Кіріспе

Макбет пьесасының кейіпкері, Файф графы Лорд Макдафф – Уильям Шекспирдің «Макбет» (шамамен 1603–1607) пьесасындағы маңызды кейіпкер және қаһармандық қарсыласы. Тарихи деректерге сүйенген бұл пьесада Макдафф, аңызға толы батыр, өте маңызды рөл атқарады: ол Макбетті патша өлтіруде күдіктенеді және соңғы актіде оны өлтіреді. Ол Макбеттің зұлымдығынан Шотландияны құтқаруға көмектесетін кек алушы батыр ретінде көрінеді. Бұл кейіпкер алғаш рет «Chronica Gentis Scotorum» (14 ғасырдың соңы) және «Orygynale Cronykil of Scotland» (15 ғасырдың басы) еңбектерінде кездеседі. Шекспир негізінен Холиншедтің «Хроникалары» (1587) еңбегінен шабыттанды. Пьесада эпизодтық түрде суреттелгенімен, Макдафф Макбетке қарама-қарсы және моральдық беделді тұлға ретінде танылады.

Шығу тегі

Макбеттің негізін құрайтын жалпы сюжет алғаш рет шотланд тарихының екі хроникашысының жазбаларында кездеседі: Джон Фордун, оның прозасы Chronica Gentis Scotorum шамамен 1363 жылы жазыла бастады, және Эндрю Винтонның шотланд тіліндегі өлеңі Orygynale Cronykil of Scotland, ол 1420 жылдан бұрын жазылмаған. Бұл Холиншедтің жылнамаларының (1587) негізі болды, онда король Дафф және король Дункан туралы айтылған деректер Шекспирдің «Макбет» пьесасына негізделген. Тарихи тұрғыдан алғанда, Дафф 10 ғасырдағы Альбаның королі болған. Джон Фордунның еңбегінде Даффтың билігінде кең таралған сиқыршылық болғандығы көрсетілген. «Orygynale Cronykil» Даффтың өлтірілгенін айтады. Ирландияның танистри дәстүрін ескере отырып, Даффтың тікелей ұрпақтары Альбаның билеушілері болмады, олар Файфтың мормарлары болды. Олардың кланы – Макдафф кланы – орта ғасырларда Файфтың ең күшті әулеті болып сақталды. Макдафф қамалының қираған қалдықтары Шығыс Уэмисс ауылында, зираттың жанында орналасқан. Тарих Шекспирдің шығармасына ғана әсер еткен жоқ, сонымен қатар шығарманың өзі болашақ Даффтардың рөліне әсер етті. Дафф әулетінің тарихының қайдан басталып, тарихи ойдан шығарылған әңгімелер қайда аяқталатынын анықтау қиын болды, бұл Солтүстік-Шығыс Шотландияға кеңейген Даффтардың пайдасына жұмыс істеді. 1404 жылы Дэвид Дафф Шотландияның Роберт III-нен Абердинширде патент алды. 1759 жылы оның ұрпағы Уильям Даффқа тарихи кельт атағы «Файф» берілді, ол бұл атақты қайта жаңғыртып, Солтүстік-Шығыс Шотландияның Даффтарын 11 ғасырғы Лоуленд ата-бабаларымен және Шекспирдің Макдаффымен байланыстырды. Әртүрлі Файф атақтары Даффтардың 1929 жылға дейінгі меншігінде болды, содан кейін олар Карнеги ұрпақтарына өтті, олар осы атақты бүгінге дейін пайдалануда. Бұл байланыс Дафф әулетінің пэрліктегі ықпалын ғана емес, сонымен қатар Шотландиядағы ең ірі жер иелерінің бірі ретіндегі олардың мәртебесін сақтауға көмектесті, соның ішінде Джеймс Дафф, 2-ші Файф графының құрметіне аталған Макдафф барониясы сияқты көптеген феодалдық баронияларға басшылық етті. Холиншедтің баяндамасында король Даффтың қасиеттері Макбет дәуіріндегі Макдафф мормарына көшірілген. Макдафф Холиншедтің баяндамасында алғаш рет король Дунканды Макбет өлтіргеннен кейін және 10 жыл Шотландияның королі болып билік еткеннен кейін пайда болады. Макбет өзінің ақсүйектерін Дунсинан қамалын салуға көмектесуге шақырғанда, Макдафф шақырудан жалтарды, бұл Макбеттің күдігін тудырды. Макдафф Шотландиядан Англияға Дунканның ұлы, Шотландия королі Малкольм III-ді күшпен Шотландия тағына отыруға итермелеу үшін кетеді. Осы уақытта Макбет Макдаффтың отбасын өлтіреді. Малкольм, Макдафф және ағылшын әскерлері Макбетке қарсы жорыққа шығады, ал Макдафф оны өлтіреді. Шекспир Холиншедтің Макдафф туралы баяндамасын жақыннан қадағалайды, оның жалғыз ауытқулары – Макдаффтың 2-ші актіде Дунканның денесін табуы. 3, және Макдаффтың 2-ші акттегі Росспен қысқаша кездесуі. 4.

