Кіріспе

Тіл білімінде, байланысты морфема – морфосинтаксистің ең кішкентай бірлігі болып табылатын, тек үлкен тіркесте ғана қолданыла алатын морфема. Ал еркін морфема (немесе байланыссыз морфема) – жеке тұрып, сөз ретінде қолданыла беретін морфема. Байланысты морфема – байланысты форманың бір түрі, ал еркін морфема – еркін форманың бір түрі.

Оқшауланған кезде

Егер форма толық сөйлем ретінде жеке тұрып қолданыла алса, ол еркін форма болып саналады, мысалы, «Джонни жүгіріп жатыр», «Джонни» немесе «жүгіріп жатыр» (мұндай форма «Ол не істеп жатыр?» деген сұраққа жауап ретінде қолданылуы мүмкін). Жеке тұрып қолданыла алмайтын форма – байланысты форма, мысалы, y, is және ing («Джонни жүгіріп жатыр» мысалында). Көптеген тіл білімі оқулықтарында байланыстылықтың негізгі критериі ретінде жеке тұрып қолданылмауы көрсетіледі.

Сөз құрастыру

Сөздер, мысалы, ағылшын тіліндегі permit, латын тілінен [[wikt:per#Latin "through" + [[wikt:mitto#Latin "I send" сөздерінен құралуы мүмкін, онда per және mit – ағылшын тіліндегі байланған морфемалар. Дегенмен, олар көбінесе бір морфема ретінде қарастырылады. Per – байланған морфема емес; байланған морфема, анықтама бойынша, сөз ретінде өздігінен тұра алмайды. Per – дербес сөз, мысалы, "Мен күніне екі рет спорт залына барамын" деген сөйлемде көрініп тұр. Ұқсас мысал қытай тілінде де бар; оның морфемаларының көпшілігі бір буынды және морфосиллабикалық жазудың арқасында қытай таңбасымен байланысты, бірақ 蝴蝶 húdié 'көбелек' сияқты тәуелсіз морфемаларға бөліп қарауға болмайтын екі буынды сөздер де бар. Бұл жағдайда, әр буын мен сәйкес таңба тек осы сөзде қолданылады, оларды hú және dié байланған морфемалары ретінде қарастыруға болады, бірақ көбінесе олар бір екі буынды морфема саналады. Толығырақ талқылау үшін көп буынды қытай морфемаларын қараңыз. Тіл білімінде морфемалар туралы сөйлескенде, лингвистер көбінесе өнімді және өнімсіз формаларды ажыратады. Мысалы, 'он' морфемасы бастапқыда латын тіліндегі 'ұстау' деген мағынаны білдіретін сөзден шыққан, және осы мағына 'tenable' және 'intention' сияқты сөздерде де кездеседі. Бірақ 'он' сөзі ағылшын тілінде жаңа сөздер жасау үшін қолданылмайтындықтан, көптеген лингвистер оны морфема деп санамайды.

Талдау және синтетикалық тілдер

Морфема мен сөз арақатынасы өте төмен болатын тіл – оқшау тіл. Мұндай тілде байланған морфемалар аз қолданылатындықтан, көптеген грамматикалық қатынастар сөздердің ретімен немесе қосымша сөздер арқылы білдіріледі, сондықтан ол аналитикалық тіл деп аталады. Ал, грамматикалық қатынастарды білдіру үшін көптеген байланған морфемаларды пайдаланатын тіл – синтетикалық тіл.