Кіріспе

1990 жылғы Гай Гавриэль Кейдің романы. Тигана – канадалық жазушы Гай Гавриэль Кейдің 1990 жылы жазылған фантастикалық романы. Роман Палм түбегі деп аталатын аймақта өтеді, ол пішін жағынан Ренессанс Италиясына және Пелопоннеске едәуір ұқсайды.

Орнату

Тигана оқиғасы орын алатын әлем – екі айдың айналысындағы планета. Кей, кейбір оқырмандары Тиганды Арбонна үшін әнмен байланыстыруға тырысқанын айтады, олар осы әңгімелердің бір ғаламда орын алатынын болжайды; алайда Кей өзінің канонын кеңейтуге емес, бір идеяны қайталайтынын түсіндірді. Оқиғаның ортасы – ортақ мәдениет пен тілді бөлісетін, бірақ ортағасырлық Италия сияқты біртұтас мемлекет емес, ұзақ тарихы бар тоғыз провинциядан тұратын Палм түбегі. Провинциялар: Асоли, Астибар, Сертандо, Кьяра, Корте, Феррау, Сенцио, Тигана және Трегея. Кей өте нәзіктеп, бұл оқиғалар аталмаған әлемнің Оңтүстік жарты шарында орын алатынын көрсетеді. Бұл ішкі қайшылық екі күшті сиқыршының – Играт патшасы Брандиннің және Барбадиор империясынан тәуелсіз сардар Альбериконың аймақты жаулап алуына мүмкіндік береді. Екі сиқыршы да жарым аралды бір уақытта, бірақ жеке-жеке жаулап алды және оны күш тепе-теңдігімен бөлісті. Кейдің сөзіне қарағанда, Тигана провинциясы, демек кітап, футболшы Жан Тигананың есімімен сәйкес келіп, кездейсоқ аталған. Осы себепті, романның итальяндық басылымында Тигане деген ат қолданылады.

Мифология

Пальма діні үш құдайдан тұратын дін: бір Құдай және екі Құдайша; біреуі – оның әйелі, екіншісі – олардың қызы. Жыл сайын өткізілетін тойда Құдайдың әйел бауыры мен қызының оны азаптап өлтіруі, олардың етін жеуі және оның қайта жаралуы тойланады.

Ризелька

Ризелька – кітаптағы жалғыз мистикалық жаратылыс. Славян халықтарының фольклоры мен мифологиясындағы русалкаға негізделген, оның Кей әлемінде пайда болуы – қандай да бір алғыкөздің белгісі. Оның бір бөлігі былай делінген:

Бір ер адам ризельканы көрсе – өмірі сол тұста екіге тарайды. Екі ер адам ризельканы көрсе – біреуі қайтыс болады. Үш ер адам ризельканы көрсе – біреуі құтталған болады, біреуінің жолы екіге тарайды, біреуі қайтыс болады. Бір әйел ризельканы көрсе – жолы оған ашық болады. Екі әйел ризельканы көрсе – біреуі бала туады. Үш әйел ризельканы көрсе – біреуі құтталған болады, біреуінің жолы ашық болады, біреуі бала туады.

Сюжет

Көтерілісшілер тобы екі тиранға да қарсы шығып, өз отанын қайтарып алуға тырысады. Көтерілісшілердің көп бөлігі Тигана провинциясының тумасы, осы провинция Брендинге ең тиімді қарсылық көрсеткен еді; шешуші шайқаста Брендиннің ұлы қаза тапты. Оған жауап ретінде Брендин Тиганаға шабуыл жасап, Пальманың басқа аймақтарына қарағанда оны одан да қатыгездікпен қиратты; содан кейін ол өзінің сиқырын қолданып, Тигананың атын және тарихын халықтың есінен жойды. Брендин оны Төменгі Корте деп атады, солтүстіктегі дәстүрлі жауы Кортені, барған сайын ұмытылып бара жатқан жерден артық деп көрсету үшін. Тек Тигана провинциясының басып алудан бұрын туғандары ғана оның атын ести алады немесе айта алады, немесе оны бұрынғы қалпында еске ала алады; қалғандары үшін елдің бұл аймағы әрқашан көршілес провинцияның маңызсыз бөлігі болды, сондықтан көтерілісшілер өз елдерінің жаны үшін күресіп жатыр. Соңында көтерілісшілер екі жаудың арасында шайқас ұйымдастырып, олардың бір-бірін жеңіп шығуын үміттенеді. Жеңіске жеткен соң, Тигана провинциясын еске алуға кедергі келтірген сиқыр алынып тасталады.

Марапаттар

Тигана 1991 жылы «World Fantasy Award» сыйлығының «Роман» номинациясына және «Aurora» сыйлығының «Ең үздік роман» номинациясына ұсынылып, соңғысын жеңіп алды.