Лондонның Лаймхаус каналы: Тарихы мен маңызы

Лондонның Лимахаус каналы: тарихы, географиясы және өнеркәсіптік маңызы. 1770 ж. салынған, Темзаға қосылатын ең көне канал. (158 сөз)

27 мин оқу

100%

Дереккөз: Limehouse Cut — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Лондонның шығыс бөлігіндегі канал, Англия

Лаймхаус кесу – Лондонның шығыс бөлігінде орналасқан, Ли навигациясының төменгі ағысын Темза өзенімен байланыстыратын, көбінесе түзу және кең канал. 17 қыркүйек 1770 жылы ашылып, 1777 жылы екі бағытты қозғалыс үшін кеңейтілген. Бұл Лондон аймағындағы ең көне канал. Ұзындығы шамалы болғанымен, оның бай әлеуметтік және өндірістік тарихы бар. Бұрын Темзаға тікелей құйытын болса, 1968 жылдан бері Лаймхаус бассейні арқылы жанама түрде құйып келеді. Каналдың ұзындығы шамамен 2.2 километрді құрайды. Ол Боу-Локста, Ли навигациясы Боу-Крикпен кездесетін жерден кең қисықпен бұрылады; содан кейін Лондонның Тауэр-Хамлетс ауданы арқылы оңтүстік-батысқа қарай тікелей жүреді және Лаймхаус бассейнімен қосылу үшін қысқа бұрылыс жасайды.

Кесуден бұрын

Елизавета дәуірінде Леа өзеніндегі қалалар мен Лондон қаласы арасында белсенді сауда-саттық болған, бірақ су тасымалдаушылар ағын күтіп, Ит аралын айналып өтуге мәжбүр болған. Осылайша, 1588 жылы (G. B. G. Bull жазғандай): Maltsack, Ramshead, Greyhound, Pheasant, Primrose, Hind және Cock сияқты аттармен аталатын 44 баржадан тұратын флот, жалпы сыйымдылығы 1100 квартаға жететін, Гертфордширдегі Уэр және Ходдесдон нарықтарынан Лондонның Куинхит қаласына бидай мен балдық тасымалдаумен айналысты. Баржалар сенбі күні Уэрде жүктелді, дүйсенбі күні Боу-Локқа жетіп, ағыстың өзгеруімен қақпалардың ашылуын күтті. Теміздегі жылдам ескек айдау арқасында баржалар Лей өзенінен шығып, төрт сағаттың ішінде Лондонға жетті. Жолаушылармен немесе көмір, шойын немесе тұз жүгімен кері сапар ағын төмендеген кезде басталды. Ағыс өзгерген кезде Боу-Лок қайтадан ашылды. Одан Уолтхэмға алты сағат, ал Уэрге тағы алты сағат жол болды. Тауарлар одан да алыс жерлерден келді: 1663 жылы Хантингдон мен Кембриджден келген жол "Уарға келетін арпа мен балдықтың көп саудасының салдарынан" тозығып, осылайша Лондон қаласына су арқылы жеткізілді. 1739 жылы Ли арқылы 25 000 тонна балдық және "астықтың, ұнның және басқа да тауарлардың барлық түрлері" тасымалданды. Лаймхаус Канал салынғаннан кейін бұл көлем 36 000 тоннаға дейін өсті – бұл Лондонның астық қорының төрттен бірін құрады.

Жоспарлау және рұқсат беру

Лимхаус кесуіне 1766 жылы Ли навигациясын жақсарту туралы заңмен рұқсат берілді, инженер Джон Смитон бірнеше кесулер жасау және өзендегі бұрынғы флеш-шлюздерді фунт шлюздерімен алмастыру қажеттігін анықтағаннан кейін. Смитонға Бромлиден Темзаға дейін Лаймхауста кесіп өту туралы ой келді, және оның көмекшісі Томас Йёман да осындай ойға келді. Томас Йёман Ли өзенінің сенімділеріне геодезист болып тағайындалды, ал оның алғашқы міндеттерінің бірі – Лимхаус кесуі үшін маршрутты зерттеу болды. Парламенттің уәкілеттігімен, ол Бромлидегі Ли навигациясынан Боу арқылы Темза өзеніне "Лаймхаус көпірінің догында немесе жанында" дейін қысқа жол ұсынуы керек еді, Боу-Криктегі Ли өзенінің төменгі ағысындағы қиын қисықтардан және Иттер аралын айналып өту үшін толқындарды күту қажеттілігінен сақтады. Сенімділер 1767 жылдың 14 қыркүйегінде Йёман ұсынған маршрутты қабылдады, ол Лаймхаустағы Динглидің кемежайында аяқталуы тиіс еді.

Қазба және құлыптар құрылысы

Келісімшарт бойынша, каналды қазу жұмысы екіге бөлінді: кемежайдың иесі және сенімгер Чарльз Дингли Роуз-Лейнге дейінгі оңтүстік бөлігін, ал Еремия Ильсли Боу-Локсқа дейінгі солтүстік бөлігін алды. Дингли каналдың өзінің бөлігін бір фут үшін 10 пенниден жасауға келісті, ал Ильслидің бағасы бір фут үшін 7 пенни болды. Бромли шлюзінің құрылысы жеке келісімшартқа берілді, және ол Бромлиден келген шебер Куперге тапсырылды, ол сонымен қатар Эдмонтон каналындағы бірнеше шлюздерді де салған еді. Темзаға қарайтын шлюзді тағы бір сенімгер, Коллард мырза жобалады, ол бұл құрылыстың моделін және жоспарын жасады. Құрылысқа кеткен шығын 1547 фунт стерлинг деп есептелді, бірақ Коллард ұзындықты дұрыс есептемегендіктен, оны 16 футқа (5 метрге) ұзарту қажет болды, соның салдарынан смета 1696 фунт стерлингке дейін өсті.

Басталуы және кеңейтілуі

1769 жылға қарай баржалар кесудің бір бөлігін пайдалана бастады, ал 1770 жылдың мамыр айында 2 шілдеде ашылу күні белгіленді. Бірақ 60 фут (18 м) кірпіш қабырғасы құлап, каналға түсіп, ашылу 17 қыркүйекке дейін кешіктірілді. Желтоқсан айында көпір құлап, каналды жауып тағы да қиындықтар туды, бірақ бастапқы мәселелер шешілген соң, трафик тұрақты түрде артты. Кесу бір баржаға ғана лайықты болды, ал 1772 жылдың мамырында баржалар өте алатын жер қосылды. Бірақ 1773 жылдың наурызына қарай компания кесудің барлық бөлігін кеңейтуге шешім қабылдады, сонда баржалар кез келген жерде өте алады. Жұмысқа келісімшарт 1776 жылдың маусым айында Еремия Илслиге берілді, ал кеңейтілген кесу 1777 жылдың 1 қыркүйегінен бастап жұмыс істеді, оның құны 975 фунт стерлинг болды.

Қосымша кеңейту

Бір кезде Канал 17 метрден қазіргі 23 метрге дейін кеңейтілді. Бұл қашан болғаны белгісіз. 1850-ші жылдардағы Бердмордың өзгерістері кезінде осы кеңейту орын алды деген болжам бар (төменде қараңыз), бірақ бұл ықтимал емес көрінеді. Ренделдің жоспарларында кеңейту көзделмеген, және Бердмор да мұны еске алмайды. Бәлкім, бұл Коммерциялық жолдың салынуы кезінде болған шығар. 1809 жылғы гравюрада Каналдың қасында кеңейту жұмыстары жүргізіліп жатқандай көрінеді.

