Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз генералы және оңшыл саясаткер (1837–1891) француз генералы және саясаткер.
French general and rightist politician (1837–1891)
the French general and politician
Ғалымдар осы қозғалыстың сәтсіздігін Буланжедің өзінің кемшіліктерімен байланыстырады. Оның сүйкімділігі болғанымен, ол сабырлылық, тұрақтылық және шешім қабылдау қабілетінен мүгеде болды; ол көрегендік пен батылдығы жоқ, жай ғана көшбасшы еді. Ол өзінің қолдаушыларының құрамындағы, сол жақтан оң жаққа дейінгі түрлі топтарды біріктіре алмады. Дегенмен, ол республикашылдарды қорқытып, оларды қайта ұйымдастырып, оған қарсы бірігуге және ынтымақтастығын нығайтуға итермеледі.
Academics have attributed the failure of the movement to Boulanger's own weaknesses. Despite his charisma, he lacked coolness, consistency, and decisiveness; he was a mediocre leader who lacked vision and courage. He was never able to unite the disparate elements, ranging from the far left to the far right, that formed the base of his support. He was able, however, to frighten Republicans and force them to reorganize and strengthen their solidarity in opposition to him.
Ерте өмір және мансап
Боланже 1837 жылғы 29 сәуірде Бретаньдегі Ренн қаласында дүниеге келді. Ол Эрнест Булангердің (1805–1884), Бург-де-Компт қаласындағы заңгер, және Мэри Энн Уэбб Гриффиттың (1804–1894), Бристольде Уэльстің аристократиялық отбасында (Бёртон-Агнес Гриффиттері) туған үш баласының ең кішісі болды. Оның ағасы Эрнест Одақ әскеріне қатысып, Америка Азамат соғысында қаза тапты.
Boulanger was born on 29 April 1837 in Rennes, Brittany. He was the youngest of three children born to Ernest Boulanger (1805–1884), a lawyer in Bourg des Comptes, and Mary Ann Webb Griffith (1804–1894), born in Bristol to a Welsh aristocratic family (the Griffiths of Burton Agnes). His brother Ernest enlisted in the Union Army and was killed in action during the American Civil War.
Соғыс министрі
Ол соғыс министрі ретінде ең көп танымал болды. Ол әскерлердің игілігі үшін реформалар енгізді (мысалы, әскерлерге сақал өсіруге рұқсат беру) және императорлық Германияға қарсы кек алу ниетін оятып, француз халқының тілектерін қанағаттандырды. Осылайша ол осы кек алуға тағайындалған адам ретінде есептелді (қарапайым аты – Général Revanche). Сонымен қатар, ол Деказевильдегі жұмысшылардың ірі ереуілін басуға қол жеткізді. Францияның орлеанист монархистерінің пікірінше, француз тағының мұрагері саналатын Париж графы Филипп, өзінің қызы Амелияны Португалияның Карлос I-ге үйлендірген кезде, республикаға қарсы ниеттерге қатысты алаңдаушылық тудырған әсем той болды. Француз парламенті француз аумағынан патшалық таққа үміткерлердің барлығын қуу туралы заңды асығыс түрде қабылдады. Буланжер Д’Омальге қарулы күштерден қуылғанын хабарлады. Қытай-Француз соғысынан кейін, Францияның жеңісі Тонкинды отарлық империясына қосып, ол халықтың және баспасөздің құрметіне ие болды. Сонымен қатар, ол П. Виелльдің екі жыл бұрын әзірлеген, техникалық тұрғыдан революциялық түтінсіз ұнтақ Poudre B үшін жаңа мылтықтың енгізілуін жеделдетуді талап етті, бұл 1886 жылдың алғашқы бес айында іске асырылды. Бірақ бұл кері нәтиже берді: асығыс жасалған 8×50mmR Lebel патроны бұрын-соңды болмаған жоғары жылдамдықты оқ-дәріге айналды, бірақ оның екі жақты конусы мен жиегі француз қару-жарақтарының дамуына ондаған жылдар бойы кедергі келтірді. Ал асығыс жасалған Lebel Моделі 1886 мылтығы, негізінен 1870 жылдардың соңындағы күшейтілген Kropatschek мылтығы, 1880 және 1890 жылдардың соңындағы басқа еуропалық әскерлердің магазиндық мылтықтарынан әлдеқайда жылдам ескірді (Буланжерге дейін француз әскері әлдеқайда заманауи үлгіні қабылдауды жоспарлаған). Буланжер 1887 жылдың мамыр айына дейін миллион мылтық өндіруді бұйырды, бірақ оның оған қалай қол жеткізуге