Юрий Кондратюк: Ғарышқа қадам басқан инженер және математик
Yuri Kondratyuk
Юрий Кондратюк (Шаргей): кеңес инженері, математик, ғарышқа қатысты алғашқы зерттеулер авторы. Айға ұшу жобасын жасаған және ғарыш кеңістігін зерттеуге үлкен үлес қоскан.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кеңес инженері және математигі (1897–1942)
Soviet engineer and mathematician (1897–1942)
Юрий Васильевич Кондратюк (Юрий Васильевич Кондратюк;), нағыз аты Александр Игнатьевич Шаргей (Александр Игнатьевич Шаргей; Олександр Гнатович Шаргей; 21 маусым 1897 – ақпан 1942), кеңес инженері және математигі болған. Ол ғарышкерлік пен ғарышқа ұшу саласындағы пионер, теоретик және болашақты көре білген ғалым. 20 ғасырдың басында ол Жерден Айға ұшу және қайта оралу үшін маңызды концепция – алғашқы Ай орбитасында кездесу (LOR) әдісін жасады. Бұл LOR кейіннен Айға алғашқы адамды ғарыш сапарының жоспарына негіз болды. Оның еңбектерінде ғарышқа ұшу және ғарыш зерттеуінің көптеген басқа да аспектілері қарастырылған. Кондратюк ғылыми жаңалықтарын соғыс кезеңінде (бірінші және екінші дүниежүзілік соғыстар, сондай-ақ Ресей азамат соғысы), биліктің тұрақты қуғын-сүргіні мен ауыр сырқаттармен күрескенде жасаған. Шындығында, "Юрий Кондратюк" деген атпен ол Ресейде де, шетелде де танымал болды, бірақ 1921 жылы өзінің қауіпсіздігі үшін бұл атты өзгертіп алған.
Yuri Vasilyevich Kondratyuk (Юрий Васильевич Кондратюк; ), real name Aleksandr Ignatyevich Shargei (Александр Игнатьевич Шаргей; Олександр Гнатович Шаргей; 21 June 1897 – February 1942), was a Soviet engineer and mathematician. He was a pioneer of astronautics and spaceflight, a theoretician and a visionary who, in the early 20th century, developed the first known lunar orbit rendezvous (LOR), a key concept for landing and return spaceflight from Earth to the Moon. The LOR was later used for the plotting of the first actual human spaceflight to the Moon. Many other aspects of spaceflight and space exploration are covered in his works. Kondratyuk made his scientific discoveries in circumstances of war (including both World Wars and the Russian Civil War), continuous persecutions from authorities and serious illnesses. In fact, "Yuri Kondratyuk", the name under which he became known both in Russia and abroad, was a stolen identity he assumed in 1921 for his own protection.
Ерте өмір
Кондратьюк 1897 жылы Ресей империясының Полтава қаласында (қазіргі Украина) Александр Игнатьевич Шаргей болып дүниеге келді, бірақ оның отбасы бастапқыда Киевте тұрған. Оның әкесі, Игнат Бенедиктович Шаргей, католицизмге өткен еврей, Киевтің Санкт-Владимир император университетінде физика және математиканы оқыған. Кондратьюктың анасы Людмила Львовна Шлипенбах, Шлипенбах ақсүйек әулетінен шыққан, Киевтегі мектепте француз тілін оқытқан, ал 1897 жылғы қаңтарда тұрмысқа шыққанда жүкті болған болуы мүмкін. Оның әкесі – Швецияның Карл XII-сінің Ресейге жасаған сәтсіз жорығына қатысқан генерал Вольмар Антон фон Шлипенбах. Оның атасы Антон фон Шлипенбах Ресей империясының әскерінде подполковник болған және Наполеон соғыстарына қатысқан. Александр көбінесе Полтавада әжесі мен оның күйеуімен бірге тұрды. Кондратьюк ерте жасынан-ақ физика мен математика саласындағы қабілетін көрсетті. Орта мектепке қабылданғанда, ол бірден атақты мектептің үшінші сыныпқа түсті және бірнеше жылдан кейін үлгілі бітіруші ретінде алтын медаль алды.