Гидравлика

Жаңа салынған Лаймхаус кесімі кемелерге Боу-Крик арқылы және Иттер аралына айналып өтуге кеткен уақытты үнемдесе де, оның тиімділігі оңтайлы болмады. Ерекшелігі, ол тасқынға тәуелді канал болды. Су деңгейі төмендеп, тұзды топыраққа бейімділігі жоғары еді. Кесімінің солтүстік жағында «Төрт диірмен» деп аталатын мүлікпен келіспеушілік туды, ол іс жүзінде бес тасқын су доңғалағынан тұратын топ болды. Ли трасттарының инженеры Натаниел Бердмор осы келіспеушілікті Виктория дәуірінің басындағыдай сипаттады: «Төрт диірменнің басы әрқашан Ли өзенінің кеме жүру бөлігінің құрамына кірген, бірақ су көптеген [басқа] диірмендердің ортақ меншігі болғандықтан, әрбір жоғары су кезеңінен кейін олардың қайсысы жылдамрақ су тартатынын анықтау үшін жүйелі түрде жарысқа айналды, және практикалық тұрғыда нәтиже әрқашан бес үлкен доңғалы бар Төрт диірменнің пайдасына болды, олардың құлауы ең биік, ал бас арнасы ең үлкен болды. Осы жағдайларда, Төрт диірменнің иесінің мүддесі Ескі Форд шлюзінен төмендегі кеме жүрудің тұрақтылығына толығымен қарсы болды; себебі Төрт диірменде баржалар шамамен бір сағат бойы жоғары су кезінде жүзе алмаса, диірмендердің жұмысынан су деңгейі төмендеген кезде олар топыраққа бату қаупінде болды; және Лаймхаус кесімі толығымен тасқын суына тәуелді болғандықтан, және төмен су кезінде кеме жүруге болмайтын күндер жиі кездесетін, Темзаға өтуге мүмкіндік болмады. 1850 жылы Уильям Кубиттің өткізген сауалында Кесімінің төмен су кезінде төрт немесе бес күн бойы кеме жүруге болмайтыны түсіндірілді, сондықтан баржалар Темзаға тек Боу-Крик арқылы (ол тегін болды) шығуға мүмкіндік алды. Осылайша, жол ақысы жоғалды. Кесімінің екі шетінде ғана шлюздер болды – жердің құлауы 17½ футқа жеткеніне қарамастан. Сондықтан ең шалқақ нүкте маңызды болды. «Лаймхаус кесімі судың жетіспеуі және Лондон сазы ашылған жерде жатқан құм мен қиыршық тастың сырғанауы себепті үлкен қиындықтар тудырды», - деп қосты Бердмор. Виктория дәуіріне дейін кеме жүруді жақсартуға жүйелі түрде тырыспады.

Although the newly constructed Limehouse Cut could save vessels time navigating down Bow Creek and around the Isle of Dogs, its performance was suboptimal. Unusually, it was a tidal canal. It could be short of water and liable to shoal. At the northern end of the Cut was a conflict with a property called Four Mills, which was in fact a group of five tidal water wheels. Nathaniel Beardmore, the Lee trustees' engineer, described the conflict as it was in early Victorian times:The Four Mills Head has always formed part of the navigation of the River Lee, but as the water was the common property of so many [other] mills [as well], it became, systematically, a race, after each period of high water, which of them should draw the fastest, and practically, the result was always in favour of the Four Mills, which had five large wheels, with the greatest fall and the largest head channel Under these circumstances, the interest of the proprietor of the Four Mills was entirely adverse to any regularity of navigation below Old Ford Lock; for in the Four Mills Head, unless barges could travel during about one hour of high water, they were constantly liable to take the ground when the water was lowered by the working of the mills; and, as the Limehouse Cut depended entirely on the tidal water, and was not navigable at neaps, there were frequently intervals of some days, during which there was no means of affording a passage to the Thames. At an 1850 inquiry by William Cubitt it was explained that because the Cut was unnavigable for four or five days at neap tides, barges had no way out to the Thames except via Bow Creek (which was toll free). Hence the tolls were lost. The Cut had no locks except at either end—despite the fall in the land, which was 17½ feet. The shallowest point was therefore critical. "Limehouse Cut had always occasioned a great deal of trouble", added Beardmore, "on account of the water falling short, and of the slipping of the moving sands and gravel, which lay where the London clay was denuded". No systematic attempt to improve the navigation was made until the Victorian era.

Лаймхаус алабы - үштің біріншісі

Лаймхаусқа жақын жердегі канал кеңейтіліп, аралы бар бассейнге айналдырылды. Бұл – танымал Регент каналы догынан 25 жыл бұрын салынған алғашқы Лаймхаус бассейні. Мұның себебі төменде сипатталған, "Каналдағы арал және оның диірмендері" бөлімін қараңыз.

Темір жолдардағы бәсекелестік

1843 жылға қарай Стратфордтан Хертфордқа дейін темір жол салынған еді: ол Шығыс округтері темір жолы атанды. Бұл жол Ли өзенінің жанынан өтіп, өзен арқылы жүзе тасымалын қауіпке тілді.

Төрт диірменнің жабылуы

1847 жылы маңызды алғашқы қадам ретінде Ли Навигациясының қамқорлары мәселе тудырған Төрт диірменді сатып алып, олардың су энергиясын пайдалануын кезең-кезеңімен тоқтатты.

Джеймс Ренделдің схемасы

1849 жылы Джеймс Ренделден тозуға шалқыған инфрақұрылымды жақсарту жоспарын жасау сұралды. Ол "[навигация] теміржолмен сәтті бәсекелесуі үшін, Темзаның тиімді тармағына айналдырылуы керек, атап айтқанда, онда қолданылатын ең ірі баржалармен жүзуге болатын болуы керек" деп хабарлады. Ол өзеннің өзіндегі көптеген жақсартулардан өзге, Бромли шлюзін қайта жаңартуды; Лаймхаус каналын тереңдетуді; Британия көпірінің (Коммерциялық жол) астында сүйреу жолын жасауды; және Темзаға 19 фут тереңдіктегі Тринитидің ең жоғары су деңгейінен төмен және толқындарды бақылайтын қақпалары бар жаңа шығару шлюзін салуды ұсынды.

