Кіріспе
Терренс Маликтің 1978 жылғы американдық романтикалық драмасы – Терренс Маликтың сценарийін жазып, режиссерлік еткен, Ричард Гир, Брук Адамс, Сэм Шепард және Линда Манцтың ойнаған 1978 жылғы американдық романтикалық драмалық фильм. Оқиға 1916 жылы өтеді, Билл мен Эбби есімді жандардың тарихы айтылады. Олар Техас Паңхандасы аймағына бай шаруаның егінін жинау үшін саяхат жасайды. Билл Эббиді, өліп бара жатқан шаруаның мүлігін алдап, жалған неке арқылы иеленуге көндіреді. "Жаспан күндері" – Маликтың "Жабайы жерлер" (1973) фильмінен кейінгі екінші толық метражды фильмі, ол 3 миллион долларлық бюджетпен түсірілді. Турақты түсірілім кестесінің 1976 жылы Канадада өтуі және бюджеттік шектеулер тудырған қиындықтар көп болды. Фильмді монтаждау Маликке екі жылға созылды, себебі сахналарды жалпы ағымға келтіру және құрастыру қиындық тудырды. Бұл мәселе, ақырында, жасөспірім Линда Манцтың спонтанды баяндамасын қосу арқылы шешілді. Фильмнің музыкасын Эннио Морриконе жазды, операторлық жұмысын Нестор Альмендрос және Хаскелл Векслер атқарды. "Жаспан күндері" алғашқы көрсетілімінде жағымды пікірлер алды. Операторлық шеберлігі кеңінен мақталып, бірақ кейбір сыншылар осы жағын ғана жоғары бағалады. Фильм коммерциялық сәттілікке жете қоймады, бірақ "Ең үздік операторлық жұмысы" номинациясында "Оскар" сыйлығын жеңіп алды, сондай-ақ, музыка, костюм дизайны және дыбыс бойынша үш номинацияға ие болды. Малик Канн кинофестивалінде де "Ең үздік режиссер" сыйлығын жеңіп алды. "Жаспан күндері" сол онжылдықтың ең танымал фильмдерінің біріне айналды, әсіресе операторлық шеберлігі үшін. Ол барлық уақыттағы ең ұлы фильмдердің тізіміне жиі кіреді және 2015 жылы BBC жасаған ең ұлы американдық фильмдер сауалнамасында 49-орында болды. 2007 жылы фильм АҚШ Ұлттық кино реестріне "мәдени, тарихи немесе эстетикалық маңызы бар" деп танылып, Конгресс кітапханасымен сақтау үшін таңдалды.
Days of Heaven is a 1978 American romantic period drama film written and directed by Terrence Malick, and starring Richard Gere, Brooke Adams, Sam Shepard and Linda Manz. Set in 1916, it tells the story of Bill and Abby, lovers who travel to the Texas Panhandle to harvest crops for a wealthy farmer. Bill persuades Abby to claim the fortune of the dying farmer by tricking him into a false marriage. Days of Heaven was Malick's second feature film, after Badlands (1973), and was produced on a budget of $3 million. Production was particularly troublesome, with a tight shooting schedule in Canada in 1976 and significant budget constraints. Film editing took Malick a lengthy two years, due to difficulty with achieving a general flow and assembly of the scenes. This was eventually solved by incorporating improvised narration from teen Linda Manz. The film was scored by Ennio Morricone and photographed by Néstor Almendros and Haskell Wexler. Days of Heaven received positive reviews on its original theatrical release. Its photography was widely praised, although a small number of critics considered only this aspect to be worthy of high praise. It was not a significant commercial success, but did win an Academy Award for Best Cinematography along with three nominations for the score, costume design and sound. Malick also won the Best Director Award at the Cannes Film Festival. Days of Heaven has since become one of the most acclaimed films of its decade, particularly for its cinematography. It continues to appear in polls of the greatest films ever made, and appeared at #49 on a BBC 2015 poll of the greatest American films. In 2007, the film was selected for preservation in the United States National Film Registry by the Library of Congress as being "culturally, historically, or aesthetically significant".
