Кіріспе
Тауэр-Хамлетс, Лондон каналының алабы
Лаймхаус алабы – Лондон көпірінен шығысқа қарай 2 миль жерде орналасқан су қоймасы, сонымен қатар Темза өзені мен Лондонның екі каналы арасындағы кеме жүзе алатын байланыс. Алғаш рет 1820 жылы жаңа Регент каналының шығыс соңы ретінде қазылған, бастапқыда оның сулы ауданы кішкентай болды, бірақ Виктория дәуірінде біртіндеп кеңейтіліп, ең көп дегенде екі есеге ұлғайтылды. Оған 2000 тонналық кемелерді қабылдай алатын еңіс кіреберіс шлюзі салынды. Қызмет істеген кезеңде алап Регент каналының догы ретінде танымал болды және ескі Лондон порты мен Англияның каналдық жүйесі арасындағы тауарларды тасымалдау үшін пайдаланылды. Көбінесе көмір мен ағаш, сондай-ақ мұз, тіпті цирк жануарлары, орыс мұнайы және Бірінші дүниежүзілік соғыстағы суасты қайықтары тасымалданды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін желкенді кемелер жүктерді осы жерге жеткізді, олардың бейнелерін сақталған фильмдер мен суреттерде көруге болады. 1969 жылы док тасымалдау үшін жабылып, кейіннен қолданыстан шығарылды. Алап пен Лондонның көптеген доктары жабылғаннан кейін, 20-шы ғасырдың соңында айналасы тұрғын үйлер мен демалыс аймақтары үшін қайта жаңартылды. Кейде Лаймхаус маринасы деп аталатын алап Доклендс жеңіл темір жолы (DLR) желісі мен тарихи Тар көше арасында орналасқан; Limehouse Link туннелі оның астынан өтеді. Алаптың шығысында кішкентай Ропмейкерс Филдс паркі жатыр.
Лондонға отын; Темзаның тығыны
Үйлерін жылыту және тамақ дайындау үшін лондондықтар бұрын ағаш жағып, бірақ жергілікті орманды, жаңаруға жарамды ресурстар ретінде басқарып отырғандарына қарамастан, сұраныстың артуына жете алмады. Осылайша, 18-ғасырға қарай қаланың отыны негізінен көмірге айналды, ол теңіз арқылы Ньюкасл-апон-Тайннан тасымалданды – сол себепті, теңіз көмірі деп аталды. Ол көмір тасымалдаушы кемелерде, әдетте шағын бригтерде тасымалданды. Саяхаттар өте қауіпті болғандықтан, олар "көрініс үшін емес, мықты болу үшін" салынды. Темзаға келгенде, көмір тасымалдаушы кемелер Лондонның тығыз тоғандарында орналасуға тырысты. Орналасқаннан кейін, шағын баржалар, лайтерлер, оның жүгін түсірді. Бірақ бұл лайтерлер жүк түсіру үшін көп уақыт алатын, жүзбелі қойма ретінде пайдаланылды. Олар "Өзен қарақшылары, түнгі тонаушылар, лайтермендер, қаскөйлер, су тасымалдаушылар, қайықшылар және Питер қайықшылары" сияқты адамдарды тартып, өзеншілер көмірлері үшін сирек ақы төлейтін, – деп айтқан Патрик Колхун, Темза өзен полициясының негізін қалаушы.
Порт пен ағылшын су арналарын біріктіру
Кейбір ішкі қалалар көмір үшін ағылшын каналдары жүйесіне тәуелді болды, бірақ Лондон бассейніне қол жеткізу қиын болды, ең жақын Темза байланысы Брентфордта орналасқан. Регент каналы компаниясы солтүстіктегі Лондонды айналып өту үшін арнасын қазып, осы мәселені шешуді ұсынды. Аттар сүйрейтін баржалар Лаймхаузден Гранд Юнион каналының Паддингтон тармағына (1801 жылы ашылған) және одан әрі тасымалдауды жүзеге асыратын. "Регент каналы Темзаны, мысалы, Бирмингеммен сулы байланысқа келтіру үшін жоспарланған және қазір де солай". Кейіннен көмірді кері бағытта импорттау кейде арзанға түсетін. Ньюкасл кеншілері бағаны қолдау үшін картель құрды, және олар шектен шыққанда, Мидленд көмір кендері өз өнімдерін Регент каналы арқылы Лондонға жіберді. Құдықтар өзенмен тоғысқан жерде, әдетте, баржалар толық су күтіп тұра алатын шағын бассейн болады. Регент каналы компаниясы, жеткілікті қаржысы болмағандықтан, Лаймхаузде осындай шағын 1 1/2 акрлық бассейнмен қанағаттануға болатынын ойлады. Бірақ, олар одан да батыл идеяға келді: оны Ньюкаслдың желкенді көмір тасымалдаушы кемелерін қабылдауға жеткілікті ету, содан кейін олар өз ыңғайларына қарай тағайындалған жерге түсіре алатын.