Қаржыландыру және саясат

Лимхаус кесуінің инженерлік құрылысына саяси даулар әсер етті. Ли өзенінің бірнеше мақсаты болды. Ол саудагерлер үшін магистраль болды. Лондонды ауыз сумен қамтамасыз етті. Астық диірмендерін қозғалтты. Қалалар мен фабрикалар үшін кәріз қызметін атқарды. Бұл қақтығыстарды реттеу үшін арнайы Қорғау кеңесі болмады, тек өзеннің кеме жүруіне жауапты сенімділер ғана болды. Ли өзенінің кеме қатынасын 65–120 жалақысыз сенімділер басқарды, көбінесе ауылдық судьялар. Ең беделдісі – Джеймс Гаскойн Сесил, 2-ші Солсбери графы, ол 1851 жылы төраға болды. Парламенттік процедураны жақсы білетін, биік таққа ие ақсүйек, оның өмірбаясын жазған автор оны 19 ғасырдағы әлемде 18 ғасырдың аристократы деп сипаттады. Кездесулерге келетін сенімділердің ішінде тек біреуі баржалары бар саудагер болды. Ренделдің жобасының сметасы 230 000 фунт стерлингті құрады – бүгінгі күні шамамен 30 миллион фунт стерлинг, бірақ Трасттың кірісі шала болды. Алайда, сенімділердің кеңсесіндегі Джон Марчант капиталды қарызға алып, Лондонның су компанияларына көбірек су сату арқылы қарыздарды өтеу туралы ой ойлады. Хертфордтың депутаты Уильям Каупер парламентте бұл жобаның сәтті болуы үшін маңызды екенін айтты. Жоба даулы болды. Көптеген өзен саудагерлері оған қарсы шықты, себебі олардың пікірінше, пайда ақшаға тұрарлық емес, ал Траст үлкен қарызға батуы мүмкін: яғни, тарифтердің өсуі. Оны қолдаушылар оның өзін-өзі ақтауына сенімді болды. Уэрдегі Трасттың ерекше үлкен отырысында жоба 27–25 дауыспен қабылданды. Оны бекіту үшін Парламентке заң жобасы ұсынылды және радикал саясаткер Джон Брайттың қарсылығына қарамастан, 1 тамыз 1850 жылы заң күшіне енді. Пессимистердің болжамы расталды. Лондонның су компаниялары су сатып алуға қызығушылық танытса да, олар бағаны нақтыламады және жақын арада келіссөздерде кімнің басымдығын көрсетті. Біріншіден, «Жаңа өзен» су компаниясы Хертфорд қаласымен келісім жасасты, осылайша Ли Трасттың құзыретінен тыс, таза және мол суға ие Мимрам өзенінен су алды. Содан кейін олар мен Шығыс Лондон су құбылысы өздерінің Парламент актілерін қабылдауға өтініш берді, олар Ли өзенінің суын алуға мүмкіндік берді. Сот процесі болды; Траст ақша ағынымен қиындыққа тап болды; және соңғы келісім бойынша компаниялар Ли өзенінің барлық суын алды – кеме қатынасы үшін қажетті судан басқа – салыстырмалы түрде аз сомаға. Нәтижесінде құнды жақсартулар жасалса да, Траст оны өтеуге ешқандай айқын мүмкіндіксіз үлкен қарызға батты. Тарифтерді көтергенімен (кейде күрт), олар қаржыдан қалды. Құрбандықтар жасалуы керек еді, және олар Лимхаус кесуінде жасалды.

The engineering of the Limehouse Cut was affected by political disputes upstream. The Lee had multiple uses. It was a highway for traders. It supplied London with drinking water. It powered grain mills. It was a sewer for towns and factories. There was no Conservancy Board to manage these clashing interests, just the trustees responsible for its navigation. The navigation of the River Lee was governed by a board of 65–120 unpaid trustees, typically country magistrates. The most influential was James Gascoyne Cecil, 2nd Marquess of Salisbury, who became chairman in 1851. A powerful nobleman with a deep knowledge of parliamentary procedure, his biographer has described him as an eighteenth century aristocrat in a nineteenth century world. Of the few trustees who used to turn up to meetings, only one was a trader who owned barges. Rendel's estimate for his scheme was £230,000—about £30 million today—yet the Trust's revenue was small. However, John Marchant, clerk to the trustees, had hit on the idea of borrowing the capital and paying off the loans by selling more water to the London water companies. This was essential to the scheme's success, Hertford's MP William Cowper told Parliament. The scheme was controversial. It was opposed by many river traders who complained the benefits were not worth the money and the Trust would incur large debts: meaning higher tolls. Its promoters were certain it would pay for itself. At an unusually large meeting of the Trust at Ware, the scheme was carried by 27–25 votes. A Bill was put before Parliament to authorise it and, despite opposition from radical politician John Bright—who suspected an ulterior motive—became law on 1 August 1850. The pessimists proved correct. While the London water companies were interested in buying the water, and had said so, they had not tied themselves to a price; and soon showed who had the stronger bargaining power. First, the New River [Water] Company struck a deal with the town of Hertford to get water from the pure and copious River Mimram—an upstream tributary, outside the Lee Trust's jurisdiction. Then they and the East London Waterworks applied for Acts of Parliament of their own, by which they would get the River Lee's water. There was litigation; the Trust ran into cashflow problems; and the eventual compromise was that the Companies got the whole of the River Lee's water—apart from that required for navigation—for comparatively small amounts. The upshot was that though there were valuable improvements, the Trust incurred a large debt without any obvious means to pay it off. Though they had increased the tolls (sometimes steeply), they ran out of funds. Sacrifices had to be made, and were made on the Limehouse Cut.

Жаңа Бромли шлюзы

Бромли шлюзі толығымен қайта құрылды, бірақ сәл басқа жерге орналастырылды. Beardmore былай деді: Limehouse Cut-тің ескі Бромли кіреберіс шлюзі және басқа да құрылыстар қатты тозып кеткен еді. Шлюзге жақын 300 метрлік канал бастапқыда Лондон сазығынан жасалған, үстіне құм мен қиыршық тас орналастырылған, сондықтан жиі сырғып, уақытында тіреу қабырғаларымен қоршалған. Бірақ тіреу қабырғалары да сырғып, баржалардың өтуіне үлкен кедергі келтіргендіктен, әрбір төмен су кезінде канал бірнеше күнге толығымен қолдануға жарамсыз болып қалатын. Сондықтан жұмысқа Бромли шлюзінің Limehouse Cut-ке кіреберісін қайта құру, сондай-ақ жоғарыда сипатталған бөлігінде каналды тереңдету, кеңейту, қабырғаларын нығайту және еңістерін түзету кірді. Жаңа шлюздің ұзындығы 137 фут, ені 22 фут, ал су деңгейінен 11 фут төмен болды. Бромли шлюзі ақырында алынып тасталды. Ли тарихшысы Ричард Томасқа сәйкес, жүзу жолының артында әлі де бір қақпасын көруге болады.

ХХ ғасырдағы өзгерістер

Бұғау шлюздері бастапқыда жартылай тасқындық болды, себебі жоғары көктемгі толқындар шлюздердің үстінен ағып, Лаймхаус кесігіндегі және Ли каналының оңтүстік бөлігіндегі су деңгейін өзгертіп тұрды. 2000 жылы олар жаңартылды, сол кезде су тасқынынан қорғайтын қабырға және қосымша екі қақпа орнатылды, бұл шлюзді кез келген толқын күйінде пайдалануға және кесіктің деңгейін тұрақтандыруға мүмкіндік берді. Жобаға қаржыландыруды Лондон су жолдары серіктестігі жүзеге асырды. 1948 жылы Британ су жолдары каналын басқаруға алғаннан кейін, Британия көпірінің солтүстік жағына тік, гильотин тәрізді қақпа орнатылды, бірақ ол 1990 жылдары алынып тасталды.

Лаймхаус бассейніне жаңа сілтеме

1960 жылдары кемені Темзаға жалғастыратын шлюзді ауыстыру қажет болды. Ол 1865 жылы Регенттер каналы докпен байланысы жабылғаннан кейін қайта салынған еді, ал жобасында қабырғалардың бүгіліп кетуін болдырмау үшін үстіне ірі ағаш байламдар орнатылған. Кейін оларды темір тормен ауыстырды, ол да сол мақсатқа қызмет етті. Шлюзге кесілген каналдан және Темзадан кіру қиын болды, ал қақпалар винттер мен тізбектермен басқарылды, себебі алаң тепе-теңдік сәулелерін орнатуға тым тар болды. Сол кезде кесілген каналда қарқынды коммерциялық белсенділік жүріп жатқан еді, жаңа шлюз салу оны қатты бұзып тастаған болар еді. Қабылданған шешім – Регенттер каналы докпен байланысты қайта жаңарту болды. 1860 жылдары қолданылған маршрутты қайта пайдалану мүмкін болмады, өйткені ол қазір ғимараттармен жабылған, сондықтан шамамен 200 фут (61 метр) ұзындығында жаңа канал салынды. Жаңа байланыс 1968 жылдың 1 сәуірінде ашылды, сол кезде "Мириам" буксирі төрт баржаны сүйреп өтті. Ескі шлюз толтырылып, бірақ бір винт сақталды және Хэмпстед шлюзінде көрмеге қойылды.