Сюжет
1916 жылы Чикагодағы жұмысшы Билл жұмыс істейтін болат зауытындағы басшыны өлтіріп, содан кейін әйелі Әби және кіші қарындасы Линдамен бірге Техас Панхандлге қашады. Билл мен Әби сыбыр-сөздердің алдын алу үшін туысқандай болып жүреді. Үшеуі де бай, ұялшақ фермердің маусымдық жұмысшылар тобына қабылданады. Билл фермерге бір жыл ғана өмірі қалғанын айтқан дәрігердің сөзін естіп алады, бірақ ауруының қандай екені айтылмайды. Фермер Әбиге ғашық болғанда, Билл оны фермерге үйленуге көндіреді, осылайша олар мұраға ие бола алады. Олар үйленеді, ал Билл оның «бауыры» болып қалады. Фермердің бастығы олардың жоспарын сезеді. Бірақ фермердің денсаулығы күтпеген жерден жақсарып, Биллдің жоспарлары орындалмайды. Ақырында фермер Биллдің Әбимен нағыз қарым-қатынасын біліп алады, ал Әби оның күйеуіне ғашық бола бастайды. Шегірткелердің шабуылы мен өрт фермердің бидай егісін жоқ қылады, ашуланған фермер Биллді тапаншамен қуалайды, бірақ Билл оны бұрандамен өлтіріп, Әби мен Линдамен бірге қайта қашады. Полиция оларды қуалайды және ақырында табады; Билл қашып бара жатқанда атып өлтіріледі. Әби фермердің мүлкін мұраға алады және Линданы интернатқа орналастырады. Әби Бірінші дүниежүзілік соғысқа бара жатқан әскерлермен бірге пойызбен қаладан кетеді. Линда шаруадан таныс болған достарының бірімен бірге интернаттан қашып кетеді.
Өндіріс
1975 жылы Джейкоб Бракман Терренс Маликке продюсер Берт Шнайдерді таныстырды. Кубаға саяхатта Шнайдер мен Малик «Көктем күндері» туындысына бастау беретін әңгімелерді бастады. Малик фильмде Дастин Хоффман немесе Аль Пачиноны түсіруге тырысты, ал Джон Траволта кастингтен өтіп, Билл рөлін жеңіп алды, бірақ ABC телеарнасы оны «Қайырлы келесің, Коттер» сериалына байланысты келісімшартынан босатпады. Шнайдер фильмді өндіруге келісті. Ол және Малик жас актерлер Ричард Гир мен Брук Адамс және актер-драматург Сэм Шепардты басты рөлдерге шақырды. Paramount Pictures компаниясының бас директоры Барри Диллер Шнайдердің өзі үшін фильмдер өндіруін қалап, «Көктем күндері» фильмін қаржыландыруға келісті. Сол кезде студия жаңа бағытқа бет бұрып жатты. Олар желілік телевидениенің бұрынғы қызметкерлерінен жаңа өндіріс жетекшілерін тағайындады және бұрынғы өндіріс жетекшісі Ричард Сильберттің айтуынша, «тізеңізге бағытталған өнімдерді жасап шығаруда». Альмендрос Маликке фотосурет саласындағы біліміне және студиялық жарықты аз пайдалануға дайындығына таң қалды. Екеуі фильмнің операторлық шешімін үнсіз фильмдерден алды, олар көбінесе табиғи жарықты қолданды. Олар Иоганн Вермеер, Эдвард Хоппер (әсіресе оның «Теміржол бойындағы үйі») және Эндрю Уайет сияқты суретшілерден, сондай-ақ 20 ғасырдың басындағы фоторепортерлерден шабыттанды. Фильм Техас штатында өрнектелгенімен, экстерьерлер Альбертаның оңтүстік-батысындағы Монтана шекарасынан орналасқан Уиски Гэп тастаналған қаласының маңында түсірілді, ал финал Калгаридегі Heritage Park тарихи ауылының аумағында