болатыны туралы ұсынысы мүлдем нақты емес еді (өндірістегі ең жақсы жағдайларда бірнеше жыл кетті). Сол жылдың желтоқсан айында Фрейсине жеңілгеннен кейін, Буланжер Рене Гоблетпен соғыс министрлігінде қалды. Саяси қолдауға сенген генерал немістерді ашуға кірісті: ол Белфорт шекаралық аймағында әскери құрылыстар салуға бұйрық берді, аттарды неміс нарықтарына экспорттауға тыйым салды және тіпті Лоэнгриннің қойылымын тоқтатуға шақырды. Германия 1887 жылдың ақпанында 70 000-нан астам резервистерді қаруға шақырып жауап берді. Шнебель оқиғасынан кейін (1887 жылдың сәуірінде) соғыс болдырмалды, бірақ Буланжерді оның жақтастары Бисмаркқа қарсы жеңіске жеткендей сезінді. Гоблет үкіметі үшін Буланжер ұят пен қауіп көзіне айналды және сыртқы істер министрі Эмиль Флоренспен қарым-қатынасқа түсті. 17 мамырда Гоблет қызметтен алынып, оның орнына Морис Рувье тағайындалды. Соңғысы Буланжерді қызметтен босатып, 30 мамырда оның орнына Теофиль Адриен Ферронды тағайындады.
It was in the capacity of Minister of War that Boulanger gained most popularity. He introduced reforms for the benefit of soldiers (such as allowing soldiers to grow beards) and appealed to the French desire for revenge against Imperial Germany—in doing so, he came to be regarded as the man destined to serve that revenge (nicknamed Général Revanche). He also managed to quell the major workers' strike in Decazeville. A minor scandal arose when Philippe, comte de Paris, the nominal inheritor of the French throne in the eyes of Orléanist monarchists, married his daughter Amélie to Portugal's Carlos I, in a lavish wedding that provoked fears of anti Republican ambitions. The French parliament hastily passed a law expelling all possible claimants to the crown from French territories. Boulanger communicated to d'Aumale his expulsion from the armed forces. He received the adulation of the public and the press after the Sino French War, when France's victory added Tonkin to its colonial empire. He also vigorously pressed for the accelerated adoption, in just first five months of 1886, of a new rifle for the technically revolutionary smokeless powder Poudre B developed by P. Vielle two years earlier. Essentially, that backfired: hastily developed 8×50mmR Lebel cartridge became an unprecedented high velocity ammunition but due to its double taper and rim handicapped French firearm development for decades to come, and hastily designed Lebel Model 1886 rifle, essentially a strengthened Kropatschek rifle from late 1870s, became obsolete much faster than any of the magazine rifles of other European militaries that followed during late 1880s and 1890s (before Boulanger, the French military planned to adopt a much more modern design as well). Boulanger also ordered to produce a million rifles by May 1887, but his proposal how to achieve that was entirely unrealistic (with the best efforts in manufacturing it took several years). On Freycinet's defeat in December of the same year, Boulanger was retained by René Goblet at the war office. Confident of political support, the general began provoking the Germans; he ordered military facilities to be built in the border region of Belfort, forbade the export of horses to German markets, and even instigated a ban on presentations of Lohengrin. Germany responded by calling to arms more than 70,000 reservists in February 1887. After the Schnaebele incident (April 1887), war was averted, but Boulanger was perceived by his supporters as coming out on top against Bismarck. For the Goblet government, Boulanger was an embarrassment and risk, and became engaged in a dispute with Foreign Minister Émile Flourens. On 17 May Goblet was voted out of office and replaced by Maurice Rouvier. The latter sacked Boulanger, and replaced him with Théophile Adrien Ferron on 30 May.