Орал және оның диірмендері

Джон Кэридің 1795 жылғы Лондонның жаңа және дәл жоспары көрсеткендей, сол кезде каналдың Лаймхауз жанындағы шығу теліміне жақын бөлігі үлкен бассейнге дейін кеңейтілген, ортасында "Timber Yd" деп белгіленген арал болған және оған дамба арқылы кіруге болыпты. Бұл Лимхауздың алғашқы бассейні еді, ол қазіргі атауымен белгілі Реджент каналының догынан 25 жыл бұрын салынған. (Осы атаумен тағы бір бассейн болған: Батыс Үндістан доктарының батыс кіреберісі.)

Чарльз Динглидің пилорамасы

Ричард Хорвудтың 1819 жылғы картасында (мұнда көшірмесі келтірілген) арал мен ойыс нақты масштабта бейнеленген; жақын орналасқан үйлер қатары тиісінше 'Island Row' және 'Mill Place' деп аталған. Бұл көшелер Лаймхауста қазірге дейін сақталған, бірақ "Арал" мен "Милл" атаулары көбінесе ұмытылып кеткен. Олардың пайда болу тарихы былай: Чарльз Дингли – кәсіпкер және алыпсатар, ол көптеген істерінің ішінде Лаймхаус каналының оңтүстік бөлігін салған. Сол кезде ағаш тақтайлар қолмен кесілгендіктен немесе дайын түрде импортталғандықтан қымбатқа түсетін. Англияда ағаш кесетін фабрикаларға деген қарсылық болды, олардың құрылысы заңсыз деп есептелді. Дингли, ірі ағаш саудагері болғандықтан, бұл қағидаға қарсы келіп, желмен жұмыс істейтін ағаш кесетін фабрика салуға шешім қабылдады. Ол Лаймхауста стратегиялық маңызға ие жерді сатып алып, жоспарланған каналға жақын орналасқан ағаш кесетін фабрикасын салды, мүмкін, осы мақсатпен оны ілгерілетуді көздеген болуы мүмкін. Бұл Англиядағы жалғыз ағаш кесетін фабрика болды және табысты бизнес жүргізді. Бірақ 1768 жылдың 10 мамырында – Сент-Джордж далаларындағы қырғын күні – 500 адамнан тұратын наразылар тобы, оның ішінде қолмен кесетін жұмысшылар, оның фабрикасына шабуыл жасап, жабдықтарын қиратты, бұл кейінгі жылдардағы люддиттердің машиналарын қиратуына ұқсас болды. Бұл Парламенттің 1769 жылғы Зардап шегуге қарсы заңды (9 Geo. 3. c. 29) қабылдауына себеп болды, ол диірмендерге келтірілген зиянды қылмыс деп жариялады. Дингли 1769 жылға қарай фабрикасын жөндеп бітті. Сақталған мәліметтер арал мен ойыстың жөнделген ағаш кесетін фабриканы оқшаулау және қорғау үшін салынғанын көрсетеді.

Аралдағы қорғасын диірмендері

1806 жылға дейін ағаш кесу зауыты қолданыстан шығып қалды, бірақ 1817 жылы аралда қорғасын зауыты салынды, ол "Арал қорғасын зауыттары" деп аталды. Ол 20-ғасырға дейін дамыған бизнесін жалғастырды – ол Лондонның Шығыс бөлігіндегі алғашқы телефондардың біріне ие болды – және оның баржалары Cut арнасын пайдаланды; компания 1982 жылға дейін жұмысын тоқтатқан жоқ. Алайда, шамамен 1868 жылға қарай кеңейіп келе жатқан Регент каналының догы аралға еніп, ол енді толыққанды арал емес еді, ал 19-ғасырдың соңында одан әрі бөліктері толтырылды. Дегенмен, осы жерде салынған Лимхаус қаласындағы Жеңіс алаңының жанынан оның іздерін әлі де көруге болады.

Лаймхаус Кат бойындағы кеме жасау

Лаймхауста, аралдан бөлінген жерде, Royal National Lifeboat Institution үшін кемелер құрастырған T & W Forrestt компаниясының кеме жасау алаңы болды. Компания институттың өздігінен тік тұратын құтқару қайығын жасады және оны көршілес Кот суларында сынау арқылы жариялады. Деректерге сәйкес, осы қайықтар 12 000-нан астам адамның өмірін сақтап қалды. Басқа да маңызды құрылыстардың ішінде шусыз Willans қозғалтқышымен жабдықталған Адмиралтействоның жылдам торпедаға қарсы қайықтары және "Роб Рой" (жеке саяхаттар үшін қолданылған алғашқы кемелердің бірі) бар. Суданға генерал Гордонды құтқару үшін шұғыл түрде экспедиция жіберу қажет болғанда, компания бір айдан кем уақыт ішінде Нил өзенінің тауарларын басып өтуге арналған ерекше конструкциядағы 100 қайықты жасап, тапсырды. Forrestt компаниясының алаңы Норвегия алаңы деп аталды, бұл атау Норвегия көшесінде сақталған. "Иллюстрацияланған Лондон жаңалықтарындағы" гравюра 1858 жылғы қасіретті өртен кейін қалпына келтірілген кеме жасау алаңын көрсетеді. Алдыңғы планда Лондон және Блэкуолл темір жолы және (алыста) Степни станциясы, қазір Лаймхаус DLR орналасқан. Темір жол аркалары Милл Плейс және Айленд Роу арқылы өтеді. Кот сол жақта ортада көрінеді. Коттың арғы жағында арал және аралдағы қорғасын қорыту зауыды (түтін шығаратын мұржасымен) орналасқан. Артқы жақтағы такелаж Темізде (сол жақта) немесе Регент каналының догында (ортада) жатқан кемелерді көрсетеді.

