйесімен салыстыруға болады. Мысалы, Слиттің Дональд және Макдональд тайпалары, Букклех пен Харден шотландтары және басқа да жерлердегі шотландтармен салыстырылады. Дегенмен, шекаралық Грейнерлер мен таулы септтерінің екеуі де тайпа басшысының патриархалдық басшылығымен және олардың көптеген туыстарының тұратын аумақтарымен ерекшеленді. Шекаралық отбасылар гаэлдерге ұқсас әдет-ғұрыптарды сақтады, мысалы, кәмелетке толмаған мұрагер басшылыққа келген кезде қамқорлық жасау және манренттің міндеттемелерін беру. Шотландия Парламентінің 1587 жылғы заңында "клан" және "бас" сөздері таулы және төмендік отбасыларын сипаттау үшін қолданылды. Заңда түрлі шекаралық кландар тізімі келтірілген. Кейіннен, 1680 жылы Роузхоудың Лорд-адвокаты (Бас прокуроры) сэр Джордж Маккензи былай деп жазды: "Біз 'бас' терминімен отбасының өкілін, 'шеф' немесе 'бас' сөзінен шыққан деп атаймыз, ал ирланд (гейл) тілінде отбасы басшысы клан басшысы деп аталады". Осылайша, "бас" немесе "басты", "клан" немесе "отбасы" сөздерінің мағынасы бірдей. Сондықтан Макдональд отбасы немесе Максвелл кланы туралы айтуға болады. Таулықтарды кландар ретінде, ал төмендіктерді отбасылар ретінде қарастыру идеясы 19 ғасырда пайда болған конвенция еді.

Әдебиетте

Рейверлерді сэр Уолтер Скотт ("Шотландия шекарасының әншісі") сияқты жазушылар романтикалық бейнеледі, бірақ ол 17 ғасырдағы шекаралық қарақшыларды білдіретін "Moss trooper" терминін де қолданды. Скотт өзі шекарада туып өскен, халық ауыз әдебиеті мен балладалар арқылы беріліп келген тарихтарды жазып алған. Ағылшыс ақыны Уильям Вордсворттың "Шекарадағылар" атты өлең-драмасында шекаралық рейверлер бейнеленген (бірақ бұл термин қолданылмайды). Кинмонт Вилли Армстронг сияқты аңызға айналған шекаралық рейверлердің оқиғалары көбінесе халық әндерінде шекаралық балладалар түрінде қайта айтылды. "Спорс табағы" сияқты жергілікті аңыздар да бар, ол Чарльтон әулетінің басшысына қоймасының бос екенін және тағы бір шабуыл жасау уақыты келгенін еске салу үшін ұсынылатын. Шотланд жазушысы Найджел Трантер өзінің тарихи және заманауи романдарының ішінде осы тақырыптарды қайта қарастырды. Шотланд шекаралық ақын және Австралияның халық әндерін орындаушысы Уилл Х. Огилви (1869–1963) рейверлер туралы бірнеше өлең жазды, соның ішінде "Рейвердің жүрегі" (1903), "Шабуылшылар" (1904), "Whaup o' the rede: шекаралық шабуылшылар туралы баллада" (1909), "Kirkhope Tower" (1913) және "Ho! Харденнің қылыштары үшін". Джордж Макдональд Фрейзердің (1925–2008) "Тёмные шлемы" (1971) кітабы шекаралық рейверлердің өркендеген кезіндегі ағылшын-шотланд шекаралық аймақтарындағы өмірді суреттейді.

Салдары

Рейвер отбасыларының есімдері бүгінде Шотландия шекарасы, Нортумбрия және Камбрия аймақтарының тұрғындары арасында әлі де жиі кездеседі. Ревинг отбасылары (әсіресе, айқын ықпалға ие болуға жеткілікті үлкен немесе қатыгез болғандары) шекараның екі жағындағы жергілікті халықты өз аумақтарына деген құштарлықпен есте қалдырды. Газеттер жергілікті трансшекаралық регби матчтарын «Оттерберн шайқасының қанды оқиғаларының жыл сайынғы қайта ойналысы» деп сипаттайды. Бұл ретте, шекараны бейбіттендіргеннен бері көптеген көші-қондар болды, және бұрын шотландтық болған отбасылар енді өзін ағылшын деп, ал керісінше таныстырады. Шотландиядағы Хавик қаласы, Солтүстік Ирландиядағы Килкилдегі Шомберг қоғамы сияқты, жыл сайын Рейвер фестивалі өткізіледі (олар көбінесе бірлесіп жұмыс жасайды). Шекаралық Дюнс қаласындағы жазғы фестивальды «Рейвер» және «Рейвердің қызы» басқарады – қала мен айналасындағы аумақтың тұрғындарынан сайланған жас жігіт және қыз. «Scots Legacy» сериясынан Ulster Scots Agency-нің алғашқы екі буклеті тарихи Ольстер тартанының және килт пен шекаралық Рейверлердің шығу тегінің тарихын қамтиды. Шекаралықтар (әсіресе Шотландия королі Джеймс VI-ның жер аударылғандары) Ольстерді жайлап алуға қатысып, Ольстер шотландтары (Америкадағы шотландтық-ирландтар) деп белгілі болды. Рейвер ұрпақтарын Ольстердің барлық аймақтарында кездестіруге болады. Шекаралық тегі Америка Құрама Штаттарындағы шотландтық-ирландтықтардың негізгі қоныстанған аймақтарында, әсіресе Аппалачи аймағында табылған. Тарихшы Дэвид Хакетт Фишер (1989) ағылшын-шотланд шекаралық мәдениетінің АҚШ-тың кейбір аймақтарында, әсіресе Оңтүстік таулы аймағында қалай қалыптасқанын егжей-тегжейлі көрсетті. Автор Джордж Макдональд Фрейзер қазіргі Америка тарихындағы даулы тұлғалардың арасында шекаралық белгілер мен есімдерді байқады немесе қиялдады: президенттер Линдон Б. Джонсон мен Ричард Никсон сияқтылар. Сондай-ақ, 1969 жылы шекаралықтардың ұрпағы Нил Армстронг алғаш рет Айға аяқ басқан адам болды. 1972 жылы Армстронг оның ата-бабаларының туған жері – Шотландиядағы Лангхолм қаласының құрметті азаматы аталды. Суретші Гордон Янг Карлайлда қоғамдық өнер туындысын жасады: «Күрсіну тасы және Рейвер төсегі» – Глазго архиепископы Гавин Данбардың 1525 жылғы «Күрсіну туралы ескертуіне» сіңірілген. Рейвер отбасыларының есімдері Тулли Хаусы мұражайын Карлайл қамалымен байланыстыратын жаяу жолының төсегіне орнатылған, ал епископтың қарғысының бір бөлігі 14 тонналық гранит тасқа жазылған.