Бассейн: 1820 жылғы түпнұсқа нұсқасы
Бас инженер Джеймс Морган, ал мердігер Хью Макинтош болды; бассейннің сулы ауданы 4 1/2 акрды құрады. Бассейн 1820 жылдың 1 тамызында ресми түрде ашылды. Регент каналы Коммерциялық жол шлюзі арқылы бассейнге кірді, ол әлі де пайдаланылуда. Бастапқы бассейн қарапайым болды. Оның қабырғалары тас немесе кірпішпен қаланбаған, бірақ шламды шығарудан сақтау үшін топырақтан жасалған беткейлер біртіндеп төменге қарай баяу төмендеді, Тринити Хай Уотерден 5 метр төмен. Кемелер жағаға жақындап тоқтамағандықтан, жергілікті саудагерлерге тауар түсіру үшін ағаштан жасалған тұғырлар салынды, бірақ олар тым биік болды. Моoring буялары жеткіліксіз болды. Бассейн 19 ғасырда шығыс және оңтүстік-шығысқа қарай қазу арқылы біртіндеп кеңейтілді (төменде қараңыз). Ғасыр соңында батыс және солтүстік жағалауларының бір бөлігі әлі де еңіс болды.
Темзаның кіреберісі
Өзен жағасында құрылыс болғандықтан, бассейн құрлық ішіне қазылған. Ол Темзаға екі көшеден өтетін қысқа канал арқылы жалғанған. Онда шлюз болды және шамамен 10 метрлік ені бар кемелерді қабылдай алатын. (Бұл каналдың шығу жері бүгінгі Horseferry Road-тың Narrow Street-ке қосылатын жерге жақын болған.) Narrow Street көшесіндегі қозғалыс каналдан айналмалы көпір арқылы өтіп, кемелердің өтуі үшін жұмысшылармен қолмен айналдырылатын (капстанмен) көпір шығып тұратын. (Суретте көрсетілгендей.) Каналдың өзенге шығуы тікбұрышты етіп жасалған, бірақ бұл жақсы шешім болмады. Кемелер тоқтауға немесе тоқтаудан шығуға тырысқанда, жергілікті ағыс көлденең бағытта ағып, қиындық тудырды. Бірінші бес айда докқа бар болғаны 15 жүк тиелген кеме кірді. Кемелер ғана емес, сонымен қатар жүк тиелген баржалар да Темзадан бассейнге кірді.
Бұл бірінші Лаймхаус алабы емес
Лаймхаус бассейні Лондонда осы атпен аталған үшінші құрылыс болды. Дегенмен, оның жартысы Лаймхаус емес, Ратклифф қауымының аумағында орналасқан. Сондықтан, өмірлік кезеңі бойы ол Регент каналының догы ретінде жақсырақ танылды; оның "RCD" туы 1826 жылғы суретшінің бейнесінде көрініс тапқан.
Бұлшықет күші: көмірді соғу
Көмір Аймақта кемелерден баржаларға түсірілді. 1853 жылға дейін бұл жұмыс тек адам күшімен, "ұрып түсіру" деп аталатын әдіспен жасалатын. Кеменің қоймасында төрт адам көмірдің кесектерін мүмкіндігінше жылдам себетке салып тастады. Палубада тағы төрт адам себет толғанын сезгенде, шикі баспалдақпен шапқылап, бірден палубаға секіріп, әрқайсысы арқанға салмақ салып тартып түсірді – осылай себет қоймадан сыртқа тартылды. Жылдамдық сақталатын болса, тоғызыншы адам себеттің ішін салмаққа салып, одан баржаға құйды. Бұл процестің бәрі үнсіздік сақтала отырып жасалды. Тоғыз адамнан тұратын бригада күніне 49 тонна көмір түсіруге міндетті болды; Генри Мэйхьюдің сөзіне сүйенсек, көбінесе олар одан екі есе көп көлемде түсіріп, осы кезеңде әр арқан тартқан адам шамамен 1 1/2 тік мильге дейін көтеріліп, кейде одан да көп қашықтыққа шықты.