Стинкхаус көпірі

Bow Common Lane Cut-пен Стинкхаус көпірінде қиылысты, тіпті ресми құжаттарда да осылай аталады. Атау алғаш рет 1819 жылғы картада және 1826 жылғы Миддлсекс көпірлерін тізімдеген судьялардың есебінде кездеседі. Жергілікті тарихшының айтуынша, бұл жер бастапқыда шөлейт болған, сондықтан химиялық өндіріс кәсіпорны ластануға мүмкіндік іздеп осы жерге келген. Сондықтан да оның есімі де, иісі де осыдан туындаған. Оның қосалқы себебі – Шпиталфилдс қаласынан бастау алып, Лимекильн догына қалдықтарын құятын ортағасырлық кәріз – Black Ditch-тен шыққан лас сулар. Бұл жерде ашық канал болған, ол Cut астынан сифон арқылы сумен толысқан, бірақ жаңбырлы ауа райында асып тастаған. Бірнеше рет Стинкхаус көпіріне Джозеф Базалгеттің өзі назар аударуға мәжбүр болды. 1856 жылғы бір петицияда: «Иіс соншалық, кейде төсегімізде ұйықтай алмаймыз», – делінген. Базалгеттің пікірінше, иістің басты себебі – зауыттардың Cut-ке төгілетін ағынды сулары. Уақыт өте келе Стинкхаус көпірі «Лондонның ең ірі химиялық және жанғыш зауыттарының» орталығына айналды: аудан өрт қаупіне толы болды. 1866 жылы ол, соңғы ақырда, өртеніп кетті. Өрттің күші соншалық, Лондон өрт сөндіру бригадасының барлық бөлімшесі «аспандағы үлкен жарықтан» қайда бару керектігін білген көрінеді. Көптеген адамдар өрттен қашу үшін Cut-ке секірді. Cut-тен шамамен 200 метрдей қашықтықта RNLI қоймасы орналасқан. Құтқару қайықтары осы жерде сақталып, қызметке жіберілген. Одан бұрын, олар өздігінен тік тұру қабілеттерін сынау үшін Cut суларына батырылған, тіпті сынақтар үшін адамдар қайықтың бортына су батқанша тұрып, оның тепе-теңдігін сынаған. Cut-тің ар жағында әйгілі Фениан казармасының кедейлер ауданы басталады, төмендегі суретке қараңыз. Көптеген адамдар Стинкхаус көпірінен секіріп, өз өміріне қол жұмсауға тырысқан. 1909 жылы коронер Уинн Бакстер осы жерде 50-ден астам өзін-өзі өлтіру фактісі бойынша тергеу жүргізгенін мәлімдеді. Көпірдің беделін жақсарту үшін оған Лавандер көпірі деген жаңа ат берілді. Судың лас екендігі соншалық, суға батып бара жатқан әйелді құтқару үшін суға түскен жергілікті жұмысшыға судья кедейлер қорынан арнайы сыйлық берді. Көпір 1929 жылы қайта салынды. Иіс мүлдем кеткеніне қарамастан, ол Шығыс Лондондағы танымал орын болып қала берді. «Ананы шақыр: 1950 жылдардағы Шығыс Лондоның шынайы тарихы» кітабында қашып кеткен ирланд қызы Мэри Стинкхаус көпірінде тоқтап қалады. «Көпірдің жанында тұрып, ағып жатқан суды қарау қатты ұнады».

Bow Common Lane met the Cut at Stinkhouse Bridge, so called even in official documents. The name first appears in an 1819 map and in an 1826 magistrates' report listing the bridges of Middlesex. It was a desolate area originally, recalled a local historian, so chemical manufacturers went there for the opportunity to pollute. Hence the stench and the name. A subsidiary cause was filth from the notorious Black Ditch—a medieval sewer, originating in Spitalfields and discharging its waste in Limekiln Dock. At this place an open ditch, it had been fed under the Cut by a syphon, but it overflowed in stormy weather. More than once Stinkhouse Bridge required the attention of Joseph Bazalgette himself. "The smell is so bad that sometimes we cannot sleep in our beds", complained an 1856 petition. The main cause of the stink, thought Bazalgette, was factories discharging effluent into the Cut. As time went by Stinkhouse Bridge became the nucleus of "the largest chemical and inflammable factories in London": the district was a fire risk. In 1866 it caught fire at last. So tremendous was the blaze that, reportedly, every unit in the London Fire Brigade knew to turn out—and where to go—just by "the great light in the sky". Many people jumped into the Cut to avoid being burned to death. About 200 yards up the Cut was the RNLI's storeyard. Lifeboats were kept there prior to release to service. Before that, they were sunk in the waters of the Cut to test their self righting powers, as shown. The tests also required men to stand on a gunwale until it was submerged. Across the Cut began the notorious Fenian Barracks slum area, see below. There are many reports of individuals trying to end their lives by jumping off Stinkhouse Bridge. In 1909 Coroner Wynne Baxter remarked that he had held inquests on over 50 suicides there. In a derisory attempt to enhance its image it was renamed Lavender Bridge. So dirty was the water that when a local labourer dived in to save a woman trying to drown herself, the magistrate awarded him special compensation from the poor box. The bridge was rebuilt in 1929. It continued to be a well known East End placename even after the stink had gone. In Call the Midwife: A True Story of the East End in the 1950s the runaway Irish girl Mary lingers at Stinkhouse Bridge. "It was pleasant standing by the bridge, looking down at the moving water."

Жуынатын орын

1833 жылы Лаймхаус-Кут шомылу үшін ең танымал орын болған, деп Шығыс Лондондағы сот судьясы Парламентке мәлімдеді. Билік бұл істі ұятты деп есептеп, тыйым салуға тырысты.

Қақпа ашық кәрізге айналады

1815 жылға дейін адам қалдықтарын тек қана шұңқырларға төгуге рұқсат етілмейтін; "кәріздер" бастапқыда жаңбыр суы үшін арналған. Содан кейін бұл практика біртіндеп өзгеріп, 1846 жылы үйлерді кәрізге қосу міндетті болды. Кәріздер әрқашан Темзаға құйылып келген, сондықтан Лаймхаус Кат та қазіргі мағынадағы кәріздің біріне айналды, және халық пен өнеркәсіп оның жағалауында шоғырланғанда "өте лас" болып кетті. Уильям Фарр 1849 жылы Лея өзеніне жақын орналасқан кейбір үйлерде ішуге жарамды судың болмағанын, сондықтан кедей адамдар шелектерін Лаймхаус Кат-қа малып су алуға мәжбүр болғанын жазды. Химиялық қалдықтардан басқа, ол былай деді: "канал – өлген иттер, мысықтар және басқа да кішкентай жануарларға арналған орын, олар көбінесе боялған суда жүзіп жүреді; және Бромлидегі шлюздер ашылған сайын Леяға жүзетін лақтың ағысы пайда болады". Осы суды ішкендер арасында холерадан өлім-жітімдер тіркелді. Халық санының өсуімен Ли өзенінің өзі, Темза сияқты, канализациялық сулармен ластанды: канализациялық сулар толқындармен әкелініп, Кат-та жиналды. 1866 жылы Ли Навигациясының инженері ыстық, құрғақ ауа райында Каттың "ашық, үздіксіз шұңқыр" екеніне келісті, "қаншалықты лас болса, соншалықты". 1877 жылы шөгінді қабатының бірнеше фут қалыңдықта екені туралы шағымдар түсті.

Холера эпидемиясы

1866 жылы Шығыс Лондонда ірі холера эпидемиясы болды. Дәстүрлі медицина (миазма теориясы) ластанған ауаны кінәлады, сондықтан Лаймхаус кесігіне қарсы наразылық көтерілді. Бірақ "Ланцет" журналы санитарлық комиссия құрып, ауру оқиғаларын үлкен картаға түсірді және каналға жақын (немесе алыс) тұрудың, осы аурудан өлу қаупімен ешқандай байланысы жоқ екенін анықтады. Олар миазма теориясын қабылдамай, ішуге арналған суға күдік тастады. Кейіннен фекалиялармен ластанған су Шығыс Лондон сумен жабдықтау компаниясының жүйесіне еніп, үйлерге тасымалданды – бұл медицина ғылымында миазма теориясын жоққа шығарып, қазіргіде қабылданған микробтар теориясын орнатуға жасалған қадам болды. Алайда, Лаймхауздың медициналық санитарлық инспекторы Томас Ортон бұл жаңалыққа сенбеді. Оның ауданында, оның сөзіне қарағанда, "су ішетіндер" (арақ ішпейтіндер) холераға сирек шалдықты: себебі, бұл каналдардан шыққан жаман ауа болуы керек.