Kondratyuk was born as Aleksandr Ignatyevich Shargei in 1897 in Poltava, Russian Empire (now Ukraine), although his family originally lived in Kiev. His father, Ignat Benediktovich Shargei, was a Jewish convert to Catholicism who studied physics and mathematics at St. Vladimir Imperial University of Kiev at the time of his marriage. Kondratyuk's mother, Lyudmila Lvovna Schlippenbach, of the Schlippenbach noble family, taught French at a Kiev school, and must have already been pregnant when she married in January 1897. of Wolmar Anton von Schlippenbach, a general who took part in Charles XII of Sweden's's failed invasion of Russia. Her grandfather Anton von Schlippenbach was lieutenant colonel of the Imperial Russian Army and participated in the Napoleonic Wars. Aleksandr lived mostly with his grandmother and her husband in Poltava. From an early age, Kondratyuk demonstrated great abilities in physics and mathematics. When he was old enough to attend high school, he was admitted straight into the third form of a prestigious high school, where he graduated with a gold medal for proficiency a few years later.
Жоғары білім мен Бірінші дүниежүзілік соғыс
Кондратьюк кейіннен инженерлік мамандық алу үшін Ұлы Петр атындағы Петроград Императорлық политехникалық институтына оқуға түсті, онда Иван Мещерский оған үлкен әсер етті. Бірақ көп ұзамай ол Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатарына шақырылып, Петроградтағы жергілікті жункерлік мектептердің біріне офицерлік дайындыққа жіберілді. Кавказ майданында әскери қызметін өткерген кезінде Кондратьюк планетааралық сапарлар туралы ойларын төрт дәптерге жазды. Оның ұсыныстарының ішінде Айға жету үшін модульдік ғарыш кемесін қолдану, ал қозғалтқыш бөлігін орбитада қалдырып, кішкентай қондыру аппараты жер бетіне қондырып, қайтадан орбитаға көтерілу (кейіннен Аполлон бағдарламасының инженерлері қолданған стратегия) болды. Ол ғарыш кемесін Жер орбитасынан Ай орбитасына және кері Жер орбитасына жеткізу жолын егжей-тегжейлі есептеп шығарды, бұл жол қазір "Кондратьюк жолы" немесе "Кондратьюк орамы" деп аталады.
Kondratyuk later enrolled at the Peter the Great Petrograd Imperial Polytechnic Institute to study engineering, where he was influenced by Ivan Meshcherskiy. Soon, however, he was drafted to serve in World War I, and was sent to ensign training at one of the local Petrograd junker schools. During his military service on the Caucasian Front, Kondratyuk filled four notebooks with his ideas of interplanetary flight. These included suggesting the use of a modular spacecraft to reach the Moon, leaving the propulsion section of the vehicle on orbit while a smaller lander journeyed to the surface and back (the strategy eventually adopted by the engineers of the Apollo program). He included detailed calculations of the trajectory to take a spacecraft from Earth orbit to lunar orbit and back to Earth orbit, a trajectory now known as "Kondratyuk's route" or "Kondratyuk's loop".