түсірілді. Джек Фиск бидай даласында фанерадан сарайды және жұмысшылар тұратын кіші үйлерді жобалап, салған. Сарай әдеттегідей тек қасбет емес, ішкі және сыртқы бөліктері дәуірлік түстермен – қоңыр, махоган және қара ағашпен нақты қайта жаңартылды. Фильмнің көп бөлігі «сиқырлы сағат» кезінде түсірілді, Альмендрос оны «эвфемизм, себебі ол бір сағат емес, көбінесе 25 минутқа жуық уақыт. Бұл күн батқан кездегі сәт, күн батқаннан кейін және түн болмай тұрып. Аспанда жарық бар, бірақ күн жоқ. Жарық өте жұмсақ, және оның ішінде бір сиқыр бар. Бұл бізге күніне 20 минутқа дейін шектеу қойды, бірақ ол экранда өтеді. Ол қандай да бір сиқырлы көрініс, сұлулық және романтиканы сыйлады» деді. Сырттан жарық түсетін кадрларды жасау үшін жасанды жарық қолданылды, бұл жарықтың тұрақтылығын сақтауға көмектесті. Алайда, «сиқырлы көрініс» кейде табиғи жарықпен жарықтандырылған интерьерлік сахналарға да қатысты. «Шегірткелер» сахнасында, жәндіктер аспанға көтерілгенде, фильм түсірушілер вертолеттерден арахис қабықтарын төкті. Актерлерге камера арқылы фильмді кері бағытта ойнату кезінде артқа қарай жүру тапсырылды. Проекцияланғанда, барлығы алға жылжыды, шегірткелерден басқа. Жылдам кадрлар мен кірістірулер үшін Канаданың Ауыл шаруашылығы министрлігі ұстаған және жеткізген мыңдаған тірі шегірткелер қолданылды. Өндіріс соншалықты кешіктірілді, Альмендрос пен оператор Джон Бейли Франсуа Трюффоның «Әйелдерді сүйетін адам» (1977) фильміне қатысты бұрынғы міндеттемелеріне байланысты кете алмады. Альмендрос фильмді аяқтау үшін оператор Хаскелл Векслерге жүгінді. Олар бір апта бойы бірге жұмыс істеді, Векслер фильмнің визуальдық стилімен танысу үшін. Бірақ өмірінің соңында ол Альмендросқа оператор ретінде авторлық құқық бергенін қабылдады: «Мен ойладым: «Құдай-ау, мен Нестормен бірге авторлық құқыққа ие болуым керек». Содан кейін мен продюсер Берт Шнайдермен сөйлесіп, ол маған: «Сіз бұрыннан-ақ Оскар жеңіп алдыңыз. Не болса да, Несторға тисін» деді. Содан кейін мен өзіме: «Хаскелл, сен өзімшіл болып жүрсің» дедім. Мені ештеңе айтпауға көндірген нақты себеп – Нестор фильмнің тонын қалыптастырды. Мен оның стилін белгілі бір дәрежеде сақтадым, сондықтан егер сыйлық болса, біз оны алғанымыз жөн. Қазір мен өте қуаныштымын, әсіресе ол бізбен бірге болмағандықтан, осылай болғанына».
I thought, "Well, God damn it. I should get credit with Nestor on it." And then I had talks with the producer, Bert Schneider, and he said, "Look, you've won Oscars already. What the hell, Nestor should have it." So then I said to myself, "Well, Haskell, you're being a little selfish." And the real thing that convinced me not to say anything was that Nestor set the tone of the film. It was actually me maintaining his style to a certain extent, so if there was to be an award, which we didn't know there would be, he should get it. And I'm so happy now—particularly since he is no longer with us—that that happened.