Ауырулар ауруханасы

1876 жылы Лондонда шешек індеті тарады, билік қызметкерлері ауруханаға лайықты орын табуға күш салды. Кейбір науқастар Хэмпстед ауруханасына жатқызылды, бірақ бұл жергілікті тұрғындардың наразылығын тудырды; олардың бірі, сэр Роуленд Хилл, сотқа шағымданып берді. Содан кейін билік Лаймхаус Кат пен Дод көшесінің арасында орналасқан қолданыстан шыққан күміс фабрикасын жалға алып, оны ауруханаға айналдыруды жоспарлады. Шығыс лондондықтарды Вест-Энд бюрократтарының шешекпен ауырған науқастарды Лаймхаустағы тығыз жұмысшы ауданына жіберуі ашуландырды ("Батыс Шығыс тұрғындарына қарап, оларды қорлаудың тағы бір мүмкіндігі" деп келекеледі Шығыс Лондон бақылаушысы), және Трафальгар алаңында наразылық акциялары мен зорлық-зомбылықпен қорқытулар болды. Сент-Анн Лаймхаус шлютері Сэмюэл Чарльзворт бұл жердің науқастар үшін өте жаман орын екенін жазды. Ауа алмасуы жоқ, сондықтан "әдетте онда тұратын тұманды желдетуге ешқандай мүмкіндік болмады, тек жағымсыз иіс шығаратын арнадан жоғары-төмен қозғалатын бу ғана". Ол, пастор Чарльзворт, Cut-тың денсаулыққа зиян екенін өзі оның жанында тұрғандықтан білді; оның балалары "үйде болғанда әрқашан денсаулықтары нашарлайтын" еді. Ал бір отбасының алты баласы бір айдың ішінде қан инфекциясынан қайтыс болды. Олардың табыттары бір қабірге қабаттап қойылған. Бұл Ли консервациялық кеңесіне ластаушыларды қудалауға және Лидің бөлігі саналған Лаймхаус Кат арқылы канализацияны тазартуға өкілеттік берді. 1877 жылға қарай Cut-та кеңес 36 жеке канализация желісін жапты.

Бурдет жол көпірінің анклавы

1819 жылы Cut Бромли шлюзінен Британния көпіріне, Коммерциялық жолға дейін ашық дала арқылы өтті. Осыдан өтудің жалғыз жолы Стинкхаус көпірі болды. Солтүстік-батыс жағында, картаны қараңыз, капитан Джозеф Хаддарт құрған ұзын арқан дайындау орны – Патент кабельдік зауыды орналасқан, онда оның кеме кабелі екі есе мықты етіп жасалған. Бірте-бірте аймақ құрылысқа ие болды, кабельдік зауыд жабылды және 1858 жылы оның орнында "Виктория паркіне баратын жол" салынды, ол көп ұзамай қайырымды Анжела Бурдет Коутс есімімен Бурдет жолы деп аталды. Cut арқылы жаңа көпір салу қажет болды. Баржалардың қалыпты жүрісі үшін Парламент көпірдің биіктігін "Тринити стандарты бойынша жосық су деңгейінен кемінде сегіз фут" болуын талап етті.

Дод көшесі және социализм

Бюрдэт жолының көпірі бұрышында орналасқан және Кэтке қарап тұрған фабрикалары бар Дод көшесі 1861 жылға дейін салынған және осылай аталған. Ол алғаш рет шешек ауруханасының мәселесі кезінде (жоғарыда айтылғандай) және кейіннен сенбі күнгі саяси жиналыстар өткізілетін орын ретінде көпшіліктің назарына ілікті. Джон Бернс, Эми Хикс, Генри Хайндман, Элеонора Маркс, Уильям Моррис және Джордж Бернард Шоу сияқты социалистер осы жерде сөз сөйледі.

Дод көшесінің айласы

Дод-стрит социалистік саясатта қолданылатын «Дод-стрит әдісі» терминінің пайда болуына себеп болды. Полиция бұл жиындарды бүлікшілдік деп есептеді және оларды жол торуылдығы үшін наразыларды қамау арқылы тоқтатуға тырысты. Бірақ жолда қозғалыс болған жоқ – бұл жексенбі күні канал жағасындағы зауыттар көшесі еді – сондықтан полиция сөз бостандығын шектеуге тырысып жатыр деп саналды. Осыған қарсы әрекет ретінде жасалған «Дод-стрит әдісін» Бернард Шоу былай сипаттады: Полицияға қарсы сөйлейтін әр апта сайын қамауға дайын ондай адамды табыңыз. Бір-екі айдың ішінде қайта-қайта қамаулар, олардың қызығушылық тартқан көпшілігі, олар тудырған көріністер, судьялардың шығарған үкімдері және газеттердегі сипаттамалар, ішкі істер министрін полицияның анық қателік жасаған жағдайда, яғни осылай болғанда, мәжбүрлеуге жеткілікті халықтық наразылықты тудырады. Халықтың ашуы көптеген адамдарды жинады, олардың ішінде социалистердің өте азы болды, және оларды жалғыз қалдырды. «Заң Уильям Морристің етікшебін қаралатайды» деген сурет – таптық әділдікті және Морристің мәдениетті социализмін паш етіп көрсететін саяси карикатура. Арбур-сквердегі сотта қарапайым наразылар кінәлі деп танылып, жазаланды, бірақ Моррис тек ескертумен босатылды. Бұл суретте Мористің Dod Street-тегі етікшебін қаралату символдық түрде бейнеленген – оның аяғы түрмеге қамалған немесе «ақылға сыймас» айыппұл төлеген серіктерінің үстінде тұр, ал оның туында оның «Жердегі жұмақ» атты поэмасына ирониялық сілтеме бар. «Дод-стриттегі демонстрациялар» атты карикатурада Виктория дәуірінің соңындағы аймақты бейнелейтін кіріктірілген сурет бар. Бұл суретте егжей-тегжейлі көрсетілген. Сурет Лаймхаус кесігіне қарай бағытталған. Сол жақтағы алдыңғы планда – Метрополитен полициясына плащтар, ал Корольдік теңіз күштеріне майлы киімдер жасаған Эбботт, Андерсон және Эбботттың резеңке зауыты орналасқан. Сол жақтағы соңғы ғимарат – екі шамдары бар ғимарат – «Күміс тавернасы» қоғамдық үйі, Шығыс футбол қауымдастығының ресми емес штаб-пәтері, онда Миллволл Роверс, Тоттенхэм Хотспур және Итон колледжінің Шығыс миссиясы сияқты командалар ойнады. Алыста Сент-Эннс Лаймхаус көрінеді, ал көшенің төменгі жағында Бурдетт жолының атпен жүретін трамвайы көрінеді – трамвай жаңа ғана көпірден өтіп кетті. Бурдетт жолының арғы жағында әйгілі Сент-Энн көшесі Rookery басталады. Оң жақтағы соңғы ғимарат – жақын арада «Шетте қалғандардың панасы» (төменде) болатын қойма.