Алғашқы кеңестік жылдар
1917 жылы Ресей революциясынан кейін Кондратьюк әскерден босап, Полтавада қазандықтарды отынмен қамтамасыз ету арқылы күнкөріс табуға тырысты. Царлық армияның бұрынғы офицері болғандықтан, 1919 жылы ол қайтадан Ақ әскерге шақырылды. Азамат соғысына қатысуға ниеті болмағандықтан, Киевтен Одессаға жол жүрісінде дезертирлік жасап, барлық құжаттарын жоғалтып алды. Ақтарға дезертир болған ол, бұрынғы патша офицері ретінде большевиктердің қамау қаупіне де тап болды. 1925 жылы Кондратьюк Мәскеудегі ғалым Владимир Ветчинкинмен байланысқа шығып, оған қолжазбасын жіберді. Оған дейін ол және оның еңбегі ракеталарға қызығушыларға белгісіз болды. Кітапты Мәскеудегі ғалымдар ынтамен қабылдағанмен, ешбір баспагер мұндай қиялға толы туынды басуға келіспеді. Соңында Кондратьюк 72 беттік еңбектің 2000 данасын басып шығару үшін Новосибирск баспаханасына ақша төледі, тіпті кейбір мәтіндерді жинау және баспа машиналарын басқару жұмыстарын өзі атқарды, бұл шығындарды үнемдеумен қатар, кітаптағы теңдеулер баспагерге қиындық тудырды. Кондратьюктың жаңалықтары Константин Циолковский жасаған зерттеулерден тәуелсіз болды, ол да сол кезде ғарышқа қатысты мәселелермен айналысты; екеуі де ешқашан кездеспеді. Инженерлік дағдысын жергілікті мәселелерді шешуге бағыттай келіп, Кондратьюк Камен-на-Обиде 13 000 тонналық астық көтеру қондырғысын (тез арада "Мастодонт" деп аталды) жобалады, ол Сибірде металл жетіспеуіне байланысты бірде-бір шегесіз толығымен ағаштан салынды. Осы тапқырлығы 1930 жылы НКВД-ның оны "саботажшы" деп тергеуін күшейтті. Құрылымда шегелердің болмауы оның оны құлатуды жоспарлағанының дәлелі ретінде пайдаланылды. "Советтік үкіметке қарсы қызмет" еткені үшін айыпталған Кондратьюк ГУЛАГ-та үш жылға сотталды, бірақ оның айқын қабілеттеріне байланысты еңбек лагеріне емес, шарашкаға (зерттеу мекемесі түрмесіне) жіберілді. Ол алдымен Кузбаста пайдаланылатын шетелдік көмір өндіру машиналарын бағалау жұмысына тартылды және өзінің тапқырлығымен лагерь бастығын тез арада таң қалдырды. Бастықтың өтініші бойынша, 1931 жылдың қараша айында комиссия Кондратьюк мәртебесін "тұтқын" дегеннен "көшірілген" деп өзгертіп, оны Сібірдегі астық жобаларында жұмыс істеуге жіберді. Ол тіпті кен өндіру жабдықтары саласында патент және авторлық куәлік алуға қол жеткізді.
Kondratyuk left the army in 1917 following the Russian Revolution and tried to make a living stoking boilers back in Poltava. Being a former officer of the Tsarist army, he was once again mobilised in 1919 to join the White Army. Not wishing to participate in the civil war, he deserted during the journey from Kiev to Odessa, losing all his documents in the process. A deserter to the Whites, he was also at high risk of arrest by Bolshevik authorities as a former tsarist officer. In 1925, Kondratyuk made contact with Moscow based scientist Vladimir Vetchinkin and sent him the manuscript. Up to that time, he and his work were unknown to rocketry enthusiasts. While the book was enthusiastically received by scientists in Moscow, no publisher would touch such a fanciful work. Eventually, Kondratyuk paid a Novosibirsk printing shop to produce 2,000 copies of the 72 page work, and even then had to do much of the typesetting and operating the press himself, both to save costs but also because the equations in the book posed problems for the printer. Kondratyuk's discoveries were made independently of Konstantin Tsiolkovsky who also worked on spaceflight issues at that time; the two never met. Applying his engineering skill to local problems, Kondratyuk designed a huge 13,000 ton grain elevator (quickly nicknamed "Mastodon") in Kamen na Obi, built of wood without a single nail since metal was in short supply in Siberia. This ingenuity would work against him when in 1930 he was investigated as a "saboteur" by the NKVD. The lack of nails in the structure was used as evidence that he had planned it to collapse. Convicted of "anti Soviet activity", Kondratyuk was sentenced to three years in a GULag, but because of his evident talents was sent to a sharashka (research facility prison) rather than a labour camp. There, he was first put to work evaluating foreign coal mining machinery for the use in Kuzbass, and quickly impressed the camp supervisor with his ingenuity. At the supervisor's request, in November 1931 a review board changed Kondratyuk's status from "prisoner" to "exiled", and sent him to work on Siberian grain projects. There he even managed to get a patent and author's certificate in the field of mining equipment.
