Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Диорит – магманың (балқыған тау жынысының) жер астында баяу салқындауынан пайда болған, орташа мөлшерде кремний және салыстырмалы түрде аз сілтілі металдар қамтитын магмалық тау жынысы. Құрамы бойынша кремнийі аз (мафикалық) габбро мен кремнийі жоғары (фельсикалық) граниттің аралық жағдайында болады. Диорит континенттер шеттеріндегі тау құрылысы белдеулерінде (орогендерде) кездеседі. Оның құрамы ұсақ түйірлі жанартау жынысы андезитпен бірдей, ол да орогендерде кең таралған. Диорит ежелгі заманнан бері сәндік тас ретінде қолданылып келеді. Оны Аққадтың Саргон империясы жерлеу ескерткіштері үшін, ал кейінгі көптеген цивилизациялар мүсіндер мен құрылыс материалы ретінде пайдаланған.
Igneous rock type
Diorite ('/d//aɪ//.//ə//r//aɪ//t/ DYəryte) is an intrusive igneous rock formed by the slow cooling underground of magma (molten rock) that has a moderate content of silica and a relatively low content of alkali metals. It is intermediate in composition between low silica (mafic) gabbro and high silica (felsic) granite. Diorite is found in mountain building belts (orogens) on the margins of continents. It has the same composition as the fine grained volcanic rock, andesite, which is also common in orogens. Diorite has been used since prehistoric times as decorative stone. It was used by the Akkadian Empire of Sargon of Akkad for funerary sculptures, and by many later civilizations for sculptures and building stone.
Сипаттама
Диорит – негізінен плагиоклаздық фельдспат (әдетте андезин), биотит, рог-бленда және кейде пироксен силикат минералдарынан тұратын интрузивті магмалық тау жынысы. Диориттің химиялық құрамы мафикалық габбро мен фелсикалық гранит аралығында жатады. Ол габбродан плагиоклаз түрлерінің құрамы бойынша ерекшеленеді; диориттегі плагиоклаз натрийге бай, ал кальцийге кедей. Геологтар тау жынысының минералдық құрамына сүйене отырып, ірі түйірлі магмалық жыныстарды жіктеу үшін қатаң сандық анықтамаларды пайдаланады. Көбінесе силикат минералдарынан тұратын және минералдық құрамының кемінде 10% кварц, фельдспат немесе фельдспатоид минералдарынан құралған магмалық тау жыныстары үшін жіктеу QAPF диаграммасымен басталады. Кварцтың (Q), сілтілік фельдспаттың (A), плагиоклаздың (P) және фельдспатоидтың (F) салыстырмалы мөлшері диаграммада тау жынысының орнын анықтау үшін қолданылады. Ол өзінің ерекше, оңай анықталатын ірі рог-бленда кристалдарымен сипатталады. Ферродиорит – темір мен титанға байытылған диоритоид. Ферродиориттер төменгі мұхит қабығында кең таралған. Ірі түйіршікті (фанеритті) диоритоидтар магманың баяу кристалдануы нәтижесінде пайда болады, оның құрамы лава құрамымен бірдей, ол тез қатып ұсақ түйіршікті (афанитті) андезит түзеді. Диорит кейде порфириттік болып келеді. Оның құрамында көбінесе қараңғы түс беру үшін жеткілікті мөлшерде мафикалық минералдар болады. Орбикулярлы диорит диориттік порфир матрицасының ішіндегі ядроны айнала қоршаған плагиоклаз бен амфиболдың кезектесіп орналасқан концентрлі өсу сақиналарын көрсетеді.
Diorite is an intrusive igneous rock composed principally of the silicate minerals plagioclase feldspar (typically andesine), biotite, hornblende, and sometimes pyroxene. The chemical composition of diorite is intermediate, between that of mafic gabbro and felsic granite. It is distinguished from gabbro on the basis of the composition of the plagioclase species; the plagioclase in diorite is richer in sodium and poorer in calcium. Geologists use rigorous quantitative definitions to classify coarse grained igneous rocks, based on the mineral content of the rock. For igneous rocks composed mostly of silicate minerals, and in which at least 10% of the mineral content consists of quartz, feldspar, or feldspathoid minerals, classification begins with the QAPF diagram. The relative abundances of quartz (Q), alkali feldspar (A), plagioclase (P), and feldspathoid (F), are used to plot the position of the rock on the diagram. on account of its characteristic, easily identifiable large crystals of hornblende. A ferrodiorite is a dioritoid enriched in iron and titanium. Ferrodiorites are common in the lower oceanic crust. Coarse grained (phaneritic) dioritoids are produced by slow crystallization of magma having the same composition as the lava that solidifies rapidly to form fine grained (aphanitic) andesite. Diorite is occasionally porphyritic. It usually contains enough mafic minerals to be dark in appearance. Orbicular diorite shows alternating concentric growth bands of plagioclase and amphibole surrounding a nucleus, within a diorite porphyry matrix.