Өзгерістер мен табыстар
Көп ұзамай иелері жағажайлар мен кемелерді бекіту шараларын жөндеу мәселесін шешті, ал жоба сәтті аяқталды. 1830 жылы әр толқында 20-дан 50-ге дейін кеме бассейнге кіріп немесе шығып тұрды, ал олардың ішіндегі ірі пайдаланушылар Лондонның газ өндіруші компаниялары болды. Тоқтармен күресу үшін кемелерді бүйірден итеруден қорғау үшін ағаштан жасалған құрылым орнатылды (суретте көрсетілген). Дегенмен, инженер Джон Болдри Редман 1848 жылы кіреберіс "өте нашар сипатқа ие" екенін жазды. Лондон және Блэкуолл темір жолы 1840 жылы келді. Оның аркалары кемежайдың солтүстік жиегімен өтіп, кейде тіпті судың үстінен де өтетін. Осылайша, темір жолдың ар жағында баржалар кіре алатын шағын бассейн құрылды; ол 1926 жылға дейін толықтырылмады. Темір жол 1922 жылға дейін жолаушыларды, ал 1964 жылға дейін жүктерді тасымалдауды жалғастырды, содан кейін қолданудан шығарылып, бұзу қаупі туды, бірақ оның "әдемі" аркалары (Роберт Стивенсон мен Джордж Биддердің еңбегі) ескерткіш ретінде сақталды; бүгінде оларды Доклендс жеңіл темір жолы пайдаланады. Кемежай бірнеше рет кеңейтілді (1848 жылға қарай су көлемі 8 1/2 немесе 9 акрға жетті) және 1849 жылы көбейген тығынмен күресу үшін баржалар үшін өзенге екінші шығу жасалды. 1851 жылы күшті бәсекелестік пайда болды: теміржол компаниялары көмір саудасына енді. Ұлы Солтүстік темір жолы Йоркшир мен Мидлендтен тікелей Кингс-Кросске көмір тасымалдады, ал Солтүстік Лондон темір жолы Батыс Үндістан доктарына жол ашты, оның Поплар догы соңғы үлкен, тиімді екі бұрандалы булы көмір тасушы кемелерді қабылдай алатын. Лаймхаус бассейнінде адам күші көмірді жеткілікті жылдам түсіре алмады; электр қуаты әлі де қолдануға келмейтін еді; сондықтан 1853 жылы гидравликалық жүйе орнатылды. Энергия гидравликалық аккумуляторларда сақталды (бу машинасы мұнараға су бағанасын көтеріп, оған ауыр салмақ түсіретін), бұл сол кездегі ең озық технология еді. Ол гидравликалық крандарды итермеледі.
Викторияның ортасындағы жақсартулар (1870)
1865 жылға қарай бассейн тығыз халқымен толды. Ескі кеме каналы бизнесті жеңіп алып жатқан үлкен бу көмір тасымалдаушы кемелерге жеткіліксіз болды. Бұл Лондонның кемежайға кіретін жалғыз есігі еді, ол Өрт сөндіру бригадасының су үстіндегі машинасына (бұрыш дөңгелекті кеме) кіруге тым тар болды. Масштабты жақсарту жұмыстары жүргізілді. Жұмысты компанияның бас инженері Эдвин Томас басқарған компанияның өз қызметкерлері орындады. Су жатқан аумақ 10 акрға дейін ұлғайтылды, бұл оның ең жоғары көрсеткіші болды. Жаңа өзен қабырғасы салынды. Осы уақытта кемелердің қозғалысы бұрынғысынша жалғасты, олар ескі бассейнде жүзіп, топырақтан жасалған бөгетпен қорғалды (суретті қараңыз).
Кеме тұйықтауы
Ең маңызды жаңалық – жаңа кеме шлюзі болды, ол кең және бұрынғы қиындықтарды болдырмау үшін көлбеу салынған. Оның есік алдындағы тереңдігі 8 1/2 метрді құрады. Басты бөліктері Брамли Фолл тасынан немесе Корнуолл гранитінен жасалған. Ол 2000 тонналық таза тіркелгісі бар теңізге жүзетін кемелерді қабылдай алатын, қазіргі кезде мүмкін емес нәрсе (қазіргі шлюз 1869 жылғы бастапқы шлюздің ішінде салынған). Бұл екі бөлімді шлюз болғандықтан, үш шлюз қақпасы болды, әрқайсысы екі жапырақтан тұрады. Әр қақпаның 80 тонналық жапырағы зор гранитті пішінді тасқа тірелген. Осы тастардың көпшілігі – олардың айқын дөңгелек ойықтарымен – сақталған және бүгін Бассейннің батыс жағында көрмеге қойылған. Лаймхаус бассейні енді Темзадан үш кіреберіске ие болды. Ескі кеме шлюзі 1880 жылы жабылды, ал баржа шлюзі шамамен 1924 жылға дейін қолданыста болды.
