Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Fabaceae тұқымдасына жататын гүлді өсімдіктер туысы, Австралияда "Albizia" деп аталатын ағаш.
Genus of flowering plants in the legume family Fabaceae
the Australian tree commonly named "Albizia"
Албизия – Fabaceae тұқымдасының Mimosoideae кіші тұқымдасына жататын, көбінесе тез өсетін субтропиктік және тропиктік ағаштар мен бұталардың 160-тан астам түрін қамтитын туыс. Бұл туыс Азия, Африка, Мадагаскар, Америка және Австралияда, бірақ көбінесе Ескі әлем тропиктерінде таралған. Кейбір аймақтарда оның кейбір түрлері арамшөптер саналады. Олар көбінесе жібек ағаштары, жібек өсімдіктері немесе сирис деп аталады. Туыстың ескіше жазылуы – екі "z" әрпімен – әлі де жиі қолданылады, сондықтан бұл өсімдіктерді альбицция деп те атай беруі мүмкін. Бұл атау 18 ғасырдың ортасында Albizia julibrissin түрін Еуропаға әкелген итальяндық дворян Филиппо дельи Альбицциге арналған. Кейбір түрлері мимоза деп аталады, бірақ мимоза атауы көбінесе Mimosa туысына жататын өсімдіктерге қатысты қолданылады. Сонымен қатар, Оңтүстік-Шығыс Азияда ағаш өндірісіне пайдаланылатын түрлерді кейде Шығыс Үндістан жаңғағы деп атайды.
Albizia is a genus of more than 160 species of mostly fast growing subtropical and tropical trees and shrubs in the subfamily Mimosoideae of the family Fabaceae. The genus is pantropical, occurring in Asia, Africa, Madagascar, America and Australia, but mostly in the Old World tropics. In some locations, some species are considered weeds. They are commonly called silk plants, silk trees, or sirises. The obsolete spelling of the generic name – with double 'z' – is still common, so the plants may be called albizzias. The generic name honors the Italian nobleman Filippo degli Albizzi, who introduced Albizia julibrissin to Europe in the mid 18th century. Some species are commonly called mimosa, which more accurately refers to plants of genus Mimosa. Species from southeast Asia used for timber are sometime termed East Indian walnut.
Сипаттама
Олар әдетте қысқа ғұмырлы кішкентай ағаштар немесе бұталар, бірақ Венесуэладағы Маракай маңындағы әйгілі Саман-дель-Гюэр – бірнеше жүз жылдық алып Альбизия саман мысалы. Жапырақтары қауырсынды немесе екі қауырсынды болады. Кішкентай гүлдері шоғырларға жиналған, олардың атау мүшелері құлпынайларынан әлдеқайда ұзын. Атау мүшелері әдетте көзге түсетін, бірақ кейбір түрлерде, мысалы, А. canescens гүлдері көзге ілінбейді. Мимоза гүлдерінен айырмашылығы, Альбизия гүлдерінде 10-нан астам атау мүшесі болады. Альбизияны тағы бір жақын туыс туысы – Акациядан атау мүшелерінің түбінен біріккендігімен ажыратуға болады, олар Акацияда бөлек орналасқан.
They are usually small trees or shrubs with a short lifespan, though the famous Samán del Guère near Maracay in Venezuela is a huge Albizia saman specimen several hundred years old. The leaves are pinnately or bipinnately compound. The small flowers are in bundles, with stamens much longer than the petals. The stamens are usually showy, although in some species such as A. canescens the flowers are inconspicuous. Unlike those of Mimosa, Albizia flowers have many more than 10 stamens. Albizia can also be told apart from another large related genus, Acacia, by its stamens, which are joined at the bases instead of separate.