Dod Street gave rise to the expression "the Dod Street trick" used in socialist politics. The police felt these meetings were subversive and sought to prevent them by arresting demonstrators for highway obstruction. Since there was no traffic to obstruct — it was a street of canal side factories on a Sunday — the police were perceived as denying freedom of speech. The Dod Street trick, devised to counter this, was thus described by Bernard Shaw:Find a dozen who are willing to get arrested at the rate of one a week by speaking in defiance of the police. In a month or two, the repeated arrests, the crowds which they attract, the scenes which they provoke, the sentences passed by the magistrates and the consequent newspaper descriptions, rouse sufficient public feeling to force the Home Secretary to give way whenever the police are clearly in the wrong, which is what happened. Public indignation gathered enormous crowds of people — only a very few of which were socialists — and they were let alone. The image captioned The law blacks William Morris' boots is a political caricature mocking class justice and Morris' genteel socialism. At a trial in Arbour Square magistrates court, plebeian demonstrators had been found guilty and punished, but Morris was only dismissed with a warning. It symbolically has the law blacking Morris' boots in Dod Street — his foot rests on comrades who did get jail time or "smarting" fines — while on his banner is an ironical reference to his high flown poem The Earthly Paradise. The cartoon captioned Dod Street Demonstrations contains an inset which, though incidentally, illustrates the area in late Victorian times. The detail is reproduced here. The points towards Limehouse Cut. In the left foreground is the rubber factory of Abbott, Anderson & Abbott who made the capes for the Metropolitan Police and oilskins for the Royal Navy. The last building on the left — the one with the double lamps — is the "Silver Tavern" public house, informal headquarters of the East End Football Association, in which played such teams as Millwall Rovers, Tottenham Hotspur and the East End mission of Eton College. In the distance is St Anne's Limehouse, while at the bottom of the street can be seen the Burdett Road horse drawn tramway — a tram has just crossed the Bridge. Across Burdett Road begins the notorious St Anne Street Rookery, described below. The last building on the right is a warehouse soon to become the Outcasts' Haven (below).

Алдынғы өнеркәсіп

Дод көшесінің солтүстік жағының көп бөлігін алып, Лаймхаус кесіміне тікелей жапсарласқан жоғары инновациялық Х. Херманн фабрикасы орналасқан. 1877 жылы америкалық Генри Херманн салған бұл зауыт қатты ағаштан жиһаз жасады және Англияда толығымен машинамен жиһаз шығаратын алғашқы зауыт болды. Оның су арқылы оңай тасымалданатын ағаш қоры «East London Observer» газетінде «өте көп» деп сипатталды, бірақ ол «мүмкіндігінше ең төмен бағамен» сапалы жиһазға айналды. Ағаш қоймасында бумен жұмыс істейтін кран қолданылды, бұл ағаш өңдеу зауыттары үшін қауіпті еді, алайда 1887 жылы зауыттың барлығы өртенді. (Өрт Шығыс Лондонның тұздық зауытына қауіпті түрде жақындады, бірақ өрт сөндіру бригадасының кесікте жүзетін машиналарымен сөндірілді). Херманн зауытты қайта тұрғызып, жоғары сақтандыру сыйақысын төмендету үшін әлемдегі алғашқы электрлік жылжымалы крандардың бірін енгізді. Лондонға электр қуаты жеткізілмегендіктен, ол өзі электр қуатын өндіріп, зауытты электрмен жарықтандырды. 1884 жылы Херманн зауытында Лондондағы жарылыс науқанын жоспарлаған ирланд-американдық динамитші Гарри Бертон жұмыс істеді; ол Пеллинг көшесіндегі бұрыштағы үйлердің бірінде тұрды. Өрт сөндіру бригадасы кем дегенде 1929 жылға дейін кесікте ("өрт сөндіру кемелері") жүзетін өрт сөндіру машиналарын пайдалануын жалғастырды.

Қауымнан шығарылғандардың панасы

Күмәндік тавернаның қарама-қарсысындағы 1А Дод көшесіндегі қолданыстан шыққан қоймада "Қалғандардың панасы" орналасқан. Чарльз Диккенс кішінің сөзіне қарағанда, осы мекеменің бірінші қағидасы мынадай болған: Ата-анасы, қамқоршылары немесе жақындары жоқ, көшеде ғұмыр кешіп жатқан, он алты жасқа дейінгі кез келген ұл немесе қыз кез келген уақытта тегін қабылданады, оларға жуынуға мүмкіндік, жылы киім, тамақ және төсек беріледі. Диккенс жазғандай, кез келген полицей "өз шамшырағының жарығынан қорқып, жасырынып жүрген кедей баланы көрсе, оны Дод көшесіне жіберуге тиіс". Бірақ "Ақиқат" журналында жарияланған тергеуге сәйкес, бұл қайырымдылықтың алаялық схемасы еді. Уолтер Остин мен оның әйелі Фрэнсис Нэптон ("Леди Суперинтендант") басқарған қайырымдылық қызықты қойылымдар (суретке қараңыз) ұйымдастырып, жүрекке тиетін үндеулер таратады, көп мөлшерде қайырымдылық жинады, бірақ есептерін дұрыс жүргізбеді. Олар көшеде қалған балаларға ақша жұмсағанымен, мекеме иесі әуелі өзін қамтамасыз етті.

Викториялық қайта өңдеу

Шығыс шетіндегі қоқыс жинаушылар – үй шаруашылықтары көп көмір күлін өндіргендіктен "күл жинаушылар" деп аталды. Олар өнімді Лаймхаус Каттың екі ауласына тасыды, онда қарттар, әйелдер және балалар тобы оны бөлек үйінділерге қолмен сұрыптап бөледі. Күл мен құрпақ баржамен Кентке жіберіліп, кірпіш жасалды; мата, сүйек және металл "теңіз саудагерлеріне" сатылды; ескі қалайы сандық жасаушыларға сатылды; ескі кірпіштер мен ұлу қабықтары құрылысшылар мен жол салушыларға сатылды; ескі етіктер прус көгінің өндірушілеріне сатылды, ал ақша мен әшекейлер сақталды. 1886 жылғы суретте (сол жақтағы фон) Копенгаген кемежайының қайта өңдеу орны шамалы көрінеді. Оқиға Бердет-Роуд көпірінен батысқа қарай бірнеше метр жерде болған. Орталықта Хирштің Копенгаген май зауыты орналасқан, онда май жасау үшін тұқымдар ұнтақталды. Алдыңғы планда сал баржалар тоқтатылған. Оң жақта Виктория қорғасын зауыты орналасқан.

Құрлық

Роукерлер – құқық қорғау органдарына күшпен және бірігіп қарсы тұрған, нашар тұрғын үйлерден тұратын кедей аудандар.

Сент-Анн көшесіне арналған тоқ үй

Бурдетт жолының арғы жағында Сент-Аннның түтінханасы орналасқан, "Лаймхаус шіркеуі мен Лаймхаус кесуі аралығындағы жаман аудан". Чарльз Буттың кедейлік картасында қара түспен белгіленген – түс кодтауы "Ең төменгі топ. Жаман, жартылай қылмысты" дегенді білдірген. Бұл кесудің жанындағы сирек кездесетін шалаптардың бірі еді; әдетте, бұл жердегі жер тұрғын үй салуға тым қымбат болатын. Полиция қызметкерінің көшедегі наразылық толқынына тартылуы мүмкін болған бұл жағымсыз аймақ туралы газеттерде үнемі хабарлар жарияланып тұратын. Оған Сент-Анн көшесі кіретін, онда бір ер адам әйелін "өте қорқынышты" жағдайда аштыққа ұшыратқан (1872); сондай-ақ, Мерчант-Роу көшесі кіретін, онда бір жұмысшы анасын өлтірген (1897). Заңды сақтау өте қауіпті болуы мүмкін.