Пайда болуы
Диорит субдукция аймағының үстіндегі мафикалық тау жыныстарының ішінара балқыуынан пайда болады. Ол жанартаулық доғаларда және Анд таулары сияқты Кордильера тау құрылысында кездеседі. Бірақ, оның сыртқы жанартаулық эквиваленті – андезит осы орталарда көптеп таралған болса, диорит плутондық тау жыныстарының шағын бөлігін құрайды, олар көбінесе гранодиорит немесе гранит болып табылады. Диорит сондай-ақ үлкен кальдералардың астына енген кейбір интрузияларды құрайды. Диориттің кездесетін жерлері: Ұлыбританиядағы Лестершир мен Абердиншир; Германиядағы Тюрингия мен Саксония; Финляндия; Румыния; Швецияның орталық бөлігі; Канададағы Виктория маңындағы Ванкувер аралының оңтүстігі; Жаңа Зеландияның Дарран жотасы; Анд таулары; және Оңтүстік Африкадағы Конкордия. Хорнбленде диориті – АҚШ-тың Юта штатындағы Генри, Абахо және Ла-Сал тауларында кең таралған тау жынысы. Корсикада табылған орбикулярлы түрі бұрын корсит деп аталған. Микродиориттің ескірген атауы – маркфилдит, 1909 жылы Фредерик Генри Хатч Англиядағы Маркфилд ауылының жанындағы тау жыныстарына берген.
Diorite results from the partial melting of a mafic rock above a subduction zone. It is found in volcanic arcs, and in cordilleran mountain building, such as in the Andes Mountains. However, while its extrusive volcanic equivalent, andesite, is common in these settings, diorite is a minor component of the plutonic rocks, which are mostly granodiorite or granite. Diorite also makes up some stocks intruded beneath large calderas. Diorite source localities include Leicestershire and Aberdeenshire, UK; Thuringia and Saxony in Germany; Finland; Romania; central Sweden; southern Vancouver Island around Victoria, Canada; the Darran Range of New Zealand; the Andes Mountains; and Concordia in South Africa. Hornblende diorite is a common rock type in the Henry, Abajo, and La Sal Mountains of Utah, US, where it was emplaced as laccoliths. An orbicular variety found in Corsica was formerly called corsite. An obsolete name for microdiorite, markfieldite, was given by Frederick Henry Hatch in 1909 to exposures near the village of Markfield, England.
Қолдану
Адамдар диоритті пайдалануы кемінде орта неолит дәуірінен басталады, ол Джерси аралындағы Ле-Долмен-дю-Мон-Убедегі жерлеу қабірінде қолданылған. Түрлі түсті тастарды қолдану диориттің сыртқы түрі үшін әдейі таңдалғанын көрсетеді. Бірінші ірі Месопотамия империясы – Аккадтың Саргон империясы, диоритті мүсін жасау үшін қолдана бастады, осы тас Аккадтың бақылауына өткен соң. Диорит билеушілерді немесе жоғары лауазымды шенеуніктерді салтанатты позада немесе дұға ететін күйде бейнелеу үшін қолданылды, ал мүсіндерге жерлеу шарапаты сыйлау үшін арналған болуы мүмкін. Қола дәуірінің шеберлері диоритті және басқа да тастарды жылтырату өнерін жетілдіріп, диориттен жасалған вазалар жасады. Мысырлықтар б.з.д. 4000 жылға дейін диоритті және басқа да қатты тастарды өңдеуде шеберлікке жеткен. Лувр мұражайындағы б.з.д. 1700 жылға жататын үлкен диорит стеласында Хаммурапи заңдары жазылған. Инка цивилизациясы диоритті құрылыс материалы ретінде пайдаланған. Орта ғасырлық исламдық шеберлер Қырымдағы су таратқыштарды салу үшін диоритті қолданды. Кейінірек диорит көше төсеу тасы ретінде кеңінен қолданылды, бүгінде Англия мен Гернсиде диориттен төселген көптеген көшелерді кездестіруге болады. Гернси диориті Лондондағы Сент-Пол соборының сатыларында қолданылған. Бүгінгі күні диорит құрылыста сирек қолданылады, бірақ оның физикалық қасиеттері гранитке ұқсас. Диорит көбінесе «қара гранит» деп сатылады. Диориттің қазіргі қолданыс аймақтарына құрылыс қоспасы, жиектас, өлшемді тастар, көше төсеу тасы және қаптау тастары кіреді.
Human use of diorite dates at least to the Middle Neolithic, when it was used in a passage grave at Le Dolmen du Mont Ubé, Jersey. The use of stone of contrasting colour suggests that diorite was deliberately selected for its appearance. The first great Mesopotamian empire, the Akkadian Empire of Sargon of Akkad, began using diorite for sculpture after sources of the rock came under Akkadian control. Diorite was used to depict rulers or high officials in ceremonial poses or attitudes of prayer, and the sculptures may have been designed to receive funerary offerings. Diorite was also used for stone vases by Bronze Age craftspeople, who developed considerable skill at polishing diorite and other stones. The Egyptians had become skilled at shaping diorite and other hard stones by 4000 BCE. A large diorite stela in the Louvre Museum dating to 1700 BCE is inscribed with the Code of Hammurabi. Diorite was used by the Inca civilization as structural stone. It was used by medieval Islamic builders to construct water fountains in the Crimea. In later times, diorite was commonly used as cobblestone; today many diorite cobblestone streets can be found in England and Guernsey. Guernsey diorite was used in the steps of St Paul's Cathedral, London. Today, diorite is uncommon in construction, although it shares similar physical properties with granite. Diorite is often sold commercially as "black granite". Diorite's modern uses include construction aggregate, curbing, usage as dimension stones, cobblestone, and facing stones.