Аккумулятор мұнарасы
Ауыр құлып қақпаларын жұмыс істеу үшін гидравликалық күш пайдаланылды; ол Тар көшедегі айналмалы көпірді де жұмыс істетті және гидравликалық крандарды қуаттандыруды жалғастырды. Осы мақсатта ерекше сегізбұрышты кірпіш мұнарасымен жаңа гидравликалық аккумулятор салынды. 1973 жылы тергеушілер мұнараның қалдықтарын тауып, бастапқыда оны теміржол сигнализациясы қондырғысы деп жаңылысты. Қазір ол әлемдегі ең көне сақталған аккумулятор мұнараларының бірі ретінде танылған және ІІ санаттағы ескерткіш болып табылады, жыл сайын «Ашық үй» күндері келушілерге ашық болады.
Жұмыс орындары
Алан Х. Фолкнердің мәліметінше, 1907 жылы Лаймхаус бассейнінде (басқалардың ішінде) док шебері, алты полицей, он үш кран операторы және су астында жұмыс істейтін адам мен оның көмекшісі жұмыс істеген.
Экзотикалық жүктер мен көліктер
Компания док арқылы көмір мен ағаштан өзге тауарлардың саудасын кеңейтуге тырысты және түрлі-түрлі кемелерді қызықтырды.
Тамақ мұз
Механикалық тоңазыту кеңінен таралғанға дейін Лаймхаус бассейні асханалар, кондитерлер және ауруханалардың сұранысына ие болған жоғары сапалы мұзды импорттау орталығы болды. Адамдарға қолдануға таза мұз Норвегияның мұздаған көлдерінен кесіліп, Лаймхаус бассейніне тасылып, Регент каналының жанындағы мұз ұңғыларында сақталған. Бұл жұмысты алғашқы болып Уильям Лефтвич жасады. Оның Регент паркінің жанындағы үлкен мұз ұңғыры жақында Мэрилебондағы көшелердің астынан табылды. Ол Камберленд базарында және Камден базарында да мұз ұңғыларын салған, олар Регент каналы арқылы Лаймхаус бассейнінен қамтамасыз етілді. Олардың бірі, ең тереңі, бүгінге дейін сақталған. Карло Гатти лондондықтарға көше тағамы ретінде мұзды таныстырғанға дейін мұздықтар тек байларға ғана қолжетімді еді – оның бір пенилік мұзы. Ол Кингс-Кроста екі мұз ұңғырын салған; олардың біреуін Лондонның канал мұражайында көруге болады. Гаттидің қоймасы көп жылдар бойы Лаймхаус бассейнінің солтүстік-шығыс жағында орналасқан. 1912 жылы жылына кемінде 15 мұз кемесі осы жерге келіп тұрды. Лондонның шығыс бөлігіндегі ауруханада мұздың алты түрлі медициналық қолданысы болған, деп жазды бас медбике Ева Лаккс. Бір кезде ол "ұсақ" ампутацияларда, мысалы, саусақтарды алу кезінде хлороформнан гөрі қауіпсіз анестезия ретінде ұсынылған.
Ливерпульге арналған круиздер
Виктория дәуірінде Лимхаус бассейнінен Ливерпульге апта сайын жолаушылар тасымалы жүргізілген; оралу сапары демалыс круизі ретінде брондалатын болған. Сенбі күні таңертең жолға шығып, кемелер батыс жағалауымен жүзіп, Плимут және Фалмут қалаларында тоқтағаннан кейін, сәрсенбі күні Мерсиге жеткен. Бағасы 1 фунт плюс тамақ құрады. Оны сынап көргендердің бірі, күндіз бен түндік теңелу кезінде оны ұсынуға болмайтынын айтты. Тағы біреуі каюталар бар екенін, бірақ жолаушыға құтқару қайығында ұйықтауға тура келуі мүмкін екенін мәлімдеді.
Мұнай танкерлері
Ең алғашқы практикалық мұнай танкерлерінің кейбірі – олар дамығанға дейін кемелер мұнайды әдетте баррельдерде тасымалдайтын – 1886 жылы Лаймхаус алабында тоқтады. Олардың бірі – Баку мұнай өндіріс аймағынан мұнай әкелген, мұнаймен жұмыс істейтін инновациялық ресейлік "Свет" бу кемесі, екіншісі – ағаштан жасалған американдық "Крестонос" желкенді танкері болды. Кемелер жүктемесін жылдам түсіруге арналған, құймалау уақытын үнемдеуге мүмкіндік берді, бірақ Лаймхаус алабында мұндай мүмкіндік болмады, себебі ірі сақтау қоймалары жоқ еді. Мұнай Лаймхаус-Кат каналындағы баржаларға құбыр арқылы тасымалдануға тиіс болды.