Өндірістен кейінгі
Негізгі түсірілім аяқталғаннан кейін, монтаж процесі екі жылдан астам уақыт алды. Малик фильмді қалыпқа келтіруде және бөліктерді үйлестіруде қиындықтарға тап болды. Шнайдердің сөзінше, ол түсірілген материалдың бір бөлігін режиссер Ричард Брукске көрсеткен, ол «Мистер Гудбарды іздеу» фильміне Гирді қарастырып жатқан еді. Шнайдердің айтуынша, «Жаннат күндері» фильмінің монтажы соншалықты кешіктірілді, «Брукс Гирді таңдап, түсіріп, монтаждап, «Мистер Гудбарды іздеу» фильмін шығарды, ал Малик әлі де монтаждаумен айналысып жатқан». Морриконе фильмге жазған саундтрегі үшін осы процесті «қиын» деп еске алды және Малик туралы: «Ол мені жақсы білмеді, сондықтан ұсыныстар жасады, тіпті кейде музыкалық шешімдер берді. Бұл мені қынжырды, себебі ол: «Бұл нәрсені үш флейтамен орындап көр» дейтін. Бұл мүмкін емес еді! Сондықтан оны көңілді ету үшін мен үш флейтамен орындап, содан кейін ол менің нұсқамды пайдалануға шешім қабылдады. Оның идеясы орындалмайтын еді, әйтпесе мен өзім жазар едім. Бұл оның музыкаға өте мұқият және жауапкершілікпен қарағанын көрсетеді». Морриконенің музыкалық шығармаларына төрт қайта оралатын туынды кіреді: «Егін жинау», «Бақыт», «Жақын ай» және «Оралу». «Егін жинау» фильмнің басты тақырыбы болып табылады және Камиль Сен-Санстың «Жануарлар шеруінен» алынған жетінші бөлім «Аквариумға» сілтеме жасайтын мелодиямен басталады. Саундтрек 2011 жылдың шілдесінде Film Score Monthly лейблінде екі дискілік нұсқада қайта жаңартылып, қайта шығарылды, сонымен қатар Манздың айтылымдарының үзінділері де қосылды. Егін жинау кезінде естілетін кантри музыкасы – Дуг Кершоу орындаған және ән салған Каджунның «Батпақ биі» әні.
Кассалық жинақ
Days of Heaven кинотеатрларда 1978 жылдың 13 қыркүйегінде Нью-Йорктегі 3-ші авенюдегі Cinema I кинотеатрында көрсетілімге түсті. Бұрынғы күні ол Линкольн орталығының кино қоғамының демеушілері мен жомарттарына көрсетілді. Фильмді түсіруге кеткен шығыннан ($3 миллион) сәл ғана көп табыс әкелді, бірақ Paramount компаниясының аналық компаниясы Gulf + Western-нің басшысы Чарльз Блуддорн оған настолько риза болды, Маликке келесі жобасына, ол қандай болса да, 1 миллион доллар ұсынды.
Ретроспективті жауап
"Жаратылыс күндері" фильмі алғашқы көрсетілімінен жылдар өткен соң қайта бағаланды және кино өнеріндегі новаторлық жетістік деп есептеледі. Rotten Tomatoes сайтында 62 сыншының пікіріне сүйене отырып, фильмге 94% мақұлдау көрсеткіші берілген, ал орташа бағасы 8.40/10 құрайды. Сайттың пікірі: "Көркем сағаттардың жарқырауымен және мұңды ойынмен нұрланған «Жаратылыс күндері» – өзінің қарапайым сюжетінде көркем поэзияны табатын визуалды шедевр". Metacritic сайтында 20 сыншының бағалауы бойынша 100 балдық жүйеде 94 бал алды, бұл «көпке танылған» екенін көрсетеді. Роджер Эберт сияқты сыншылар мен ғалымдар бұл фильмін ең әдемі түсірілген фильмдердің бірі деп жиі айтады; 1997 жылы Эберт «Жаратылыс күндері» фильмін өзінің «Ұлы фильмдер» тізіміне қосты. 2007 жылы АҚШ Конгресінің кітапханасы бұл фильмді АҚШ Ұлттық кино мұрағатында сақтау үшін таңдады. 2012 жылы Time журналы фильмді журналдың «Барлық уақыттың 100 фильмі» тізіміне қосылған 20 жаңа фильмнің қатарына енгізді. Сол жылы «Жаратылыс күндері» британдық кино институтының онжылдық «Sight & Sound» сыншыларының сауалнамасында барлық уақыттың ең ұлы фильмдері тізімінде 112-орынды, ал режиссерлердің сауалнамасында 132-орынды иеленді. The New York Times бұл фильмді «Ең жақсы 1000 фильм» тізіміне қосты.
