Нигер музыкалық мәдениетіне шолу

Кіріспе

Нигердегі музыка дәстүрлерінің шолуы

Нигер музыкасы түрлі этностық топтардың – хауса, зарма соңғай, туарег, фула, канури, тюбу, Диффа арабтары, гурма және Чад көлінен будума тайпаларының – музыкалық дәстүрлерінен қалыптасқан. Көптеген дәстүрлер француздық Батыс Африкасында дербес дамыды, бірақ 1960 жылдан бері стильдердің араласуы байқалды. Нигердің эстрадалық музыкасы көршілес Мали және Нигерия музыкасымен салыстырғанда халықаралық деңгейде көп назар алмаса да, 1980 жылдардың соңынан бері дәстүрлі және жаңа музыкалық стильдер гүлденуде. Ел халқының жартысынан астамын құрайтын хаусалар перкуссия үшін думаны, ал өз гриоттық дәстүрлерінде моло (лютня), сондай-ақ әскери, мемлекеттік және салтанатты шараларда ганга, альгхаита (гобой) және какаки (труба) қолданады. Оңтүстік-шығыс Зиндер аймағындағы Дамағарам сұлтандығының билігін бекіту үшін үлкен трубаларды салтанатты түрде пайдалану осы қолданыстың ерекшелігі болып табылады (Хауса музыкасын қараңыз). Нигер халқының 20% астамын зарма тайпасы құрайды, ал туарегтер мен фуланилердің саны 21-ші ғасырдың басында миллионға жуық, әрқайсысы 10% төмен. Канурилер халықтың 4% астамын құрайды, ал тюбу, диффа және гурма тайпаларының саны әрқайсысы 0,5% төмен. Зарма тайпасы Ниамей астанасының маңында қоныстанған. Олар көбінесе жеке орындаушы ретінде түрлі лютнялар (халам немесе моло), флейталар мен скрипкалар тартады және фула тайпасы сияқты, касталық әншілер мен музыканттардың гриоттық дәстүрін жалғастырады. Соңғайдың дәстүрлі музыкасы отарлық кезеңнің соңы мен тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында жан-жақты зерттелді. Солтүстік туарегтері романтикалық, бейресми өлеңдермен, әндермен және сөздермен танымал, оларды ерлер де, әйелдер де орындайды. Әуенге қолшапалақтау, тинде барабандары (әйелдер әндерінде) және бір иекті скрипка (ерлер әндерінде) сүйемелдейді (Туарег музыкасын қараңыз). Фула және Водабе, фула тайпасының шөлдегі көшпелі кіші тобы, қолшапалақтау, аяқтап ұру және қоңыраулармен бірге топтық ән айтуды қастерлейді. Водабе тайпасының Gerewol фестивалі – осы қайталанатын, гипноздық және перкуссиялық хор дәстүрінің бір мысалы. Берибери тайпасы да күрделі полифониялық әндерімен белгілі. Нигердегі дәстүрлі музыка мен аспаптарды жан-жақты түсіну үшін Ниамейдегі CFPM Taya дәстүрлі аспаптар мұражайына барыңыз. Мұражай Нигердің барлық тайпаларынан жиналған барабандар, ішекті аспаптар мен сыбызғылардың керемет коллекциясын ұсынады.