Фениандық казармалар

Полиция үшін одан да қауіпті Стинкхаус көпіріне жақын аудан болды, оңтүстік жағынан Лаймхаус Катпен шектеліп, Фурз көшесінің маңында орналасқан. Чарльз Буттың полиция деректері бойынша бұл аймақ "фениандық казармасы" деп аталды, ол "Лондонның басқа ешбір ауданынан көбірек полиция қызметкерлерін ауруханаға жіберді және онда тек ирландтарға ғана қоныстануға рұқсат берілді". Буттың зерттеушілерінің бірі, Джордж Х. Дакуорт, бұл казарманың Лондонның ең жаман ауданы екенін жазды: "Өткен аптада үш полицей жараланды". Оның дерек көзі – инспектор Картердің сөзінше, егер тұтқындауға тырысса, "әлдеқашан құтқару ұйымдастырылады. Олар кірпіш, темір, қолына тигеннің бәрін лақтырады". Бұл типтегі үйлерде, әдетте, полициядан қашу үшін үйлердің арасында ішкі өткелдер болды. Дакуорттың қорытындысы: Егер ер адам қуылса, ол үйден үйге өтеді. Полицияның дауысы әр үйден көмек шақырады. Тұрғындар полицияға қарсы тұрады, құтқару операцияларын ұйымдастырады; егер біреуді полиция бөліміне алып кету қаупі болса, кемінде 6 полицейді жұмылдырудың қажеті жоқ. Керісінше, пәкіршілер күн батысымен ауданды қара шапан, қара пальто киіп, қолшатырмен аралап жүрді. Каналдың жанындағы ірі мұнай өңдеу зауыты келушілерді қызықтырды, олар, инспектор Картердің айтуынша, адамдардан да қауіпті болды: Жазғы таңның ерте сағаттарында, мүмкін болса, жаңбырдан кейін келіңіз; Тышқандар – екі-үш емес, ондаған емес, мыңдаған, он мыңдаған: көше оларға толы, зауыт ауласы да солай: кішкентай емес, үлкен әрі семіз, мысықтай тышқандар: аяғыңызбен бір тасқа соқсаңыз, олар сызылып, аяқтарынан шығаратын дыбыс қанды қатырады. 1929 жылы Лондон экономика мектебінің зерттеушілері Шығыс Ендті қайта зерттеді. Олар Шығыс Лондондағы кедей аудандар Чарльз Буттың заманына қарағанда әлдеқайда аз таралғанын анықтады, бірақ "фениандық казармасы" аймағы әлі де созылмалы кедейліктің көзге көрінбейтін ошағы болып қала берді.

Even more dangerous to police was the district near Stinkhouse Bridge bounded by Limehouse Cut to the south and centred on Furze Street. Charles Booth's police informants called it the Fenian Barracks, which "sent more police to hospital than any other block in London and in which only Irish were tolerated to settle". George H. Duckworth, one of Booth's researchers, wrote that the Barracks was about the worst district in London — "three policemen wounded there last week". According to his informant Inspector Carter, if they attempted an arrest "a rescue is always organized. They fling brick bats, iron, any thing they can lay their hands on." As was typical for rookeries, adjoining houses had internal passages designed for eluding police pursuit. Summarised Duckworth:Men travel from house to house from within if chased. A cry of police brings help from every house. The inhabitants hustle the police, they organize rescues; not the least bit of good [using] anything less than 6 constables if there is any prospect of having to haul off anyone to the police station. In contrast, rent collectors went about the district in broad daylight wearing top hats and black coats and carrying umbrellas. A fat refinery alongside the canal attracted visitors who, said Inspector Carter, were more terrifying than the human inhabitants: You should come down here on an early summer morning; if possible after a shower of rain; Rats, not in twos or threes or in 10s or twentys, but in thousands and tens of thousands: the street will be covered with them, so will be the yard of the factory: rats, not small rats but big & fat, the size of cats : you knock a flagstone with your boot and away they go with a rush and a hissing sound from their feet upon the pavements that will make your blood run cold. The East End was surveyed again in 1929 by researchers from the London School of Economics who found that, though poor areas in East London were much less widespread than in Charles Booth's time, the Fenian Barracks area was still an ugly pocket of chronic poverty.

Кейрд және Рейнер

777 Коммерциялық жолда, Лаймхаус шіркеуінің қарсы бетінде және Лаймхаус Катқа тікелей жанасқан, V. I. P. Гараж деген сөзі жазылған, құлай жатқан ғимарат тұр. Алғашқыда (1869) кеме жабдықтарын сатушы болып құрылған, Доклендстегі желкен тігу шеберханасының ең жақсы сақталған мысалы, кейіннен шығысқа қарай кеңейтіліп, Caird & Rayner компаниясының шеберханасы мен кеңсесіне айналды. Бұл фирма ұзақ теңіз саяхаттарында кемелердің қазандықтарын және ішуге жарамды суын сақтау үшін маңызды болған тұзсыздандыру аппараттарын жасады. 1888 жылы патенттелген олардың аппараттары дредноуттарға, британдық және жапондық соғыс кемелеріне, Кунард лайнерлеріне және "царьтің жаңа яхтасына" орнатылды. Оның бір данасы Ғылым мұражайында сақталуда. Каттан алынған су жабдықты сынау үшін қолданылды. Фирма 1972 жылы көшіп кетті. 2000 жылы ғимарат тарихи және архитектуралық маңызы бар екендігі үшін қорғалатын мүліктер тізіміне енгізілді. Инженерлік шеберхана – толыққанды болаттан жасалған конструкциялық қаңқаның өте ерте мысалы, және Лондонда сақталған жалғыз мысал болуы мүмкін.

Ұлттық саясат

1981 жылдың 25 қаңтарында «Төрттік» Лаймхаус шлюзінің бұрынғы орнындағы көпірде тұрып, Лаймхаус декларациясын жариялады.

Бүгін

Каналдың көп бөлігі демалыс үшін қолданылады, су үстінде де, жағасында да, жағалау жолдарында да. Реджент каналы, Хертфорд Юнион каналы, Ли навигациясы және Лаймхаус кесімі 9 км (5.5 миль) қашықтықты қамтитын төрт қабырғалы тізбек құрайды, оны жаяу немесе велосипедпен жүріп аралауға болады. Аймақтағы жолдар мен теміржолдардың үстінен өтетін көрікті жағалау жолдары ерекше көрініс ұсынады. Лаймхаус кесіміндегі Блэкуолл туннеліне жақын аймақта жаяу өту қиын болды, бірақ инновациялық жүзуші жағалау жолын құру арқасында жеңілдеді. Бұл 2003 жылдың шілдесінде ашылды және 60 жүзуші понтоннан тұрады, жасыл түсті жарқыраған жиектері бар жаяу жүргіншілерге арналған жол құрылды. Кесім Ли навигациясының бөлігі болып табылады және оны Canal & River Trust басқарады. Ол желкенді кемелер үшін салынған, биіктігі 2 метрге дейін шектелген кемелерді қабылдай алады. Лаймхаус бассейнінен Темзаға дейінгі шлюз бастапқыда кеме шлюзы болған, бірақ оның орнына кішкентай шлюз қойылды. Лимхаус бассейні және Темзаға құятын бастапқы шлюз айналасындағы аумақ Доклендс жаңарту жобасының аясында кеңінен дамытылған болса да, Ли консерваторлары 1883 жылы салған шлюзді қарап тұратын үйлер сақталды және жаңартылды, ал шлюздің орны қазіргі кезде шағын ойпаң болып табылады. 2012 жылғы Лондон Олимпиадасының ұшқынымен жүріске шыққан Дэвид Бекхэм Олимпиаданың ашылу салтанатына Лаймхаус кесімі арқылы жылдам қайықпен келді.

Газеттер мен журналдардағы мақалалар

Ескертпе: Тегін қарауға болмайтын газеттер (көк сілтеме) көбінесе Ұлыбритания газеттерінің архивінде қолжетімді (абоненттік жазылым қажет).