Пьесадағы рөлі

Макдафф пьесаның 2-ші актісінде, 3-ші сахнада, патшаны ояту міндетімен маскүнем қақпашыға сөйлейді, ол Макбеттің қасарындағы түнде ұйықтап жатыр. Ол Дункан патшаның мәйітін тапқанда (Макбет өлтірген, бірақ жақын маңдағы күзетшілер кінәлі, өйткені Леди Макбет өз пышағын олардың қасына қойып, Дунканның қанын бүркеді), ол дабыл қағып, патшаның өлтірілгенін хабарлайды. Макдафф Макбетті патша өлтіруде күдікпен қарады, ол: "О, бірақ мен ашуымнан өкініп отырмын / Мен оларды өлтірдім" (2.3.124–125) дейді. Бұл сахнада Макдафтың аты-жөні айтылмайды; керісінше, Банко оны "Қымбат Даф" деп атайды (2.3.105). 2.4-те Макбет Шотландия патшаларының таж киген ежелгі қаласы Сконға аттанды. Сол уақытта Макдафф Росс пен бір қартпен кездеседі. Ол Макбеттің таққа отырғызу рәсіміне қатыспайтынын және оның орнына Файфтағы үйіне оралатынын айтады. Алайда, Макдафф Англияға қашып кетеді, өлтірілген Дункан патшаның үлкен ұлы Малкольмға қосылады және оны Шотландияға оралып, таққа ие болуға көндіреді. Осы арада Макбет патшаның қонақасы кезінде Банконың көрінісі пайда болғаннан кейін Үш сиқыршыны қайтадан көреді. Сиқыршылар Макбетке "Макдаффтан сақтан, Файф танынан сақтан" (4.1.81–82) деп ескертеді. Алайда олар Макбетке "әйелден туылған ешкім / Макбетке зиян келтірмейді" (4.1.91–92) деп хабарлайды – бұл ешкімнің Макбетті жеңе алмайтынын білдіреді. Шотландия королі лауазымынан қорқатын Макбет көп ұзамай Макдафтың өзіне қарсы әскер жинауға Англияға қашып кеткенін біледі және Макдафтың әйелі, балалары мен басқа туыстарын өлтіруді бұйырады. Англияда әлі де жүрген Макдафф отбасының өлімі туралы шотландтық тана Росс арқылы біледі. Ол Малкольмға қосылады, олар Шотландияға ағылшын одақтастарымен бірге Дунсинан қамалында Макбетпен кездеседі. Макбет жас Сивардты өлтіргеннен кейін, Макдафф басты қамалға шабуыл жасап, Макбетпен бетпе-бет келеді. Макбет өзін әйелден туған ер адам өлтіре алмайды деп сенсе де, ол көп ұзамай Макдафтың "анасының құрсағынан / уақытынан бұрын жыртылған" екенін біледі (Акт 5, Сахна 8, Тарау 19–20). Макдафқа әйелден туған ер адам оған зиян келтіре алмайды деген болжамға қарамастан, Макбетті жеңуге мүмкіндік беретін "техникалық" не? – яғни Макдаф кесарево тілімі арқылы туылған. Екеуі шайқасады, ал Макдафф Макбетті сахнадан тыс өлтіреді. Макдафф соңында Макбеттің басын Малкольмға ұсынады, оны патша деп жариялап, басқа таналарды оған адалдықтарын білдіруге шақырады (5.11.20–25).

Макдафф - адамгершілік тұлға

Макдафф Макбеттің қараңғы әлеміндегі "жақсылық" символы болғанымен, Шекспир оның мінезінде де белгілі бір тұрақсыздыққа мүмкіндік береді. Бұл 4.3-ші көріністе, Макдафф Англияда Малкольммен біріккенде ең анық байқалады. Осы көріністе пьеса Шотландиядағы қырқылыстан Англияға ауысады.