Марапаттар
Академия дәстүрі бойынша, сыйлық тек басты оператор Нестор Альмендросқа берілді. Сыйлық категориясы Жеңімпаз Сілтеме Академия сыйлығы Ең үздік операторлық Нестор Альмендрос Ең үздік костюм дизайны Патрисия Норрис Ең үздік түпнұсқа музыка Эннио Морриконе Ең үздік дыбыс Джон Уилкинсон, Роберт У. Гласс-младший, Джон Т. Рейц және Барри Томас БАФТА сыйлығы Ең үздік түпнұсқа музыка Эннио Морриконе Алтын глобус сыйлығы Ең үздік драма фильмі Ең үздік режиссер Терренс Малик Канн кинофестивалі Ең үздік режиссер Алтын пальма Ұлттық кино сыншылары қоғамы Ең үздік фильм 4-орын Ең үздік режиссер Терренс Малик Ең үздік операторлық Нестор Альмендрос
Үй медиасы
Days of Heaven жылдар бойы әртүрлі форматта үй видеосы арқылы жарық көрді. Оның алғашқы айрықша шығарылымы 1980-жылдардың басында үй видеосы түрінде болды, содан кейін 1980 және 1990-жылдары түрлі қайта шығарылымдар жасалды. Атап айтқанда, фильмнің бастапқы кинотеатрлық пропорциясын сақтау мақсатында, фильм үй видеосы үшін арнайы кең экранды форматта шығарылды, ол сол кездегі видеокассеталар үшін сирек кездесетін жағдай еді, себебі көпшілігі «панорамалық және сканерлеу» әдісімен түсірілген, яғни бейне бір бөлігін маңызды композицияға назар аудару үшін кесіп тастау. Мұндай жағдайда көбінесе қабырғасы кесіліп, бейненің орталық бөлігі ғана қалдырылады. Days of Heaven 1999 жылдың 30 наурызында DVD форматында шықты, бірақ қосымша мүмкіндіктері болған жоқ. Фильмнің өзі кең экранды форматта ұсынылды және фильмнің авторлық құқығына ие Paramount Pictures компаниясы тарапынан жарық көрді. Ол 2004 жылы қайтадан DVD форматында шығарылды, бірақ бұл жолы да қосымша мүмкіндіктер болған жоқ. 2007 жылы Criterion Collection фильмнің эксклюзивті арнайы басылымын шығарды, онда дыбыс пен бейне цифрлық түрде жаңартылды, бұл процесті Малик, редактор Билли Вебер және оператор Джон Бейли қадағалады. Бонустық материалдарға көркемдік режиссер Джек Фиск, редактор Билли Вебер, костюм дизайнері Патрисия Норрис және актерлерді іріктеуші Дианна Криттенденнің аудио түсіндірмелері; Ричард Гирмен аудио сұхбат; Сэм Шепард, Хаскелл Векслер және Джон Бейлимен бейне сұхбаттар; сонымен қатар Адриан Мартиннің фильм туралы эссесі және Нестор Альмендростың автобиографиясынан алынған үзіндісі бар кітапша кірді. Criterion Collection 2010 жылдың 7 наурызында фильмнің Blu-ray форматын да шығарды, онда осы бонус материалдардың барлығы сақталды. Criterion компаниясы фильмнің қаптамасы үшін жасаған дизайн-арт ертедегі видео шығарылымдардан ерекшеленеді, онда Геренің бидай даласындағы кейіпкерінің суреті және горизонттағы сарай бейнеленген. Criterion Collection басылымы қазіргі таңда тоқтатылған, бірақ Criterion компаниясы 2023 жылдың 14 қарашасына жаңа басылымды шығаруды жоспарлап отыр.