Таксономия
Алғашқы авторлар Альбизия тұқымына жатқызған көптеген түрлер кейін басқа тұқымдарға, әсіресе Архидендронға көшірілді. Ингея тұқымдастығының басқа тұқымдары (Abarema, Archidendropsis, Blanchetiodendron, Calliandra, Cathormion, Enterolobium, Havardia, Hesperalbizia, Hydrochorea, Pararchidendron, Paraserianthes, Pseudosamanea және Serianthes) да бұрынғы Альбизия түрлерінің бір бөлігін қабылдады, сондай-ақ Мимозаэ тұқымдастығының Newtonia және Schleinitzia тұқымдары да. Кейбір "жібек ағаштары" деп есептелетін түрлер шын мәнінде, Цезальпиниоидея тұқымдастығының Эритрофлеум және Фабоидея тұқымдастығының Lebeckia тұқымдарынан алынған, бірақ олар Альбизиямен тым жақын туыс емес. Альбизияның жақын туыстары Фалькатерия және Питецеллобиумның шекарасы өте күрделі, түрлер осы тұқымдар арасында қайта-қайта көшірілді, және осылай болып қалуы мүмкін. Мұндай түрлердің бірі – шай плантацияларында көлеңке беру үшін жиі қолданылатын Falcataria falcata (молуккалық альбизия, бұрын Albizia moluccana деп аталған). Хлоролеукон және Саманеа сияқты басқа да жақын туыстар кейде Альбизиямен толығымен біріктіріледі.
Numerous species placed in Albizia by early authors were eventually moved to other genera, most notably Archidendron. Other genera of Ingeae (Abarema, Archidendropsis, Blanchetiodendron, Calliandra, Cathormion, Enterolobium, Havardia, Hesperalbizia, Hydrochorea, Pararchidendron, Paraserianthes, Pseudosamanea and Serianthes) have also received their share of former Albizia species, as have the Mimoseae Newtonia and Schleinitzia. Some presumed "silk trees" are in fact misidentified members of the not very closely related genus Erythrophleum from the Caesalpinioideae and Lebeckia from the Faboideae. The delimitation of Falcataria and Pithecellobium, close relatives of Albizia, is notoriously complex, with species having been moved between the genera time and again, and this will likely continue. These include Falcataria falcata (the Moluccan albizia, formerly named Albizia moluccana), a common shade tree on tea plantations. Other closely related genera like Chloroleucon and Samanea are often merged with Albizia entirely.
Қолданылуы
Албизиялар маңызды жемдік, ағаш және дәрілік өсімдіктер болып табылады, сонымен қатар олардың көптеген түрлері әдемі гүлдері үшін сәндік өсімдік ретінде өсіріледі – әсіресе, Albizia julibrissin. Кейбір түрлері Endoclita туысына жататын көбелектердің дернәсілдері үшін тағамдық өсімдіктер ретінде қолданылады, мысалы, E. damor, E. malabaricus және E. sericeus.
Albizias are important forage, timber, and medicinal plants, and many are cultivated as ornamentals for their attractive flowers – notably Albizia julibrissin. Some species are used as food plants by the larvae of moths in the genus Endoclita, including E. damor, E. malabaricus, and E. sericeus.
Инвазивтілігі
Molucca albizia (Falcataria moluccana (синонимдері: Adenanthera falcataria, Albizia falcataria, Paraserianthes falcataria)) Гавайиде және Тынық мұхитының көптеген басқа аралдарында шабуылшыл түр ретінде қарастырылады. Бұл ағаш өте жылдам өседі және ылғалды жерлердегі бұзылған аймақтарды тез мекендей алады. Ол үлкен бұтақтарын сындырып, Гавайидегі электр желілеріне, үйлерге және басқа да инфрақұрылымға зиян келтіреді.
Molucca albizia (Falcataria moluccana (synonyms: Adenanthera falcataria, Albizia falcataria, Paraserianthes falcataria)) is considered an invasive species in Hawaii and on many other Pacific Islands. The tree grows very rapidly and can quickly colonize disturbed areas in wet environments. It tends to shed large branches, damaging power lines, houses, and other infrastructure in Hawaii.