Кіріспе

Неміс графтарының әулеті

Гольштейн-Готторп – Шлезвиг және Гольштейн герцогтықтарының бөліктеріне берілген тарихи атау, сондай-ақ заманауи қысқаша атау. Бұл аймақтарды Олденбург әулетінің ескі даниялық тармағының тармағы – Шлезвиг-Гольштейн-Готторп герцогтары басқарған. Герцогтықтардың басқа бөліктері Дания патшаларының билігінде болды. Готторп аймағы қазіргі Дания және Германия аумағында орналасқан. Герцогтардың негізгі резиденциясы – Шлезвиг герцогтығының Шлезвиг қаласындағы Готторф сарайы. Бұл герцогтар әулетінің атауы, оның өкілдері бірнеше тәжді иеленді. Осы себепті генеалогтар мен тарихшылар басқа елдердің туысқан әулеттері үшін де Гольштейн-Готторп атауын қолданады. Бұл билеушілердің ресми титулы – «Шлезвиг, Гольштейн, Дитмаршен және Стормарн герцогы», бірақ бұл титулды олардың туыстары, Дания патшалары және олардың кіші тармақтары да қолданды, өйткені ол барлық осы әулеттердің ортақ мүлігі болды. Готторп тармағы Киелі Рим империясында Гольштейн герцогтығына және Дания патшалығында Шлезвиг герцогтығына қатысты Ландесхохайт (аумақтық билік) құқығына ие болды. Ыңғайлы болу үшін, техникалық тұрғыдан дұрыс «Готторптағы Шлезвиг және Гольштейн герцогы» дегеннің орнына Гольштейн-Готторп атауы қолданылады. Герцогтық титулдарының ең көнесі – Шлезвиг титулы, ол 1386 жылы Дания, Швеция және Норвегия королевасы Маргарет I өзінің ұлы Дания королі Олаф II атынан корольдік туысына растады. Дания патшаларына Гольштейн 1474 жылы Киелі Рим императоры Фредерик III императорлық феод ретінде берді.

Тарих

1544 жылы «княздықтың үштен бірі» деп аталатын аймақ Дания королі Фредерик I-нің үшінші ұлы, Дания королі Кристиан III-нің кіші жартылай ағасы Адольфқа берілді. Осылайша, Гольштейн-Готторп үйі Ольденбург үйінің тармақтық бөлімі болып табылады. Гольштейн-Готторп герцогтары Шлезвиг пен Гольштейнге билік етуді Дания патшаларымен бөлісті. Сондықтан, олар көбінесе шведтердің одақтастары (іс жүзінде оларға тәуелді болған), даниялықтардың жаулары болды. Бұл ұзақ жылға созылған одақ бірнеше династиялық некелермен нығайтылды: Гольштейн-Готторптан Кристина Швецияның Карл IX-ына, Гедвиг Элеонора Гольштейн-Готторптан Швецияның Карл X Густавқа, герцог Фредерик IV Швеция королі Карл XI-нің үлкен қызына, ал соңында 1751 жылы Гольштейн-Готторптан Адольф Фредерик принці швед тағына отырып, Швецияның Гольштейн-Готторп әулетін құрды (1751–1818 жылдары биледі). Роскильде (1658) және Копенгаген (1660) шарттары бойынша Дания-Норвегия Готторпты феодалдық міндеттемелерден босатты және герцогтарының Шлезвиг герцогтігінің Готторп бөлігіне билігін мойындады. Шындығында, бұл шлезвигтіктер бір ғасырдан астам уақыттан бері салыстырмалы түрде тәуелсіз болған. Хольштейн герцогтігі ресми түрде Империяның феодалы болып қала бергенімен, іс жүзінде шарт бойынша герцогтар екі герцогтікті де олардың ресми жоғары тұрған тұлғасы – Дания королімен бірлесіп басқарды.

