Кіріспе

Солтүстік Ирландияның лоялисті және саясаткері (1953–2007)

Дэвид Эрвин (21 шілде 1953 – 8 қаңтар 2007) – Солтүстік Ирландияның Ольстер лоялисті және саясаткері, 2002 жылдан 2007 жылға дейін Прогрессивті Юнионисттік партиясының (PUP) басшысы болды, сондай-ақ 1998 жылдан 2007 жылға дейін Солтүстік Ирландия Ассамблеясының (MLA) Белфаст Шығысы округінен депутаты болды. Жастық шағында Эрвин Ольстер ерікті күштерінің (UVF) мүшесі болды және бомба жасау құралдарын иеленгені үшін түрмеге қамалды. Түрмеде ол лоялизм үшін саяси жолдың тиімділігіне көз жеткізіп, PUP-қа қатысты. PUP-тың белгілі бір тұлғасы ретінде Эрвин 1994 жылғы лоялистердің атысты тоқтатуына қол жеткізуге көмектесті.

Ерте өмір

Дэвид Эрвин Уолтер мен Элизабет Эрвиннің бес баласының ең кішісі болды. Ол Альбертбридж және Ньютаунардс тас жолдары арасындағы Шығыс Белфасттың протестант жұмысшы табының ауданында өсті. Оның отбасы ешқандай жағынан лоялист емес еді: оның әкесі Уолтер өзін социалист деп есептеді, Иан Пейслиге қызығушылық танытпады және шіркеуге бармады. Эрвин 18 жасында Оранж орденіне қосылғанда, ол отбасының мүшесі болған алғашқы адам екенін айтты. Дегенмен, оның мүшелігі ұзаққа созылмады. Өзінің жағдайындағы көптеген адамдар сияқты, ол өзінің қоғамдық ортасымен тығыз байланыста өсті және оның одақтастық идеалдарын мен пікірлерін сіңірді. Эрвин 14 жасында Оранжфилд орта мектебінен (Оранжфилд ұлдар орта мектебі) шығып, 19 жасында УФФ-ке қосылды, бұл қадамның «Қанды жұма» оқиғасынан кейін протестант қоғамдастығын қорғаудың жалғыз жолы деп сенді. Эрвиннің көршісі Уильям Ирвин сол күні болған жарылыстардың бірінен қаза тапты. УФФ-ке қосылмас бұрын Эрвин Корольдік Ольстер полициясына (RUC) кіруге тырысты, бірақ бала кезінде ұрланған велосипедке қатысты жасаған бұзушылығы үшін оған рұхсат берілмеді.

Тұтқындау және қамауға алу

Эрвин 1974 жылғы қарашада UVF-тің белсенді мүшесі болып тұтқындалды. Ол ұрланған көлік жүргізіп, ішінде 5 фунт салмақтағы өнеркәсіптік жарылғыш зат, детонатор және қосқыш сым болған. Крамлин жолы түрмесінде жеті ай тергеуде болғаннан кейін, ол адам өмірін қауіпке тігу үшін жарылғыш заттарды иеленгені үшін кінәлі деп танылды. Ол 11 жылға сотталып, "Мейз" түрмесіне қамалды. Түрмеде Эрвин Гасти Спенстің ықпалына ілігіп, лоялист күресінің мәнін сұрады. Спенстің ықпалы Эрвиннің бағытын күмәрсiz өзгертті: көптеген зерттеулер мен өзіне-өзі талдау жасағаннан кейін, Эрвин саяси жолмен өзгеріс жасау – жалғыз мүмкіндік деген тұжырымға келді. Сондай-ақ ол түрмеде Билли Хатчинсонмен дос болып қалды.

Шығару

1980 жылы Эрвин түрмеден босатылды. Ол Белфастта бірнеше жыл газет-журнал сататын дүкенге ие болды, содан кейін толық уақыт саясатқа белсенді қатыса бастады. 1985 жылы ол жергілікті кеңес сайлауында Прогрессивті унионист партиясының (ПУП) кандидаттығын қойды. 1998 жылы ол Солтүстік Ирландия Ассамблеясына Белфаст Шығысы округінен сайланды және 2003 жылы қайта сайланды. Ол сонымен қатар 1997 жылдан бері Белфаст қалалық кеңесінің мүшесі болды.