Тұтқыннан кейінгі жел энергиясы туралы зерттеулер
Кондратьюк Қырым үшін үлкен жел электр генераторын жобалау конкурсы туралы білді, оны Серго Орджоникидзе, сол кездегі Ауыр өнеркәсіп халық комиссары демеушілік етті. Өзінің елден қуылған инженерлері Петр Горчаков пен Николай Никитинмен бірге Кондратьюк 165 метрлік (500 фут) биіктіктегі бетон мұнараның жобасын ұсынды, оның үстінде 80 метрлік (240 фут) қанаттары бар төрт қанатты перне және 12 000 кВт дейін қуат өндіруге қабілетті. 1932 жылдың қарашасында Орджоникидзе осы жобаны жеңімпаз деп таңдап, команданы жобаны аяқтау және құрылысын қадағалау үшін Харьковқа жібермес бұрын Мәскеуге кездесуге шақырды. Мәскеуде Кондратьюк Сергей Королевпен кездесу мүмкіндігіне ие болды, ол сол кезде Реактивті қозғалысты зерттеу тобының (GIRD) басшысы болды, бұл советтік ракета зерттеу тобы еді. Королев Кондратьюкке өз штабында жұмыс істеуді ұсынды, бірақ Кондратьюк НКВД-ның тыңшылығына ілігіп, нағыз кім екені ашылып кетпесінен қорқып, бас тартты. Кондратьюк, Горчаков және Никитин 1937 жылы Орджоникидзенің түсініксіз қазасына дейін жел электр стансасы жобасы бойынша келесі төрт жыл жұмыс істеді. Бірден жоба тым қымбат және қауіпті деп танылып, құрылысы тоқтатылды, мұнараның жартысы ғана салынған. Никитин кейіннен осы жобада алған білімін 1960 жылдары Останкино мұнарасын жобалағанда пайдаланды. Осы уақытта бұл адамдар фермаларды қуатпен қамтамасыз ету үшін кішкентай жел турбиналарын (150-200 кВт) жобалауға кірісті. Осы кезеңде Кондратьюк Королевтің ғарыш кемесін жобалауға уақытын ысырап еткені үшін ұсталғанын естіді. Ол бірден өзінің осы тақырыптағы көптеген жазбаларынан бас тартуға шешім қабылдады. Новосибирскідегі бұрынғы көршісі, оны тиф ауруынан кейін емдеген, оның жазбаларын алуға келісіп, содан кейін Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қызымен бірге АҚШ-қа қашып кеткен кезде оларды алып кетті. Сондай-ақ, ол өзінің жарияланған еңбегінің көшірмесін Калугадағы Циолковский атындағы Ғарыш тарихы мемлекеттік мұражайына жіберді.