Булангизмнің өрлеуі
Үкімет Болангердің Сенадағы жартылай сайлауда 100 мыңға жуық дауыс алғанын, тіпті кандидат болмаған күйінде білгенде таң қалды. Ол Париж аймағынан алынып, провинцияларға жіберілді және Клермон-Феррандадағы әскерлердің қолбасшысы болып тағайындалды. 8 шілдеде ол кеткен кезде он мыңнан астам адам Лион вокзалына шабуыл жасап, пойызын "Il reviendra" ("Ол қайта оралады") деп жазылған плакаттармен жауып, теміржолды тоқтатып тастады, бірақ ол жасырын түрде шығарылды. Генерал өзінің қозғалысына қолдау табуды шешті – бұл эклектикалық қозғалыс француз консерватизмінің наразылығын пайдаланды, "Кек алу" (Германиядан), "Қайта қарау" (конституцияны), "Қалпына келтіру" (монархияны) сияқты үш принципті жақтады. Бұл қозғалысқа қатысты жиі айтылатын атау – Булангизм, оны жақтастары да, қарсыластары да қолданды. Жаңа халықтық қозғалысты граф Артур Диллон, Альфред Жозеф Наке, Анне де Рошешуар де Мортемар (Узе герцогинясы, оған үлкен қаржылай көмек көрсетті), Артур Мейер, Поль Деруледе (және оның Патриоттар лигасы) сияқты көрнекті консерваторлар дереу қолдады. Президент Жюль Гревидің күйеу баласы Даниэль Уилсонның Легион құрмет медальдарын жасырын сатқандығына қатысты саяси жемқорлық оқиғасынан кейін Республикалық үкімет беделін жоғалтты, ал Буланжердің танымалдылығы күрт өсті. Гревинің осы скандалдан кейін отставкаға кетуінен кейін оның орны маңызды болды: 1888 жылдың қаңтарында болангистер президенттікке үміткер болып келетін әркімге, егер ол өз кезегінде Буланжерді Соғыс министрі лауазымына қолдаса, қолдау көрсетуге уәде берді (Франция парламенттік республика болды). Сади Карноның сайлануы және Пьер Тирардың премьер-министр болып тағайындалуы осы дағдарысты тоқтатты – Тирар Буланжерді өз кабинетіне қосудан бас тартты. Осы кезеңде Буланжер Швейцарияда болды, онда ол техникалық жағынан бонапартист болған принц Наполеон Жером Бонапартпен кездесті, ол толық қолдауын ұсынды. Бонапартистер генералға жақындады, тіпті Париж графы да оның ізбасарларын оны қолдауға шақырды. Бұрын республикашыл ретінде танылған Буланжер консервативті монархистер лагерінде өзінің нағыз бетін көрсетті. 1888 жылдың 26 наурызында ол әскерден қуылды. Ертесі күні Даниэль Уилсонның түрме жазасы күшін жойды. Француз халқына адал генералдар жазаланып, ал жемқор саясатшылар жазасыз қалғандай көрінді, бұл Буланжердің танымалдығын одан әрі арттырды. Ол француз депутаттар палатасына заңды кандидат болмаса да (әскери адам болғандықтан), Буланжер 1888 жылдың қалған бөлігінде бонапартистік қолдаумен жеті бөлек департаментте сайлауға түсті. Булангистердің үміткерлері барлық департаменттерде болды. Нәтижесінде, ол және оның көптеген жақтастары палатаға сайланды, ал 12 шілдеде, ант беру күні, олардың көпшілігімен бірге генералдың өзі Норд округінен сайланды. Дегенмен, болангистер палатада азшылық құрады. Буланжер заң қабылдай алмағандықтан, оның барлық күші қоғамдық беделін сақтауға бағытталды. Оның шешендік өнерінің жетілмегендігі де, сол кездегі қарт азамат және Ішкі істер министрі Шарль Томас Флокемен болған жекпе-жегінде жеңілуі де оның халық арасындағы қолдаушыларының құлшынысын азайта алмады. 1888 жылы оның тұлғасы француз саясатының басты ерекшелігіне айналды, ал ол палатаның өтініштеріне наразылық білдіре отырып, орнынан кеткеннен кейін, сайлау округтері оны өкіл ретінде таңдау үшін бәсекелесті. Оның есімі "C'est Boulanger qu'il nous faut" ("Бізге Буланжер керек") деген танымал әннің тақырыбы болды, ол және оның қара аты париждіктердің сүйіктісіне айналды және оны президенттікке түсуге шақырды. Генерал келісті, бірақ оның жеке амбициялары көп ұзамай республикашыл жақтастарын алшақтатып, олар оны әлеуетті әскери диктатор деп таныды. Көптеген монархистер оған қаржылай көмек көрсетуді жалғастырды, тіпті Буланжер өзін патшаларды қалпына келтіруші емес, көшбасшы ретінде қарастырды.
