Кіріспе

Толкиннің легендариумындағы адам Хурин – Ж.Р.Р. Толкиннің Ортажер легендариумындағы ойдан шығарылған кейіпкер. Ол «Сильмариллионда» Бірінші дәуірдегі Адамдардың батыры ретінде таныстырылады, Эдаиндердің (Нуменордың адамдары мен олардың ұрпақтары) және Ортажердегі барлық Адамдардың ең ұлы жауынгері деп есептеледі. Дегенмен, оның іс-әрекеттері отбасына және Белерианд халқына апат пен құлдым-құрым әкеледі. Ғалымдар осы әңгіменің күштілігі мен қайғылылығын атап көрсетті. Том Шиппи Хуриннің 28 жылдан кейін Қараңғы Лорд Морготтан босатылуын Гондолиннің құлауы туралы әңгіменің «лирикалық ядросы» деп сипаттайды. Кристофер Гарбовски Хуриннің дауыс көтеріп, Гондолинге жасырын жол ашқандағы әсері «Сақиналардың Иесі» кітабындағыдан мүлдем өзгеше екенін айтады. Хелен Лассетер Фри Хурин мен Морготтың Ортажердегі бақыт пен тағдыр туралы талқылайтын «Аяқталмаған әңгімелердегі» нұсқаға тоқталады. Шиппи Толкиннің Ортажер туралы жазбаларында оқиғаларға екі түрлі түсіндірме беретінін, сондықтан олардың себебі бақытқа немесе құдайға ұқсас Валардың еркіне байланысты болуы мүмкін екенін атап өтеді.

Шығармалық тарих

Хурин – Хадор әулетінен шыққан Галдор мен Халадин адаларының Хареттің үлкен ұлы. Інісі – Хуор. Олар Белериандтағы Дор-Ломинде ағасы Халдирмен бірге тұрады және орктарға қарсы соғыс отрядына қосылады. Бауырлар өздерінің тобынан айырылып, Сирион аңғарында орктардың қуғынына түседі. Судың Иесі Вала Ульмо өзеннен тұман көтеріп, олар қашып құтылады. Екі бүркіт оларды жасырын эльфтер қаласы Гондолинге жеткізеді. Патша Тургон оларды құттықтап, Ульмоның Хадор әулеті Гондолинге мұқтаж болған кезде көмектеседі деген болжамын еске алады. Тургонның жүйсі Мейглин оларға кетіп бара жатқанда рұқсат бермеуді талап етеді, бірақ Тургон оған қарсы шығады; құпиялылыққа ант берген соң, олар Дор-Ломинге қайта оралады. Морготтың орктары Хитлумға шабуыл жасап, Хуриннің әкесі қаза табады; Хурин орктарды ығыстырып шығарып, өз халқының басшысы болады. Ол Морвенге үйленеді, одан Турин ұл және Ниенор қыз дүниеге келеді. Хурин өзінің “Асыл ат” деген мағынадағы Арох атты жанындағы атын мініп, жиырма сегіз жыл түрмеде отырғаннан кейін және балаларының қазасына байланысты Моргот Хуринді босатады: “Ол қарағанда қатал болған: шашы мен сақалы ақ және ұзын, бірақ көзінде зұлым жарық бар еді. Ол иілмей жүрді, бірақ үлкен қара таяққа сүйеніп, мойнына қылыш ілген еді”. Оны бұрынғы отандарына әкеледі, бірақ онда жаулары қоныстанған. Жеті қарақшы Хуринге қосылады; олар Сирион аңғарына барады. Хурин ізбасарларын тастап, Гондолинге кіруге тырысады, бірақ қақпа жабық, ал Тургон оны кіргізбеуге ниетті. Хурин Тургонға қарсы арызданып, Морготтың тыңшыларына Гондолиннің орналасқан жерін ашады да, кетеді. Бірақ Тургон кешігіп, ойын өзгерткен соң, бүркіттерді жібереді, бірақ олар Хуриннің ізіне жете алмайды. Хурин Бретхиль орманына барады, онда оның ұлы мен қызы қаза тапқан, және Морвен олардың қабірінде, өліміне аз ғана уақыт қалғанда кездеседі. Ашу мен үмітсіздікке толы Хурин Халет халқынан әйелі мен балаларының өлімі үшін кінә табады, олардың арасында көтеріліс басталады, нәтижесінде соңғы Халадин қаза табады. Бретхильдің басшысы Харданг Хуринді қорқытып, тұтқындайды. Мантор атты басшы халықты Хардангқа қарсы қояды, олар оны өлтіреді. Мантор да қаза табады; ол Хуриннен: “Солтүстік адамы, сенің нағыз міндетің осы емес пе еді: өзіңе қарсы салмақ үшін бізге апат әкелу?” деп сұрайды. Дориат патшайымы Мелиан Хуриннің бұзылған санасына жылы сөздермен жетеді. Хурин өзінің барлық ісінің Морготқа ғана көмектескенін түсінеді. Бұзылған күйде ол теңізге батып, “өлместің ең батыл жауынгерінің” өмірін аяқтайды. Кристофер Гарбовски Дж. Р. Р. Толкин энциклопедиясында жазғандай, “Жақын жылдар соғысы”ндағы Хуриннің Гондолинге жасырын кіреберіс жанында далада қатты айқайлап тұрған суреті, бұрын жазылған “Сақиналардың иесі” кітабындағыдан мүлдем өзгеше және әлдеқайда пессимистік әсер береді. Вала Манве көмек үшін Тургонға бүркіт жібереді, бірақ Гарбовскинің айтуынша, есеп хабарламаның жетіп үлкеруіне мүмкіндік бермейді. Ол Шиппидің сахнаны сипаттауын “позаланған картина” деп атайды.

