Кіріспе
Ездің сүтінен жасалған ірімшік. Ез ірімшігі, ешкі ірімшігі немесе шèvre (француз тілінде fromage de chèvre – ез сүтінен жасалған ірімшік) – ездің сүтінен жасалған ірімшік. Ездер адамзат тамақ өндіру үшін үйреткен алғашқы жануарлардың бірі болды.
Goat cheese, goat's cheese or chèvre ('/ʃ//ɛ//v//r//ə/ or '/ʃ//ɛ//v/; from the French fromage de chèvre, ) is cheese made from goat's milk. Goats were among the first animals to be domesticated for producing food.
Тарих
Ешкі тіпті ең қиын жағдайларда да жоғары сапалы, қоректік заттарға толы сүт өндіреді, сондықтан олар ірі қара мен қойлар тіршілік ете алмайтын шөлейт немесе таулы аймақтарда бағалы. Сонымен қатар, барлық жануар өнімдері сияқты, ешкі сүтінің де құрамы ешкінің не жегеніне байланысты. Ешкілердің ас қорыту жүйесі күшті болғандықтан, олар сиыр мен жылқы сияқты сезімтал жануарлар жемейтін көптеген ащы шөптерді жей алады. Ешкілер адамның қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін, әсіресе сүт өндіру үшін 8000 жыл бұрын, яғни 10 000 жыл бұрын қолдануға баулыған алғашқы жануарлардың бірі. Ешкінің ірімшігі кем дегенде б.з.д. 5000 жылдан бері жасалып келеді; ал адамның қандай да бір ірімшік жасағанының алғашқы жазбада қалған дәлелі 7500 жыл бұрын Польшада табылды.
Тамақ құндылығы
Ешкі сүтінде капроин және каприл сияқты орта тізбекті май қышқылдарының үлесі жоғары, олар ірімшіктің ерекше қышқыл/«ешкі» дәміне әсер етеді. Бұл май қышқылдары ешкі сүті мен ірімшіктің ас қорытуға оңай түсуіне де себеп болады. Ешкі сүті, демек ешкі ірімшігі, қабынуға қарсы ферменттер, пробиотиктер, антиоксиданттар, ақуыздар және липидтерді қамтиды, сондай-ақ салауатты метаболизмді сақтауға көмектеседі. Бұл май қышқылдары латын тіліндегі «ешкі» деген мағынаны білдіретін «capra» сөзінен аталған. Сонымен қатар, оның құрамында кальций, А және К витаминдері, фосфор, тиамин және ниацин көп.
Процесс
Ешкі ірімшігі басқа ірімшіктер сияқты жасалады. Сүтті қажетсіз қоспалар мен шөгінділерді жою үшін сүзгілейді. Ірімшіктің пішіні мен консистенциясына әсер ететін ұйытқыш агент қосылады, ол ренет немесе бірыңғай немесе бірнеше бастауыш бактериялар болуы мүмкін. Бастауыштардың мысалдары: Lactococcus lactis lactis, L. l. cremoris және Streptococcus thermophilus. Содан кейін ірімшік қалыпқа келтіріліп, сарысудан (ұйымаған сүттің сұйық бөлігі) бөлінеді. Ұйымды қалыптап, кептіріп, дәмдеп, пісіреді. Осы процестегі кез келген өзгерістер – ұйытқыш түрі, ағызу уақыты немесе қысымы, температура және пісіру процесінің ұзақтығы – текстураны (жұмсақ, жартылай қатты, қатты) және дәмді өзгерте алады.
Қытай
Рубинг – Юньнань провинциясынан шыққан жас ешкі ірімшігі, ол үнді паниріне, сиыр ірімшігіне ұқсас. Шоша – Тибет автономиялық аймағының тибет аспаразының иісті, тұрақты тағамы, көбінесе климатқа бейім жануарлардан жасалады, мысалы ешкі және як.
Жапония
Яги – Жапонияда жасалатын ешкі ірімшігі. "Яги" – жапон тілінде ешкі деген сөз.
Филиппин
Кесонг пути – филиппин жұмсақ, пісірілмеген, ақ түсті ірімшік. Ол майы алынбаған су буысының сүтінен және тұзбен қышқылтылған (сірке суы, цитрус шырындары немесе кейде ашытқы ферменттері арқылы) жасалады. Оны ешкі немесе сиыр сүтінен де жасауға болады. Оның дәмі жұмсақ, тұзды және қышқылды келеді. Егер қышқылдандырушы зат қолданылса, ол кезо бланко немесе панирге ұқсайды. Ашытқы ферменттері қолданылса, ол буйвол моцарелласына ұқсайды. Бұл атау (кейде кесонг пути деп те жазылады) тагалог тілінде "ақ ірімшік" деген мағынаны білдіреді және Лагуна мен Булакан провинцияларында осылай аталады. Кавитеде ол кесильо (сондай-ақ касильо немесе кесильо) деп белгілі, ал Солтүстік Себуда – кесео немесе кисейо деп аталады.