The government was astonished by the revelation that Boulanger had received around 100,000 votes for the partial election in Seine, without even being a candidate. He was removed from the Paris region and sent to the provinces, appointed commander of the troops stationed in Clermont Ferrand. Upon his departure on 8 July, a crowd of ten thousand took the Gare de Lyon by storm, covering his train with posters titled Il reviendra ("He will come back"), and blocking the railway, but he was smuggled out. The general decided to gather support for his own movement, an eclectic one that capitalized on the frustrations of French conservatism, advocating the three principles of Revanche (revenge on Germany), Révision (revision of the constitution), Restauration (restoration of the monarchy). The common reference to it has become Boulangisme, a term used by its partisans and adversaries alike. Immediately, the new popular movement was backed by notable conservative figures such as Count Arthur Dillon, Alfred Joseph Naquet, Anne de Rochechouart de Mortemart (Duchess of Uzès, who financed him with immense sums), Arthur Meyer, Paul Déroulède (and his Ligue des Patriotes). After the political corruption scandal surrounding President Jules Grévy’s son in law Daniel Wilson, who was secretly selling Légion d'honneur medals, the Republican government was brought into disrepute and Boulanger's popular appeal rose in contrast. His position became essential after Grévy was forced to resign due to the scandal: in January 1888, the boulangistes promised to back any candidate for the presidency that would in turn offer his support to Boulanger for the post of War Minister (France was a parliamentary republic). The crisis was cut short by the election of Sadi Carnot and the appointment of Pierre Tirard as Prime Minister—Tirard refused to include Boulanger in his cabinet. During the period, Boulanger was in Switzerland, where he met with Prince Napoléon Jérôme Bonaparte, technically a Bonapartist, who offered his full support to the cause. The Bonapartists had attached themselves to the general, and even the Comte de Paris encouraged his followers to support him. Once seen as a republican, Boulanger showed his true colors in the camp of the conservative monarchists. On 26 March 1888 he was expelled from the army. The day after, Daniel Wilson had his imprisonment repealed. It seemed to the French people that honorable generals were punished while corrupt politicians were spared, further increasing Boulanger's popularity. Although he was not in fact a legal candidate for the French Chamber of Deputies (since he was a military man), Boulanger ran with Bonapartist backing in seven separate départements during the remainder of 1888. Boulangiste candidates were present in every département. Consequently, he and many of his supporters were voted to the Chamber, and accompanied by a large crowd on 12 July, the day of their swearing in—the general himself was elected in the constituency of Nord. The boulangistes were, nonetheless, a minority in the Chamber. Since Boulanger could not pass legislation, his actions were directed to maintaining his public image. Neither his failure as an orator nor his defeat in a duel with Charles Thomas Floquet, then an elderly civilian and the Minister of the Interior, reduced the enthusiasm of his popular following. During 1888 his personality was the dominating feature of French politics, and, when he resigned his seat as a protest against the reception given by the Chamber to his proposals, constituencies vied with one another in selecting him as their representative. His name was the theme of the popular song C'est Boulanger qu'il nous faut ("Boulanger is the One We Need"), he and his black horse became the idol of the Parisian population, and he was urged to run for the presidency. The general agreed, but his personal ambitions soon alienated his republican supporters, who recognised in him a potential military dictator. Numerous monarchists continued to give him financial aid, even though Boulanger saw himself as a leader rather than a restorer of kings.