Цирк жануарлары
Соғыстар аралығындағы Лаймхаус бассейні жануарларды – арыстан, жолбарыс, піл, ақ аю және теңіз арыстандары сияқты – Лондон мен аймақтық цирктерге тасымалдау үшін пайдаланылды. Бір рет 14 жолбарыс бір партиямен келді.
Су асты кемелері
Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін 25 неміс су асты кемесі Лаймхаус бассейніне буксирленіп әкелінді және Джордж Коэн мен ұлдарына тиесілі металл теріп сатушылармен құрастырылып таратылды, олардың кәсіпорны Коммерциялық жолдың шлюзі мен станция арасында орналасқан.
Сүрлемдік
Қазіргі Медленд үйінің маңында 1920 жылдары Испаниядан келетін жеміс жүктерін тиеу-түсіру үшін электр крандары қолданылған.
ХХ ғасырдағы желкенді кемелер
Лаймхаус бассейнінде ағаш жеткізу үшін желкенді кемелерді пайдалану Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін жалғасты. Еңбекке көп күш жұмсалатын болғанымен, ол қаржылық тұрғыдан тиімді болды, себебі экипаждың көп бөлігі жасөспірімдерден тұрды және оларға жалақы төленбеді. Бұл кемелерді үнсіз кино дәуірінің фильмдерінде көруге болады; Норман Джейнстің Ұлттық теңіз музейіндегі суретінде бір уақытта үш үш мачталы желкенді кеме бейнеленген. Регент каналының догының өз кеден үйі болған. Жаңасы 1905-10 жылдар шамасында салынды және Темза өзенінің жағасындағы шлюздің жанында орналасқан. Бүгінде ол қорғалатын мүлік болып табылады және Гордон Рамзидің гастропабы ретінде пайдаланылуда.
Лаймхаус кесумен байланысы
Лаймхаус шығысқа қарай созылған кесілген канал – Леа өзенінен астық тасымалын жүргізетін, өз алабы мен Темзаға шығу жолы бар ескі канал. Оның Регент каналымен тарихи байланысы болған жоқ. Бірақ 1854 жылы оны сатып алу мүмкіндігі талқыланды және Лаймхаус бассейніне байланыс жасау үшін канал қазылды. Бұл сатып алуға Леа және Сторт өзендеріндегі баржемдер қарсылық білдірді, себебі олар Регент каналының ережелеріне бағынуды қаламайтын. Ұсыныс қабылданбады және 1864 жылы канал толтырылып, жабылды. Осы қысқа уақыттан басқа, Лаймхаус бассейні мен каналдың арасында тағы бір жүз жыл бойы ешқандай байланыс болған жоқ, бірақ кейбір ескі карталар мүлдем басқаша нәрсені көрсетеді. 1968 жылы Лаймхаус каналының ескі Темзаға шығу жолы жабылды, ал 200 фут (60 метр) ұзындығындағы арнаны қазу арқылы ол тікелей Лаймхаус бассейніне құйылатын етілді. (Жаңа арна қазіргі Жеңіс алаңының солтүстігінен өтті. Ал ескі арна осы жердің оңтүстігінен өтіп кеткен.)
Құтқару қайықтары
Виктория дәуіріндегі құтқару қайықтары, Корольдік Ұлттық Құтқару Қайықтары Институтының қолдауымен, Форресттің кеме жасау шеберханасындағы Лаймхаус каналының жанында салынды, бірақ жарнама мақсатында олардың теңіз сынақтары көбінесе Лаймхаус бассейнінде өткізілді. Оларды аударып, сумен толтыруға рұқсат етілді: егер олар өздігінен тіктелсе және суды автоматты түрде шығарып тастаса, сынақтың нәтижесі оң болатын. Хабарлауынша, бұл қайықтар 12 000-нан астам адамның өмірін құтқарды.