Kondratyuk learned of a competition to design a large wind power generator for Crimea, sponsored by Sergo Ordzhonikidze, then People's Commissar of Heavy Industry. With fellow exiled engineers Pyotr Gorchakov and Nikolai Nikitin, Kondratyuk submitted a design for a 165 metre (500 ft) high concrete tower supporting a four bladed propeller with a span of 80 metres (240 ft) and capable of generating up to 12,000 kW. In November 1932, Ordzhonikidze selected this design as the winner and invited the team to meet with him in Moscow before sending them to Kharkov to finalise the design and supervise its construction. While in Moscow, Kondratyuk had the opportunity to meet Sergei Korolev, then head of the Group for the Study of Reactive Motion (GIRD), the Soviet rocket research group). Korolev offered Kondratyuk a position on his staff, but Kondratyuk declined, fearing that the scrutiny he would come under the NKVD would reveal his true identity. Kondratyuk, Gorchakov, and Nikitin worked on the wind power project for the next four years until Ordzhonikidze's mysterious death in 1937. Overnight, the project was deemed to be too expensive and dangerous and was shut down, the tower only half built. Nikitin would later use what he had learned on this project when he designed the Ostankino Tower in the 1960s. Meanwhile, the men went to work on designing smaller wind turbines (in the 150 200 kW range) to power farms. During this time, Kondratyuk learned of the arrest of Korolev on charges of treason for wasting time on designing spacecraft. He immediately decided to divest himself of his own copious notes on the subject. The former neighbour in Novosibirsk who had nursed him back to health after his episode of typhus agreed to take his notebooks and eventually took these to the United States when she escaped there with her daughter following World War II. He also sent a copy of his published work to the Tsiolkovsky State Museum of the History of Cosmonautics in Kaluga.
Екінші дүниежүзілік соғыс және өлім
Кондратьюк 1941 жылғы маусымда ерікті болып Қызыл Армияға қосылды және 1942 жылы Калуганың жанында қаза тапты. Оның қаза болуының нақты жағдайы белгісіз. Оның бөлімі 1941 жылғы қазан айында нацистермен ауыр шайқастарға қатысты, ал 3 қазан күні кейде оның қайтыс болған күні деп есептеледі. 1990 жылдары жиналған мәліметтерге сәйкес, ол 1942 жылғы қаңтар немесе ақпан айларында Калуга облысының Киров ауданындағы Засецкий ауылының жанында түнгі уақытта байланыс кабелін жөндеу кезінде із-жайсыз жоғалып кеткен.
Kondratyuk joined the Red Army as a volunteer in June 1941 and died in 1942 near Kaluga. The exact circumstances of his death are not known. His unit was involved in heavy fighting against the Nazis in October 1941, and 3 October is sometimes given as the date of his demise. Evidence collected in the 1990s suggests that he disappeared in January or February 1942 while repairing a communications cable at night near Zasetsky, a village in the Kirovsky District of the Kaluga region.
Естелік және құрмет көрсету
Американдық астронавт Нил Армстронг Айға тарихи сапарынан кейін Кеңес Одағына келгенде, Новосибирсктегі Кондратьюк тұрған үйдің сыртынан жұмақ топырақ алып, оның ғарышқа атқан қадамын бағалады және кеңес билігінен Кондратьюкты еске алуды бастауға шақырды деген хабар бар. Кейін Новосибирск қаласындағы ғылыми орталық пен колледжге, сондай-ақ Полтава, Киев және Мәскеу қалаларындағы көшелерге Кондратьюк есімі берілді. Полтава ұлттық техникалық университеті 1997 жылдан бері Кондратьюк атымен аталады. Бұған қоса, Кондратьюк Айдағы Кондратьюк кратерінің және 1977 жылы ашылған 3084 Кондратьюк астероидінің аты болды. Украина үкіметі Кондратьюк суреті салынған пошта маркалары мен монеталар шығарды. Юрий Кондратьюк 2014 жылы Халықаралық ғарыш даңқы залына енгізілді.
When American astronaut Neil Armstrong visited the Soviet Union after his historic flight to the Moon, he collected a handful of soil from outside Kondratyuk's house in Novosibirsk to acknowledge his contribution to spaceflight, reportedly urging Soviet authorities to start commemorating Kondratyuk. Later, a science centre and college in Novosibirsk was named after Kondratyuk, as well as streets in Poltava, Kyiv, and Moscow. The Poltava National Technical University has borne Kondratyuk's name since 1997. Additionally, Kondratyuk was the namesake of the Kondratyuk crater on the Moon and the 3084 Kondratyuk minor planet discovered in 1977. The Government of Ukraine has issued postage stamps and coins featuring Kondratyuk. Yuri Kondratyuk was inducted into the International Space Hall of Fame in 2014.