Төмендеу
1889 жылдың қаңтар айында ол Парижге депутат болып сайланды және қарқынды науқаннан кейін 244 000 дауыспен негізгі қарсыласының 160 000 дауысына қарсы орынды иеленді. Оның жақтастары үшін мемлекеттік төңкеріс болуы ықтимал және қажетті көрінді. Болангер парламенттік республикаға қауіп келтірді. Егер ол дереу көтеріліс бастап, көптеген жақтастары күш салған төңкерісті іске асырса, тіпті Францияны басқаруға мүмкіндік алатын еді, бірақ 27 қаңтардағы кешігуі осы мүмкіндікті өткізіп алды. Леди Рэндольф Черчилльдің айтуынша, "оның барлық ойлары өмірінің басты серпіні болған әйелге шоғырланған және оның ықпалында болды. Плебисциттен кейін ол мадам Боннемайнның үйіне асығып кетті, бірақ оны таба алмады". Болангер жалпы сайлауда қатысып, билікті заңды жолмен иеленуді жөн көрді. Дегенмен, бұл оның жауларына қарсы шара қолдануға уақыт берді. Ішкі істер министрі Эрнест Констанс бұл мәселені тергеп-тексеруді шешті және құпия қоғамдардың қызметін тыйым салатын заңды пайдаланып, Патриоттар лигасына шабуыл жасады. Одан кейін француз үкіметі Болангерді құтқару және мемлекеттік сатқындық қылмысы үшін тұтқындауға ордер берді. Оның жақтастарының таң қалуынша, 1 сәуірде ол тұтқындалудан бұрын Парижден қашып, алдымен Брюссельге, содан кейін Лондонға кетті. Александр Мейрик Бродли Болангер мен Рошфортты Кливленд көшесінің даулы оқиғасының ортасындағы ерлерге арналған бордельге алып барды, бұл айыптаманы Диллонға жария түрде жоққа шығаруға тура келді.
In January 1889, he ran as a deputy for Paris, and, after an intense campaign, took the seat with 244,000 votes against the 160,000 of his main adversary. A coup d'état seemed probable and desirable among his supporters. Boulanger had now become a threat to the parliamentary Republic. Had he immediately placed himself at the head of a revolt he might have effected the coup which many of his partisans had worked for, and might even have governed France; but the opportunity passed with his procrastination on 27 January. According to Lady Randolph Churchill "[a]ll his thoughts were centered in and controlled by her who was the mainspring of his life. After the plebiscite he rushed off to Madame Bonnemain's house and could not be found". Boulanger decided that it would be better to contest the general election and take power legally. This, however, gave his enemies the time they needed to strike back. Ernest Constans, the Minister of the Interior, decided to investigate the matter, and attacked the Ligue des Patriotes using the law banning the activities of secret societies. Shortly afterward the French government issued a warrant for Boulanger's arrest for conspiracy and treasonable activity. To the astonishment of his supporters, on 1 April he fled Paris before it could be executed, going first to Brussels and then to London. Alexander Meyrick Broadley had taken Boulanger and Rochefort to the male brothel at the centre of the Cleveland Street scandal, an allegation that Dillon was forced to publicly deny.
Өлім
Қашып кеткеннен кейін оған қолдау азайды, және Булангистер 1889 жылғы шілдедегі жалпы сайлауда жеңіліске ұшырады (үкімет Булангерге кандидат болуға тыйым салғаннан кейін). Булангер өзі 1891 жылғы қыркүйекте Брюссельдегі Иксель зиратына оралғанға дейін Джерсиде тұрды. Ол өзінің сүйіктісі, алдыңғы шілдеде оның қолында қайтыс болған мадам де Боннемайн (туған аты Маргарита Брузет) қабірінде басына оқ атқан өзіне-өзі қол жұмсады. Ол да сол қабірге жерленді.
After his flight, support for him dwindled, and the Boulangists were defeated in the general elections of July 1889 (after the government forbade Boulanger from running). Boulanger himself went to live in Jersey before returning to the Ixelles Cemetery in Brussels in September 1891 to kill himself with a bullet to the head on the grave of his mistress, Madame de Bonnemains (née Marguerite Brouzet) who had died in his arms the preceding July. He was buried in the same grave.
Болан қозғалысы
Марксистік тарихшылар Булан қозғалысын протофашистік оңшыл қозғалыс ретінде қарастырды. Көптеген ғалымдар Булангизмді фашизмнің белгісі ретінде ұсынды, соның ішінде Зеев Стернхелл. Францияның дәстүрлі оң жағы Франциядағы католик шіркеуінің жақтастарына негізделген және әдетте Франция дворяндарының мүшелері басқарған, олардың ата-бабалары Террор дәуірінен аман қалған, бірақ Булангердің жаңа қозғалысы діни немесе таптық емес, ұлттық сипаттағы жаппай халықтық қолдауға негізделген. Жак Неренің айтуынша, "Булангизм ең алдымен солшылдардың халықтық қозғалысы болды". Ирвин оның роялистерден де қолдау алғанын айтады, бірақ "Булангизмді солшыл күштердің бірігуі ретінде түсіну дұрыс". Бұл түсінік Францияның радикалды оңшыл идеологиясы Дрейфус дәуірінде, ақырғы солшыл Булангизм жақтастары болған адамдармен қалыптасқан деген жалпы пікірдің бір бөлігі болып табылады. Мысалы, Буланжер Париж коммунасының бірқатар бұрынғы коммунариялары мен бланкизмнің (Орталық революциялық комитет ішіндегі фракция) жақтастарынан қолдау алды. Олардың арасында Виктор Жаклард, Эрнест Гренджер және Анри Рошфор сияқты адамдар болды.