Ұлттық саясатта
1948 жылдың 1 қаңтарында Регент каналы мемлекеттік меншікке алынды. 1948 жылдың 27 мамырында он бір докерге Лаймхаус бассейніне тоқтаған кемеге химиялық заттар салынған қаптарды тиеу тапсырылды. Химиялық заттар олардың терісі мен киімдерін бояғандықтан, олар бұл жүкті қауіпті деп санап, өздері анықтаған қосымша ақысыз оны тиеуден бас тартты. Бұл жаңадан сайланған Лейбористік үкімет құрған Ұлттық докерлер еңбек схемасына тікелей қарсылық болды. Бұл схема бұрынғы кездейсоқ жұмыс жүйесін ең төменгі жұмыс көлемі, демалыс, ауру ақысы және зейнетақыға заңдық құқықпен алмастырды, бірақ докерлер бұйрықтарды орындауға немесе тәртіптік жазаға ұшырауға міндетті болды (әйтсе де, олар шағымдануға құқылы еді). Дау Лондонның барлық докерлері арасында ереуілге ұласып, Ливерпульге дейін тарады. Содан кейін Атли үкіметі төтенше жағдай режимін енгізіп, әскерге азық-түлік тасымалдайтын кемелерді түсіруге бұйрық берді.
Айналатын көпір
Нароу-стритті Темза шлюзы арқылы өткізетін айналмалы көпір 1961 жылы салынған жаңа көпір. Тессидте салынған бұл көпірді Лондонға жеткізу үшін, оны теңізге лайықты понтонға айналдырып, Солтүстік теңіз арқылы сүйретіп әкелді.
Құқықсыздық
Лондонда көмір жағуға тыйым салынды. Лаймхаус бассейніндегі соңғы коммерциялық баржа қозғалысы 1968 жылдың сәуір айында болды. 1969 жылы ол транзиттік док ретінде жабылды, бірақ 1980 жылға дейін Коэн компаниясы үшін металл терістерімен кемелер келіп тұрды. Ол сұр, қираған өнеркәсіптік аймаққа айналды. Жоспарлаушылар оны толтыруды қалады, себебі балалар құлап, суға батып кетеді деп ойлады. Сонымен қатар, аймақ көлік қанағатсыздығымен уылды, Иттер аралына қол жеткізу қиын болды. Үлкен Лондон Кеңесі теміржол виадугінің бір бөлігін бұзып, орнына 4 қатарлы қос жолды тас жол салуды ұсынды; балама маршрут Тамаза және Бассейн арасында өтуі керек еді, бұл шығу шлюзін кесіп өтуге әкелер еді.
Дау
Бассейнді тұрғын үйлермен қайта жаңарту 1981 жылы Британ су жолдары басқармасы сәулеттік конкурс ұйымдастырғанда басталды. Жеңімпаз – даулы Ричард Сейферт пен Серіктестерінің 70 миллион фунт стерлингтік жобасы болды. Жоба бойынша бассейннің жартысы 100 000 шаршы фут кеңселер және 400 салтанатты үй салу үшін толтырылуы тиіс еді. Бұл жобаға жергілікті тұрғындар, оның ішінде Дэвид Оуэн қарсылық білдірді, ал жоспарлау инспекторы оны мақұлдамады, бірақ Мемлекеттік хатшы инспектордың шешімін өзгертіп, жобаны қабылдады. Архитектуралық дау-дамайға Чарльз ханзадасы да тартылып, бассейнге күтпеген сапар жасады. Аталған жоба толығымен іске аспады, тек Гудхарт-плейс салынды. Оның орнына, бассейн қаржылық жағдайға қарай, кезең-кезеңмен дамытылды.
Бассейннің астында: Лаймхаус байланысы
Лондондық док-аймақтарды дамыту корпорациясы көлік тығынының шешімі ретінде Лаймхаус Линк туннелін бассейннің солтүстік доғасының астынан өткізу қажеттігін мәлімдеді. Мұндай ауқымды жер асты құрылысы бұрынғысыздар болған емес. DLR-ге жақын орналасқандықтан, 150 жылдық кірпіш виадуктың құлауын болдырмау үшін жер қозғалысына қатысты сақтық шаралары қабылданды. Алдымен, сулы топырақты қаушап шығарып, Солтүстік теңіздің құм-қиыршығымен ауыстырып, құрғақ жердің бір бөлігін қайта құру жұмыстары жүргізілді. Туннель "қырқып салу" әдісімен, төменнен бастап салынды. Қазба жұмыстары мықты қазықтармен және темір тіректермен бекітілген уақытша бөгеттің ішінде жасалды. Лондон балшығында қазықтарды орнату және кейіннен оларды алып тастау өте қиын болды. Бірінші сынақ қазығын 1989 жылдың 20 қарашасында Маргарет Тэтчер орнатты. Тағы да қосымша сақтық шаралары қолданылды – жер асты суының қысымы жеткілікті болса, тіпті бетон туннель де су бетіне шығуы мүмкін. Сонымен қатар, Вулидж және Рединг қабаттарының ең төменгі қабатындағы су жинағышқа жаңа гидравликалық байланыс жасаудан сақтану қажет болды. Регент каналы бір жылға жабылды. Кейіннен төрт ғимараттан тұратын Marina Heights үйі туннельдің үстінде салынды. Сулы аймақтар кейбір жерлерде, мысалы, каналдың аузында теңіз құм-қиыршығын алып тастау арқылы қалпына келтірілді.