Лоялистердің атыс тоқтатуы

Ервиннің 1994 жылғы қазан айындағы лоялисттердің атысты тоқтатуына маңызды рөл атқарғаны айтылады. Ол 1996 жылғы маусымда британ премьер-министрі Джон Мейджормен кездесу үшін Даунинг-стритке барған делегация құрамында болды, онда лоялисттердің атысты тоқтату мәселесі талқыланды.

Форум

1996 жылы Эрвин аймақтық тізім бойынша Солтүстік Ирландия форумына сайланды, бірақ Шығыс Белфаст сайлау округінде сайлауда жеңіліске ұшыраған болатын.

Өте жоғары

Эрвин Солтүстік Ирландия саясатындағы ең прогрессивті одақтастардың бірі саналды. Ол Ұлы жұма келісімінің ыстық жақтаушысы болды және осы келісімді белсенді түрде қолдаған санаулы одақтас саясаткерлердің бірі еді. 2001 жылы Еңбек партиясының отырысында сол кездегі Солтүстік Ирландия хатшысы Джон Рид оны "Солтүстік Ирландияның ең шешен саясаткерлерінің бірі" деп сипаттады. Оның кейбір қарсыластары оның сөздік жұтып қойғанын әңгімеледі. Кейбіреулер Эрвиннің қақтығыстарды реттеуге белсенді қатысқан санаулы саясаткерлердің бірі деп есептеді. Солтүстік Ирландия Ассамблеясында ол Синн Фейннің жедел талаптарына көңіл бөлген одақтас ретінде танылды, 2000 жылдың шілдесінде және 2001 жылдың қазанында Синн Фейнді қызметтен шеттетуге тырысқан Демократиялық унионисттік партияның (DUP) әрекеттеріне қарсы тұрды. 2001 жылдың сәуірінде ол 1916 жылғы Пасха көтерілісін еске алу мақсатында Парламент ғимаратында лилия гүлдерін көрсетуді айыптаған ұсынысқа қарсы дауыс берген жалғыз одақтас болды, бұл DUP-тан тікелей саяси шабуылға ұшырауына себеп болды. Эрвин сондай-ақ Синн Фейн мүшелерінің Ассамблеяда ирланд тілінде (гейл тілінде) сөз сөйлеу құқығын қолдады. Кейін саяси комментаторлар 2005 жылдың желтоқсанында Солтүстік Ирландия футбол жұлдызы Джордж Бесттің қосылу рәсімінде Синн Фейннің Мартин МакГиннесімен бірге отырғанын атап өтті, бұл Солтүстік Ирландияның өркендегенін көрсетеді.

Тәуелсіз бақылау комиссиясы

2005 жылдың мамыр айында Тәуелсіз бақылау комиссиясы (ТБК) 2004 жылдың сәуірінде жариялаған есебіне сәйкес, Эрвиннің құрылтай жиналысының төрағасының жалақысына салынған қаржылық санкцияларды сақтауды ұсынды. ТБК-нің пікірінше, UVF және PUP арасындағы байланыс тығыз болған, ал UVF есірткі сату, темекі және жанармай контрабандасы сияқты қылмыстық әрекеттерге белсенді қатысқан. Комиссия сондай-ақ UVF бірқатар зорлық-зомбылық оқиғаларына (оның ішінде кісі өлтіруге) жауапты екенін және террористік науқан жүргізуге қабілеттілігін сақтап отырғанын атап өтті. Санкциялар алғаш рет енгізілгеннен кейін 12 ай өткен соң, PUP басшылығы UVF-тың қылмыстық және жартылай әскери қызметін тоқтату үшін жеткілікті шаралар қабылдамағанын мәлімдеді. Эрвин жаңа тағайындалған Солтүстік Ирландия хатшысы Питер Хейнге ТБК-нің ұсынысына қарсы шағымданып, UVF-тың әрекеттеріне тікелей жауапты емес екенін және оны жеке жазалаудың дұрыс еместігін айтты. Хейн оның өтінішін қабылдап, оның құрылтай жиналысы төрағасының жалақысын толық қалпына келтірді. ТБК Эрвин мен PUP-қа қарсы қаржылық санкцияларды қайтадан ұсынды. Бұл 2005 жылдың қыркүйек айында жарияланған арнайы баяндамада айтылды, онда сол жазда UVF мен Лоялистік еріктілер күштері (LVF) арасындағы қақтығысқа қатысты, оның салдарынан бірнеше кісі өлтіріліп, тағы бірнеше кісіге қастандық жасалған. ТБК PUP басшылығының UVF-қа әлі де маңызды ықпал ету мүмкіндігіне ие екенін дәлелдеді: партия саяси жауапкершіліктен қашып, белсенді жартылай әскери ұйыммен байланыста бола алмайды. Эрвиннің өміріне арналған соңғы есептерінде (2006 жылдың сәуір және қазан айларында) ТБК PUP басшылығының UVF-тың зорлық-зомбылығы мен қылмыстық әрекеттерін азайту үшін тиісті шаралар қолданғанына қанағаттанды және жазалау шараларын кері қайтарып алды.

