Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1780 жылы ғылым және технология саласында маңызды оқиғалар болды.
The year 1780 in science and technology involved some significant events.
Биология
Клемент Джозеф Тиссо Парижде "Gymnastique médicinale et chirurgicale, ou, essai sur l'utilité du mouvement, ou des différens exercices du corps, et du repos dans la cure des malades" атты физикалық жаттығулардың емдік пайдасы туралы алғашқы еңбекті жариялайды. Лацзаро Спаланзани "Dissertationi di fisica animale e vegetale" еңбегін жариялап, жануарлардың ас қорыту процесін асқазандағы химиялық процесс ретінде, асқазан сөлінің әсерінен түсіндірді. Ол сондай-ақ жануарлардың ұрықтандыруы бойынша маңызды зерттеулер жүргізеді.
Clément Joseph Tissot publishes Gymnastique médicinale et chirurgicale, ou, essai sur l'utilité du mouvement, ou des différens exercices du corps, et du repos dans la cure des malades in Paris, the first text on the therapeutic benefits of physical exercise. Lazzaro Spallanzani publishes Dissertationi di fisica animale e vegetale, first interpreting the process of animal digestion as a chemical process in the stomach, by action of gastric juice. He also carries out important researches on animal fertilization.
Химия
Лактоза Карл Вильгельм Шеле тарапынан қант ретінде анықталды.
Lactose is identified as a sugar by Carl Wilhelm Scheele.
Физика
Жан Пол Марат "Recherches physiques sur le feu" (От физикасы жөніндегі зерттеулер) және "Découvertes de M. Marat sur la lumière" (М. Мараттың жарық туралы жаңалықтары) еңбектерін жариялайды.
Jean Paul Marat publishes Recherches physiques sur le feu (Research into the Physics of Fire) and Découvertes de M. Marat sur la lumière (Mr Marat's Discoveries on Light).
Ғылым тарихы
Доктор Джон Айкин Ұлыбританиядағы дәрігерлердің алғашқы ағылшын тіліндегі тарихи сөздігі – "Медицина туралы сатиралық естеліктерін" жариялайды.
Dr John Aikin publishes his Biographical Memoirs of Medicine in Great Britain, the first English language historical dictionary of physicians.
Технология
Айме Арган Арган шамдарын ойлап тапты. Томас Эрншоу теңіз хронометрлері үшін серіппелі құлыпты механизмді құрастырды.
Aimé Argand invents the Argand lamp. Thomas Earnshaw devises the spring detent escapement for marine chronometers.
Туылғандар
13 қаңтар – Пьер Жан Робике, француз химигі (1840 жылы қайтыс болды). 10 наурыз – Уильям Чарльз Эллис, ағылшын психиатры (1839 жылы қайтыс болды). 13 сәуір – Александр Митчелл, ирланд инженері және бұрандалы үйірмелі маяқтың ойлап табушысы (1868 жылы қайтыс болды). 5 қыркүйек – Кларк Абель, британдық хирург және табиғатты зерттеуші (1826 жылы қайтыс болды). 26 желтоқсан – Мэри Сомервилл, британдық ғылыми жазушы (1872 жылы қайтыс болды). Элизабет Филпот, ағылшын палеонтологы (1857 жылы қайтыс болды).
January 13 – Pierre Jean Robiquet, French chemist (died 1840). March 10 – William Charles Ellis, English psychiatric physician (died 1839). April 13 – Alexander Mitchell, Irish engineer and inventor of the screw pile lighthouse (died 1868). September 5 Clarke Abel, British surgeon and naturalist (died 1826). December 26 – Mary Somerville, British scientific writer (died 1872). Elizabeth Philpot, English paleontologist (died 1857).
Өлімдер
22 қаңтар – Андре Леврет, француз акушері (1703 жылы туған). 20 ақпан – Йоханнес Бурман, голланд ботанігі (1707 жылы туған). 17 қазан – Уильям Кукворти, ағылшын химигі (1705 жылы туған).
January 22 – André Levret, French obstetrician (born 1703). February 20 – Johannes Burman, Dutch botanist (born 1707). October 17 – William Cookworthy, English chemist (born 1705).