Marxist historians viewed the Boulangist movement as a proto fascist right wing movement. A number of scholars have presented Boulangism as a precursor of fascism, including Zeev Sternhell. France's traditional right was based in followers of the Catholic Church in France and customarily led by members of the French nobility whose ancestors had survived the Reign of Terror, but Boulanger's new movement was based on mass populist following that was national, rather than merely religious or class based. As Jacques Néré says, "Boulangism was first and foremost a popular movement of the extreme left". Irvine says he had some royalist support but that, "Boulangism is better understood as the coalescence of the fragmented forces of the Left." This interpretation is part of a consensus that the ideology of France's radical right was formed in part during the Dreyfus era by men, ironically, who had been Boulangist partisans of the Far Left a decade earlier. For example, Boulanger had the support of a number of former Communards from the Paris Commune and some supporters of Blanquism (a faction within the Central Revolutionary Committee). This included men such as Victor Jaclard, Ernest Granger and Henri Rochefort.
Танымал мәдениетте
Генерал Буланжер Жан Ренуардың "Елена және оның адамдары" атты музыкалық фантазиясына шабыттандырды, ол оның саяси мансабының соңына шала байланысты негізделген. Буланжерге ұқсас кейіпкер, генерал Франсуа Роллан рөлін Жан Маре ойнады. IMDb 1980 жылдардың басында Буланжер туралы француз телеарнасында "La Nuit du général Boulanger" бағдарламасы болғанын хабарлайды, онда Буланжер рөлін Морис Роне ойнады. Гай де Мопассанның "Сықырлы диван" әңгімесінде ол "Өзін-өзі өлтіру бюросын" құруға рұқсат берген адам ретінде айтылады, бұл "оның жасаған жалғыз жақсы ісі" деп есептеледі. Морис Лебланк 1924 жылы жазған "Калиостро графинясы" романында да оны еске алады.
Général Boulanger inspired the Jean Renoir movie Elena and Her Men, a musical fantasy loosely based on the end of his political career. The role of Général François Rollan, a Boulanger like character, was played by Jean Marais. IMDb notes that there was also a French television programme about Boulanger in the early 1980s, La Nuit du général Boulanger where Boulanger is played by Maurice Ronet. He is quoted as the one who authorised the institution of the "Suicide Bureau" in Guy de Maupassant's short story "The Magic Couch", reportedly "the only good thing he did". Maurice Leblanc also mentions him in his 1924 novel The Countess of Cagliostro.
Француздық зерттеулер
Адриен Дансет, Булангизм, Булангерден Дрейфус революциясына дейін, 1886–1890, Париж: Академиялық кітапхана Перрин, 1938. Рауль Жирарде, Француз ұлтшылдығы, 1871–1914, Париж: А. Колин, 1966. Жак Нере, Булангизм және баспасөз, Париж: А. Колин, 1964. Одиль Руделл, Абсолюттік республика, Франция республикасының конституциялық тұрақсыздығының бастаулары, 1870–1889, Париж: Сорбонна басылымдары, 1982. Зеев Стернхелл, Революциялық оңшылдар, 1885–1914; Фашизмнің француздық тамырлары, Париж: Галлимар, 1997.
Adrien Dansette, Le Boulangisme, De Boulanger à la Révolution Dreyfusienne, 1886–1890, Paris: Libraire Academique Perrin, 1938. Raoul Girardet, Le Nationalisme français, 1871–1914, Paris: A. Colin, 1966. Jacques Néré, Le Boulangisme et la Presse, Paris: A. Colin, 1964. Odile Rudelle, La République Absolue, Aux origines de l'instabilité constitutionelle de la France républicaine, 1870–1889, Paris: Publications de la Sorbonne, 1982. Zeev Sternhell, La Droite Révolutionnaire, 1885–1914; Les Origines Françaises du Fascisme, Paris: Gallimard, 1997.