Готторп сұрағы

Ұлы Солтүстік соғысында герцогтік Швеция тарапына шықты және Дания әскерлері Голштейн-Готторптың солтүстік бөліктерін басып алғаннан кейін жеңіліске ұшырады. 1720 жылғы Фредериксборг шарты бойынша Готторпқа шведтердің қолдауы тоқтатылып, герцогтардың Шлезвигтегі жоғалған жерлерін қайтарып алуына мүмкіндік болмады, ал Дания патшасымен арадағы жанжал ұзақты. 1721 жылғы бейбіт келісімнен кейін герцог Карл Фредерик Ресейдің Ұлы Петр сарайына қашып кетті, ал ресейліктер біраз уақыт бойы Карл Фредериктің Шлезвигтегі жерлерін қайтаруға тырысты. Карл Фредерик Петрдің қызы Аннаға үйленген еді. Петр II және оның ізбасарлары Ұлы Петрдің Шлезвигтің бөлігіндегі Голштейн-Готторп герцогтарының талаптарын қолдау саясатынан бас тартты. Шындығында Ресей Солтүстік теңіз жағалауында портқа ие болуды қалағандықтан, Шлезвиг емес, герцогтардың достығына мұқтаж болды. Бірақ осы некеден 1739 жылы Голштейн-Готторптың мұрагері болған Карл Петер Ульрих дүниеге келді және Екатерина I-нің өсиетімен, әсіресе 1741 жылы баласыз әпкесі Елизавета таққа отырғаннан кейін Ресей тағына мұрагер атанды. 1762 жылы Ресей тағына Петр III ретінде отырған Карл Петер Ульрих Дания-Норвегиядан Шлезвигтің бөлігін басып алып, оны Голштейнге қосуға ниеттенді. 1762 жылы император болғаннан кейін ол Пруссиямен тиімді келісімге келді және Ресейді жеті жылдық соғыстан шығарды, Данияға шабуыл жасауға толық назар аудару үшін. Бұл қадам ресейлік қоғамның наразылығын тудырды, өйткені бұл Ресейдің соғыстағы құрбандықтарына сатқындық деп есептелді және ұлттық мүдделерді қауіпке тікелей ұшыратты. Сонымен қатар, Дания әскері Голштейнге шабуылдан қашу үшін Мекленбург шекарасын асығыс түрде кесіп өтті және шайқасқа дайындалды. Екі армия арасындағы қашықтық 30 шақырымнан аспады, бірақ Санкт-Петербургтен келген жаңалық Ресей әскеріне жетті: император оның әйелі тарапынан құлатылған, ал ол енді Екатерина II ретінде таққа отырған. Оның бірінші қадамдарының бірі Данияға қарсы соғысты тоқтату және кез келген аумақтық талаптардан бас тарту, қалыпқа келтіру және қалыпты қарым-қатынастарды жаңару болды. Петр III-нің ұлы, Голштейн-Готторптың жаңа герцогы Павел анасының регенттігі кезінде кәмелетке толмаған еді. 1773 жылғы Царское Село шарты бойынша ол ұлының Голштейн-Готторп жерлеріне қатысты аумақтық талаптарын Данияға беруге және күйеуі иеленген герцогтіктің бөлігін беруге келісті, ал оның орнына 1776 жылы Киелі Рим империясының құрамына енген Ольденбург герцогтігін алды. Герцогтік Павелдің атасының інісі, Любек епископы, Голштейн-Готторп әулетінің кіші тармағының басшысы болды. Бұл солтүстік елдер арасындағы көптеген қақтығыстарды тудырған Готторп мәселесіне нүкте қойды. Голштейн-Готторп әулеті бірнеше еуропалық таққа ие болды. Голштейн-Готторп герцогтарының династиялық саясаты оның швед тармағының 1751 жылдан 1818 жылға дейін Швецияны және 1814 жылдан 1818 жылға дейін Норвегияны басқаруына әкелді. 1863 жылы Дания королі Кристиан III-тен тараған Шлезвиг-Голштейн-Зондербург-Глюксбург үйі Дания мен Грекияның королі болды, ал 1905 жылы Норвегия королі атанды. Любек тармағы 1773 жылдан 1918 жылға дейін Ольденбург герцогы және кейіннен ұлы герцогы болды, ал үлкен тармақ 1762 жылы қысқа мерзімге Ресейді басқарды, содан кейін 1796 жылдан 1917 жылға дейін (1762-1796 жылдары оның жесірі, екінші туысы және анасы басқарды). Алайда, осы әулеттің эркек мүшелері Ресейде билік құрғанмен, олар көбінесе Романовтар немесе сирек кездесетін Голштейн-Готторп Романовтар деп аталды.