Кіріспе

1779 жылғы американдық революциялық соғыс шайқасы

Ньютаун шайқасы (29 тамыз 1779 ж.) – генерал-майор Джон Салливан басқарған, Джордж Вашингтонның бұйрығымен американдық революциялық соғыста британдықтардың жағына шыққан ирокездердің қаупін жою мақсатындағы қарулы шабуыл – Салливан экспедициясының жалғыз ірі шайқасы болды. Салливанның төрт бригадасына қарсы майор Джон Батлер басқарған Батлер рейнджерлерінен 250 лоялист сарбазы және 350 ирокез бен мунси-делавер тайпалары қарсы тұрды. Батлер мен могавк соғыс басшысы Джозеф Брант Ньютаунда тұруға ниеттенбеді, оның орнына жауды жол жүрісінде мазақтауды ұсынды, бірақ Саенкерахта және басқа да жергілікті соғыс басшылары олармен келіспеді. Бұл шайқас, науқанның ең маңызды әскери қақтығысы болды және қазіргі Нью-Йорк штатының Эльмира қаласының жанындағы Шемунг өзені бойындағы төбенің басында өтті.

Жер бедері

Қатысу биік төбеде болды, қазір ол Салливан төбесі деп аталады және Ньютаун шайқас алаңы мемлекеттік паркінің бір бөлігі. Шемонг өзенінің жанында оңтүстік-шығыстан солтүстік-батысқа қарай созылған төбе, шыңында бір мильге дейін жетеді, ал төмендегі Ньютаун ауылына (Делавэр ауылы) апаратын жолдан 600 фут (183 м) биікке көтеріледі. Төбенің беткейі қарағайлармен және тығыз бұталы емендермен жабылған. Төбенің шығысында, Хоффман аңғары орналасқан – бұл кішкентай төбешіктер мен қалың ағаштардан тұратын батпақты аймақ. Балдуин сағасы деп аталатын шағын арна аңғардан өтіп, Шемонг өзеніне құяды (Саливанның есептерінде бұл Кайуга тармағы деп аталады). Арна өзенге қарама-қарсы жағындағы төбені солтүстік-батысқа қарай ілесіп өтеді және батыс жағалауы тік болып келеді.

Ирокездер мен британдықтардың дайындығы

1779 жылдың мамыр айында, ирокездер аумағына америкалықтардың жоспарланған шабуылы туралы қауесеттерге жауап ретінде Батлер, Батлер рейнджерлерінің бес ротасымен және 8-ші полктің жасағымен бірге Ниагара фортынан шығып, Сенека көлінің солтүстік жағында орналасқан Канадасагада алдыңғы операциялық база құрды. Тамыздың ортасында Батлер, Саенкерахта, Корнплантер және Балық тасымалдаушы бастаған 300-ге жуық Сенека және Кайуга жауынгерлерімен бірге оңтүстікке қарай Чемунг өзеніне бет бұрды, онда оларға Джозеф Брант пен Брант еріктілері, сондай-ақ Делавэр тайпасының өкілдері қосылды. Батлер мен Брант Салливан күштерінің мөлшері мен құрамын ескере отырып, қарсы тұрудың орнына шабуыл жасаудың тиімдірек болатынын ұсынды. Алайда, Саенкерахта, Корнплантер және Делавэр тайпасының өкілдері бұл ұсынысқа келіспеді және Chemung өзенінің солтүстік жағында шабуылға түсуге қолайлы орынды таңдады. Оқтар генерал Хэндке аттың ортасына шабуыл жасауға сигнал береді, содан кейін солтүстік-шығыстан келген бригадалар ішке қарай бұрылып, төбенің басына көтеріліп, көкбайдың арт жағына шабуылдайды. Пур мен Клинтонның оқ жаудырған шабуылдары естілген кезде, Хэнд бригадасы Максвелл бригадасының қолдауымен бекініске шабуыл жасайды, қорғаушыларды айқасқа түсіреді. Бұл жоспар күрделі және шұғыл түрде жасалды, бірақ нәтижесінде Батлер рейнджерлері мен олардың Отандық одақтастары жеңіліске ұшырады. Хоффман-Холлоудағы батпақты жер (Салливан оны "батпақ" деп атады) кесіп өту Пур мен Клинтон бригадаларының жылдамдығын баяулатты, жоспардың уақытын бұзды және Батлер мен ирокездердің қашуына мүмкіндік берді. Артиллериялық оқ жаудыру Пур мен Клинтон орналаспай тұрып басталды, Рейнджерлер мен ирокездерді қоршауға алудан бұрын кері шегінуге мәжбүр етті. Кейбір қорғаушылар қашып кеткенімен, Батлер күштерінің басым бөлігі америкалықтармен шайқасты. Континентальдық әскердің көптеген шығындары лейтенант-полковник Джордж Ридтің 2-ші Нью-Гэмпшир полкіне шабуыл жасаған кезде болды. Пурдың шабуылдық құрамының сол жақ шетіне тағайындалған ол ең тік беткейге көтеріліп, бригаданың қалған бөлігінен қалып қойды. Джозеф Брант Отандық жауынгерлердің қарсы шабуылына жетекшілік етіп, Ридті қоршауға жақындады. Келесі полк, 28 жастағы подполковник Генри Дирборнның 3-ші Нью-Гэмпшир полкі, екі рет оқ атты да төбеден төмен қарай шабуыл жасады. Клинтон, оның бригадасы төменгі төбеге көтеріліп, Пурдың оң жағына қарай сәл жылжыды, оның 3-ші және 5-ші Нью-Йорк полктерін көмекке жіберді, соның арқасында қарсы шабуыл қайтарылды. Мунси Делавэр тайпасының екі ауылын қиратып, айналасындағы барлық егіндіктерді жойғаннан кейін, Салливан армиясы солтүстікке бет бұрды және келесі үш аптада көптеген тасталған Сенека және Кайуга ауылдарын жойды.