Украина
Бриндза (румынша brânză сыры) – Шығыс Орталық Еуропаның көп бөлігінде, әсіресе Словакия, Украина, Румыния және Польшаның оңтүстігіндегі Карпат таулары аймағында жасалатын қой сүтінен дайындалатын ірімшік. Бриндза сыры кремовый ақ түсті болып келеді, ерекше күшті иісімен және дәмімен танымал. Ірімшік ақ, қышқыл, кеуекті және сәл ылғалды. Оның ерекше иісі мен дәмі бар, май қышқылының айқын дәмі сезіледі. Дәмдік сезімдер бастапқыда жұмсақ, содан кейін күшейеді және ақырында тұзды қалдық қалдырады. Рецепттер елдер арасында сәл өзгеше болуы мүмкін. Бұл ірімшікті ешкі немесе сиыр сүтінен де жасауға болады.
Ұлыбритания
Харборн көк. Pantysgawn – Уэльстің ешкі сүтінен жасалған ірімшігі. Capricorn – Сомерсет ешкі сүтінен жасалған ірімшік. Gevrik – Корнуоллдан шыққан ешкі сүтінен жасалған ірімшік. Gevrik сөзі корн тілінде «кішкентай ешкі» дегенді білдіреді. Tesyn – Корнуоллдан шыққан, түтінделген ешкі сүтінен жасалған ірімшік. Tesyn сөзі корн тілінде «тортик» деген мағынаны білдіреді.
Канада
Бук - елші. Қара ешкі.
Мексика
Анехо ірімшігі (Queso Añejo). Асадеро ірімшігі. Котиха ірімшігі. Фреско ірімшігі (Queso Fresco). Манчего ірімшігі. Кесильо Оахака ірімшігі.
Америка Құрама Штаттары
Capricious (сыр) – Калифорния штатының Петалума қаласындағы Achadinha сыр компаниясы өндіретін ешкі сүтінен жасалған, ұзақ сақталған сыр. Humboldt Fog – бұл Калифорнияда Cypress Grove Chevre компаниясы жасаған, жеуге жарамды ақ күлдің орталық жолы бар, қалыпты дамыған ешкі ірімшігі. Kunik – Нью-Йорк штатының Тюрман қаласындағы Nettle Meadow ешкі фермасында өндіріледі және ешкі мен Джерси сиырының сүті қоспасынан, Бри сияқты қасиеттері бар қалыпты дамыған сырдан жасалады.
Венесуэла
Венесуэлада, әсіресе Фалькон, Лара штаттарында және Миранда штатындағы Сан-Хосе-де-Тургуа халқы арасында ешкі ірімшігінің көптеген түрлері дәстүрлі тәсілдермен жасалады. Кішкентай өндірушілер түрлі-түрлі қолмен жасалған ірімшіктер шығарады.
Австралия
Буш-нуар – Сидней аймағынан жаңа сырылған сүзбе.
Мысыр
Домиати ірімшігі, сонымен қатар ақ ірімшік (гебна bēḍa) деп те аталады, ол негізінен Мысырда, сондай-ақ Суданда және басқа да Таяу Шығыс елдерінде жасалатын жұмсақ, ақ, тұзды ірімшік. Әдетте бұқа сүтінен, сиыр сүтінен немесе олардың қоспасынан жасалады, бірақ қой, ешкі немесе түйе сүті сияқты басқа сүттерден де жасалуы мүмкін. Бұл Мысырдың ең көп таралған ірімшігі. Фэта және басқа ақ ірімшіктерден өзгешелігі, ашытқы қосылғанға дейін тұз тікелей сүтке қосылады. Ол Дамиетта (دمياط) портының құрметіне аталған. Testouri ірімшігі – қой немесе ешкі сүтінен жасалған ірімшік. Ол көбінесе апельсин пішінді болып келеді және жаңа дайындалған, аздап тұздалған күйінде жейді. Testouri ірімшігі Солтүстік Африка мен Таяу Шығыста танымал. Testouri Шығыс Африкада да кең таралған, оны 15 ғасырдан кейін Осман империясы әкелген.
Оңтүстік Африка
Бетти Бок – Оңтүстік Африкадан шыққан африкалық ірімшік. Ассегай – Оңтүстік Африкадан шыққан Азиаго түріндес ірімшік. Ол Оңтүстік Африканың Фоксенбург қаласынан шыққан. Көбінесе оны крекерлермен бірге үстелге қойып жейді.