Жаңа құлып
Виктория дәуірінің ортасында салынған ескі кеме шлюзі үлкен болғандықтан, көп су жұмсады, сондықтан 1988 жылы Темза шлюзі әлдеқайда кіші өлшемдерге қайта жаңартылды. Жаңа шлюздің ені 24 фут (7,3 метр) ғана – тіпті 1820 жылғы бастапқы шлюзден де тар, ал табалдырықтан тереңдігі 10 фут. Ол 1869 жылғы кеме шлюзінің ішінде қайта салынды, оның сыртқы көрінісін әлі де көруге болады.
Ыңғайлылықтар
Бассейнге жақын орналасқан нысандардың ішінде Гордон Рамзидің гастропабы, тай-чи академиясы, спорт залы, каяктарды жалға алу орталығы, бейнелеу өнері қола құю шеберханасы мен галереясы, сондай-ақ косметикалық стоматология кабинеті бар. Жақын жерде тарихи "The Grapes" пабы, итальяндық мейрамхана, шаштараздық және құрғақ тазалау қызметі бар. Ропмейкердің даласында (Бассейнге жақын орналасқан шағын саябақ) балалар ойын алаңы мен теннис корты орналасқан. Лаймхаус DLR станциясы Бассейннің солтүстік-батыс бұрышына жақын. Николас Хоксмур салған, 1-санаттағы ескерткіш болып табылатын St Anne's Limehouse (1730) – танымал орын. Каналдар тар кемелер мен каяктер үшін демалыс орны, ал олардың жағалау жолдары жаяу және велосипедпен жүруге қолайлы. Шамамен он километрлік саяхат маршруты: Лаймхаус каналы арқылы Ли навигациясына қосылып, содан кейін Дакетт каналымен батысқа қарай Регент каналына, одан соң оңтүстікке қарай Лаймхаус Бассейніне оралу. Бассейннің жанындағы тұрғын үйлерге Гудхарт Плейс, Медленд Хаус, Берглен Корт, Пинакл 1 (2001 жылы «Үздік пәтер ғимараты» атағын алған), Марина Хайтс (төрт), Пинакл 2, екі қабатты үйлер және Виктория Плейс кіреді. Бассейн (ғимараттарды қоспағанда) Тар көшелерді сақтау аймағының бір бөлігі болып табылады. Канар Уорф жаяу арақашықтықта; көркем өзен жолымен Тар көше арқылы және Лаймкильн догының үстінен өтетін көпір арқылы жетуге болады. Сондай-ақ, 135 және D3 автобустарымен немесе DLR арқылы да баруға болады.
Марина
Круиз қауымдастығының Лаймхаус бассейнінде арнайы салынған бас кеңсесі орналасқан, онда теңізге шығатын және салалы қайықтар сияқты бірнеше кемелер тұрақты түрде тоқтатылған. Мұнда кемежайға лайықты жабдықтар бар, мысалы, күзетілген тұғырлар, дизельдік отынмен жабдықтау, кір жуу, душ, химиялық дәретхананы тастау, суды сору және кеме керек-жарақтары дүкені. "Бірнеше қайық қауымдастықтарының мәлімдемесінше", Лаймхаус бассейні – Темзаның төменгі ағысындағы және Еуропадан келетін кемелер үшін маңызды "пана порты", себебі ол Лондон орталығындағы жалғыз шлюз болып табылады, ол Темзаның тасқын су аймағынан және басқа да тоқтау орналасқан жерлерден төмен ағынға баратын баржалар үшін жеткілікті толқын кезеңін ұсынады. Тоқтау орындарының 75-і су жағасында тұрақты өмір сүруге арналған, ал қалғандары демалыс, қыстауға немесе келушілерге арналған. Темза шлюзі төмен су деңгейінен екі сағат бұрын және екі сағат кейін жұмыс істейді. Марина кеңсесінде 25 қаңтар 1980 жылы кемедегі өртті сөндіру кезінде қаза болған өрт сөндіруші Стивен Мейнардқа арналған мемориалдық тақта орнатылған, ол 26 жаста болған. 2016 жылы оның әріптестері әлі де оның есіміне арнап жыл сайын бір минут үнсіздік сақтап келді.