The music of Niger has developed from the musical traditions of a mix of ethnic groups; Hausa, the Zarma Songhai, Tuareg, Fula, Kanuri, Toubou, Diffa Arabs and Gurma and the Boudouma from Lac Chad. Most traditions existed quite independently in French West Africa but have begun to form a mixture of styles since the 1960s. While Niger's popular music has had little international attention (in comparison with the music of neighbors Mali or Nigeria), traditional and new musical styles have flourished since the end of the 1980s. The Hausa, who make up over half of the country's population, use the duma for percussion and the molo (a lute) in their Griot traditions, along with the Ganga, alghaïta (shawm) and kakaki (trumpet) for martial, state, and ceremonial occasions. These uses are typified by the ceremonial usage of large trumpets to mark the authority of the Sultanate of Damagaram in the southeast Zinder area (see Hausa music). Over 20% of Niger's population are Zarma people, while the Tuareg and Fulani both number around a million in the early 21st century, somewhat less than 10% each. The Kanuri are just over 4% while the Toubou, Diffa and Gurma are all small populations of less than a half percent each. The Zarma inhabit the region around the capital, Niamey. They play, generally solo, a variety of lutes (xalam or molo), flutes and fiddles and, like the Fula, carry on the griot tradition of caste based praise singers and musicians. Songhai traditional music was the topic of extensive study in the late colonial and early independence period. The Tuareg of the north are known for romantic, informal sung/spoken love poetry performed by both men and women, with voices accompanied by clapping, tinde drums (in women's songs) and a one stringed viol (in men's songs) (see Tuareg music). The Fula and Wodaabe, a nomadic desert subgroup of Fula, practise group singing accompanied by clapping, stamping and bells. The Wodaabe Gerewol festival is one example of this repeating, hypnotic and percussive choral tradition. The Beriberi too are known for complex polyphony singing. To get an overall understanding of traditional music and instruments in Niger visit the traditional instrument museum at the CFPM Taya in Niamey. An amazing collection of drums, string instruments and flutes from all tribes in Niger.

Қазіргі Нигер музыкасы

Нигер үкіметі ойын-сауық мақсатындағы музыканы жеңіл қабылдамады, бірақ 1987 жылы Сейни Кунтше қайтыс болғаннан кейін шектеулер азайтылды. «Прис Дан Гурму» атты бәсекелестік музыка фестивалі Алассан Данте сияқты адамдардың бастамасымен елде музыкалық жаңаруға серпін берді. 1990 жылы Музыкалық оқыту және насихаттау орталығы құрылды, ол Еуропалық даму қорының гранты арқасында бұл процесті одан әрі дамытты. Музыканттар атақ-даңқ үшін ұлттық және халықаралық деңгейде топтар құрды, ең табыстысы – регги әншісі Адамс Джуниор, Сааду Бори, Фати Марико, Мамуду Абдусалам, Сани Абусса, Джон Софаколе, Мусса Пусси және Якуба Мумуни қатысқан «Такеда» тобы болды. 1990 жылдардың ортасында халықаралық деңгейде танымал продюсер Ибрагим Силла Ниамейге сапар шегіп, Пусси мен Сааду Боримен келісімшарт жасасты. Ол содан бері Адамс Джуниор мен Мамар Кассидің жазбаларын шығаруға көмектесті, бұл топ елден тыс жерлердегі ең танымал нигерлік топтардың бірі болып саналады, олар дәстүрлі Сонгхай стильдерін және заманауи джазды үйлестіреді. 2004 жылы Шөлдегі фестивальде туарег және водабе мүшелерінен құралған «Etran Finatawa» («дәстүр жұлдыздары») тобы құрылды. 2004 жылдан 2015 жылға дейін «Etran Finatawa» 45-тен астам елде гастрольдік концерттер берді. 2008 жылдан бері «Tal National» Нигердегі ең танымал заманауи топ болып табылады. Олардың кеңсесі Ниамейде орналасқан. 2008 жылы шыққан «A Na Waya» альбомы Нигердегі хит-парадтардың жоғарғы сатысына көтеріліп, топқа көптеген наградалар әкелді. 2013 жылы олар «Kaani» альбомы үшін «Fat Cat Records» компаниясымен әлемдік келісімшартқа қол қойды. 2004 жылы құрылған «Groupe Sogha» тобы да он мүшеден – бес аспапшы, үш әнші және екі бишіден тұратын, дәстүрлі және заманауи аспаптарды үйлестіретін жаңа дәстүрлі музыкалық топ болып табылады. Топ Ниамейде өткен бесінші франкофондық ойындарда Нигердің музыкалық елшісі болды. «Sogha» маэстро Бонкана Майганың көркемдік жетекшілігімен жазылған екі альбомын шығарды.