Ольстер одағы мүшелерімен байланысы

2006 жылдың 13 мамырында Солтүстік Ирландия Ассамблеясы қайта жиналғанда Эрвиннің Ульстер Юнионисттік Ассамблеясы тобына қосылатыны, бірақ Прогрессивті Юнионисттік партияның басшысы қызметін сақтайтыны жарияланды. Солтүстік Ирландияның атқарушы органындағы орындарды бөлу үшін қолданылатын Д’Ондт әдісіне сәйкес, бұл Ульстер Юнионисттеріне қосымша орын алуға мүмкіндік беретін еді. Ассамблеяның төрағасы (спикері) Айлин Белл 2006 жылғы 15 мамырда өткен «көлеңкелі» Ассамблеяның алғашқы отырысында, мырза Эрвиннің UUP тобының мүшесі ретінде қарастырылуына рұқсат беру туралы шешім қабылдамас бұрын құқықтық кеңес алатынын мәлімдеді. 2006 жылғы 11 қыркүйекте Белл ханым Ульстер Юнионисттік партиясы Ассамблеясы тобының кеңсесі, кем дегенде бір партия басшысы және қаржылық қолдау жоспары болмайтынын хабарлады, осылайша ол саяси партия ретінде мойындалмайды. Бұл UUPAG-ның Ассамблеяда отыруына мүмкіндік болмағанын білдірді, демек одақ жарамсыз деп танылды.

Жеке тұлға

Ол протестант дініне кірген және өзін ирландтық та, британдық та деп есептеген. Бірде ол: «Неге мен Ұлыбританияның ирланд азаматы бола алмаймын?» деп бәңгілік салған. Сондай-ақ: «Мен толығымен британдық та, ирландтық тамын, және менен қарым-қатынас жасайтындар мені осылай қабылдауы керек» деп мәлімдеген. Эрвин өзінің тұтқындалуын және сол кезде түрмеде отырған UVF мүшелерінің көп санын, кең тараған құпия келісімнің болмауының дәлелі ретінде келтірді: «Royal Ulster Constabulary мені жарылғыш заттармен ұстады; егер біз құпия келісімнің үлкен үлесі болсақ, неге олар мұны істеді? Мен түрмеге кіргенде үш жабықта 240 UVF мүшесі сардин сияқты тығырықтап жатты, ал UVF басқа ұйымдармен салыстырғанда салыстырмалы түрде шағын болған, бірақ түрмедегілердің үлкен бөлігін құрады. Мұндайда қайда құпия келісім?» деді. Бұл оқиға 2007 жылдың 6 қаңтары күні Белфаст қаласындағы «Овал» стадионында «Гленторан» және «Армаг Сити» командалары арасында өткен футбол матчынан кейін болды. Кейіннен оның бір рет жүрек ұстамасы, инсульт және миға қан құйылу болғаны расталды. Ол Дундональдтағы Ольстер ауруханасына, содан кейін Белфасттағы Корольдік Виктория ауруханасына жеткізілді. Эрвин 2007 жылдың 8 қаңтарында қайтыс болды. RTÉ News сағат 21:00-де және оның веб-сайтында ол сол күні қайтыс болды деп хабарланған. Бұл қате хабар RTÉ-нің солтүстік редакторы Томми Горманды қателігі үшін кешірім сұрауға мәжбүр етті.