Лаймхаус бассейні қаншалықты терең?
Бассейннің тереңдігі өзгеріп отырады. Бұрын жұмыс істейтін док болған кезде, оның кем дегенде 6 метр тереңдікте болуы тиіс еді және осы деңгейді сақтау үшін үнемі тереңдетіліп тұратын; бірақ қазір бұлай емес. Limehouse Link туннелі каналдық баржалар үшін кемінде 3 метрлік су айдауын қамтамасыз ететіндей тереңдікте салынған. Темзаға кіретін шлюздің табалдырықтарынан жоғарығы тереңдігі де 3 метрді құрайды.
Жабайы табиғат
Canal & River Trust компаниясының мәліметінше, Лаймхаус бассейні үш маңызды "жасыл дәліздің" тоғысында орналасқан. Темза өзені, Регент каналы және Лаймхаус Кат мұнда кездеседі, әрқайсысы жануарлардың құрылыс аймағында қозғалуына мүмкіндік беретін жасыл жолмен қамтамасыз етеді. Мұнда тұратын немесе жиі келетін құстарға қаз, сутас, қаз, қарабас шағала, үйрек (қызыл иек үйректерді қоса), қара құс, ақ қанат, сұр балықшы және кейде балықшы құс жатады. Әдетте, ұялайтын екі мылқау аққу кездеседі. Балықтардың ішінде келеспе, мөңгү, шұбар және сирек кездесетін балықтар бар. Кейбір ыстық маусымдарда каналдардан "жасыл кілем" түсіп, Бассейннің көп бөлігін жабады. Бұл "балық емес", ақжелкен. Ол каналдарда қолайсыздық тудырса да, адамдарға зиянсыз және су құстары үшін маңызды, жоғары протеинді тағам көзі болып табылады.
Әдебиет пен телерадио хабарларында
Эмма Смиттің "Қыздар сапары" (1948) кітабы үш "әдемі жас қыздың" соғыс жылналарындағы өмірін баяндайды. Олар ұлттық қызмет аясында Лаймхаус бассейнінен Бирмингемге баржаларды жүктеп, бағыттап, кері қайтатын еріктілер тобының құрамында болды – бар болғаны бір шелек дәретхана ретінде қолданылды. Смит еске алады: «1944 жылы континенттен "дүдәл құрттары" жіберілді, ал қайықтарды жүк тиеу үшін докқа апарып, қайтару жұмысы Том Тиддлер алаңындағы адреналинмен толы шапқынға ұқсас еді. Ешкім Лаймхаус бассейнінде түн өткігісі келмейтін. Айтылғандай, егер бомба бассейне түсіп кетсе, ондағы барлық қайықтар суға тартылып, батып кетеді. (Лаймхаус бассейніне V1 бомбалары түспесе де, үш бомба оның жанында жарылды.) Нағыз канал қайықтарының жүргізушілері отбасыларымен бірге саяхаттады, олардың әйелдері кемеде босанды. Смит жазғандай, нәрестелер «қауіпсіздік үшін күндерін пешке тізгінмен байлап өткізетін шағын жаратылыстар» еді. Кітап радио (1968) және теледидар (1977) үшін бейімделді.
Археология
Археологтар Лаймхаус бассейні қайта жаңартылғанда жер астына қарау мүмкіндігіне ие болды. Темза шлюзінің жанында, Виктория Уорфтағы команда ертеректегі док қалдықтарын тапты, оның ағаштары дендрохронологиялық әдіспен 1584-1585 жылдарға дейін датирленді. Испан Армадасы кезінде кеме жасауға қатысты іздер табылды. Табылған монеталар мен басқа да заттар Куба, Парсы және Қытай сияқты алыс елдерден келген. Лаймхаус байланысы үшін бассейн қазылғанда 16 ғасырға жататын зеңбірек табылған. Тағы бір команда шлюздің екінші жағындағы учаскеде қазба жұмыстарын жүргізді. Табылған заттар 16-17 ғасырлардағы тұрғындардың өте бай болғанын көрсетті. "Дәм татымдары әдемі Жерорта теңізі ыдыстарынан, ал шарап сол дәуірдегі ең жақсы өндіріс орталықтарынан әкелінген әйнектерден ішілген". Археологтар бұл жердің Кариб теңізінің зейнеткерлікке шыққан қарақшыларымен қоныстанғандығын, олардың кейбіреулерін есімдерімен анықтауға мүмкіндік алғандарын түсінді.