Music for the purpose of entertainment has not been readily accepted by the Nigerien government, though restrictions have loosened since the death of Seyni Kountché in 1987. A competitive music festival called the Prix Dan Gourmou helped inspire a musical renaissance in the country, led by people like Alassane Dante. The Centre for Musical Training and Promotion was founded in 1990, furthering this process, using a grant from the European Development Fund. Musicians formed bands to seek fame both domestically and internationally, with the most successful being the group Takeda, formed by Reggae singer Adams Junior, Saâdou Bori, Fati Mariko, Mamoudou Abdousalam, Sani Aboussa, John Sofakolé, Moussa Poussy and Yacouba Moumouni. In the mid 1990s, internationally renowned record producer Ibrahima Sylla traveled to Niamey and ended up signing Poussy and Saadou Bori. He has since also helped release records from Adam's Junior and from Mamar Kassey, perhaps the best known Nigerien group outside the country, who combine traditional Songhai styles and modern jazz. The band Etran Finatawa ("the stars of tradition"), consisting of Tuareg and Wodaabe members, formed in 2004 at the Festival in the Desert. Between 2004 and 2015 Etran Finatawa toured the globe with performances in over 45 countries. Since 2008 Tal National has been the most popular modern band in Niger. They are based in Niamey. Their 2008 album A Na Waya reached the top of the charts in Niger and earned the band numerous awards. In 2013 they signed a worldwide record deal with Fat Cat Records for the album "Kaani". Another popular band, Groupe Sogha, created in 2004, has been a popular neo traditional musical group that combines traditional and modern instruments in its music composed of ten members, five instrumentalists, three singers, and two dancers. The group was Niger's music ambassador for the fifth Francophone Games in Niamey. Sogha has two albums to its credit recorded under the artistic direction of the maestro Boncana Maiga.

"Туарег блюздері"

Туарег блюзі – бәлкім, халықаралық аренада ең танымал туарег музыкасының стилі. 1990-жылдардағы туарег көтерілістеріне дейін босқындар лагерьлерінде қалыптасқан туарег блюзі, ең әйгілісі Малидің Tinariwen тобы арқылы Еуропаға тарады. Нигерде туған туарег блюзінің өкілдерінің арасында Les Filles de Illighadad, Агадездік гитарист Абдалла аг Оумбадугу және оның Takrist n'Akal тобы, сондай-ақ Агадезден шыққан Хассо Акоте және Тидаут, сол қаладан келген Bombino тобы, Муса аг Кейнаның Toumast тобы, Агадездік Алхуссейни Аниволла, Мду Моктар және орындаушы Мума Боб бар.

Нигерлік рап

Нигерде сөйлейтін түрлі тілдердің қосындысы болып табылатын Rap Nigerien 1990-шы жылдардың соңында пайда болды. Бұл музыка елдегі көптеген этностардың дәстүрлі музыкалық стильдерінің үнімен үйлесіп, тыныш және салмақты келеді. Ол қызықты әлеуметтанулық құбылысқа айналып, отандық танымал ойын-сауықтың шегін кеңейтті. Жастар мен наразылық білдіргендер Rap Nigerien арқылы мәжбүрлі некелер, бала еңбегі, жемқорлық, кедейлік және басқа да мәселелерге қатысты халықтың ашу-ызасын жеткізді. Rap Nigerien сондай-ақ ЮНИСЕФ-тің халыққа жақын мәдени бағдарламаларында өздігінен пайда болды, бұл елдегі үлкен масштабты өнер көрсетуге мүмкіндік берген сирек орындардың бірі болды. 2004 жылдың тамызында ЮНИСЕФ "Scene Ouverte Rap" байқауын ұйымдастырды, онда 300-ден астам қатысушының ішінде 45 жаңа топ іріктелді. Байқау өнер көрсетімдері 5-14 тамыз аралығында Centre Culturel Franco – Nigerien-де өтті. Осы сахнадан көптеген Rap Nigerien топтары өркендеп, әлі де белсенді қызмет етеді, олардың ең танымалдары – Аун, Чакей, Кайдан Гаскья, Вас Вонг және Джоро Г. Кейіннен Хаски Клан, Камиказ, Расс Идрис және Метафора сияқты жаңа топтар пайда болды.