Толкиннің таңдаулары

Алекс Льюис «Мифлоре» журналында Толкиннің Хуриннің Гондолинге келуі туралы әңгімеге тарихи көзқарастың ықпалын тигізгенін айтады. Ол Толкиннің Меглиннің есебінен Тургонды жақтағанын, себебі Тургон Элрондың тікелей атасы болғандығын ұсынады. Толкиннің пікірінше, әулеттік байланыс мінез-құлықты көрсетеді, демек Тургонды Гондолиннің құлауы үшін кінәлаудан сақтау қажет болды – Хурин оның орнына кінәні мойнына алуға тиіс. Льюис «Жоғалған әңгімелер кітабындағы» ұзақ нұсқаның «Сильмариллиондағы» оқиғадан едәуір өзгеше екенін атап көрсетеді. Ол Толкиннің әңгімені қайта қарауды бастағанын, бірақ оны аяқтамағанын айтады. Дэвид Гринман да «Мифлоре» журналында Толкинге классикалық әсерді ұсынады. Ол Хуриннің қайғылы тарихын «Аристотельдік эпикалық трагедия» деп сипаттайды, «сюжет, көрініс, тіл, кейіпкер, қайта өзгеру және катарсис» сияқты Аристотельдік элементтермен анықталғандай. Адвокат Дуглас Кейн «Толкин зерттеулерінде» «Жаугершілік заманы» кітабында жарияланған «Хуриннің қате жолы» еңбегінде Хуриннің соты туралы талқылайды. Ол Хардангқа орындықпен шабуыл жасайды; оны улайды және сотқа береді; Мантор оған кеңес береді. Хурин Бретхиль халқын Морвенге көмектеспегені үшін «жалған айыптайды». Кейн бұл әңгімені «Толкиннің ең өткір саяси пікірлерінің бірі» деп атайды, «Хуриннің Манторға өлім төсегінде айтқан суық сөзіне» сілтеме жасайды: Манторға оның достығы «өз мүддесіне негізделгенін» айтады, өйткені ол «Хуриннің қорғанысын өзінің басшы болу амбициясын ілгерілету үшін пайдалануға үміттенеді».

Тағдыр мен ерік бостандығы

Толкин зерттеушісі Хелен Лассетер Фридің айтуынша, Турин Турамбар туралы "Толықтырылмаған әңгімелер" (нарн) кітабындағы әңгіменің ұзын нұсқасында Моргот пен Хуриннің тағдыр және илаһи басшылық туралы әңгімесі бар. Түрмеде отырғанына қарамастан, Хурин Морготтың бәрін бақылай алмайтынын мәлімдейді. Моргот бұл сөзге тікелей қарсы шықпаса да, Хуриннің жақын тұтқандарының үстіне "Апат бұлтын" жабатынын және "олар қайда барса да, жамандық туады" дейді. Турин апатқа толы өмір сүреді, онда Фри тағдырдың ықпалын көреді, ол Туриннің еркіндігін жоққа шығару қаупін тудырады.