1549 жылғы Девон мен Корнуалдағы халық көтерілісі

Кіріспе

1549 жылы Девон мен Корнуоллдағы халық көтерілісі, 1626–1632 жылдардағы көтерілістер.

1549 жылы Корнуолл мен Девонда «Ортақ дұғалар кітабы» (Book of Common Prayer) негізінде ағылшын реформациясының діни ілімдері енгізілді, бұл халықтық көтеріліске әкеп соқты. Бұл өзгеріс кеңінен қабылданбады, әсіресе 1534 жылғы Жоғарғылық актісінен кейін де католиктік діни сенімдері берік сақталған Ланкашир сияқты аймақтарда. Нашар экономикалық жағдаймен бірге, ағылшын тілін міндетті түрде қолдану Корнуолл мен Девонда наразылық тудырып, көтеріліс бастауға себеп болды. Сомерсет герцогы Эдвард Сеймур көтерілісті басу үшін Джон Расселді жіберді. Көтерілісшілер жеңіліске ұшырады, ал көтеріліс басшылары жаулық әрекеттер басталғаннан кейін екі ай өткен соң өлім жазасына кесілді.

Өмірбаян

Бір себебі, жаңа патша Эдуард VI үкіметінің енгізген діни өзгерістері – осы бүліктердің тууына себеп болды. 1540 жылдардың соңында лорд-протектор Сомерсет, жас корольдің атынан Англия мен Уэльсте ағылшын реформациясын кеңейту мақсатында бірқатар заңнамалық шаралар енгізді. Олардың басты мақсаты – теология мен діни амалдарды өзгерту, әсіресе дәстүрлі католиктік дінге адал аймақтарда, мысалы, Корнуолл мен Девонда. Дәстүрлі діни шерулер мен қажынатулар тыйым салынғанда, Томас Кранмердің протестантизмді жақтаған діни саясатына сәйкес, католицизмнің барлық белгілерін жою үшін комиссарлар жіберілді. Корнуоллда бұл міндет Уильям Бодиге жүктелді. Оның діни киелі орындарды қиратуы 5 сәуірде 1548 жылы Уильям Килтер мен Паско Тревианның Хелстонда оны өлтіруіне әкеп соқты. Бұл аймаққа зор әсер еткені мүмкін, себебі Батыс елдері қой шаруашылығымен айналысатын аймақ болатын. Салықтың басқа малға да таралуы туралы қауесеттер наразылықты күшейте берді. Бұрынғы әлеуметтік құрылымның бұзылуы жергілікті көтеріліске жақын жердегі жер иелерінің тиімді араласуына мүмкіндік бермеді. Эксетер маркизі, Сампфорд-Куртенидегі ірі жер иесі, жақында сотталды. Оның орнына келген лорд Расселл Лондонға көшті және сирек өз жеріне келетін болды. Бұл жергілікті биліктің жетіспеушілігіне себеп болды, бұл көтерілісті басуға қалыпты жағдайда жеткілікті болар еді. Корнуолл халқы ұзақ жылдар бойы өздерін Англия Корольдігінің ерекше аймағы деп санады, бұл сенім Корнуолл тілінің этникалық сәйкестіктің маңызды көрінісі ретіндегі рөлімен нығайтылды. Сондықтан реформация, ағылшын тілінің қолданылуына баса назар аударғандықтан, Корнуолл ұлттық сәйкестігіне қауіп тудырды. 1497 жылғы Корнуолл көтерілісінен кейін және король Генрих VIII-нің 1536-1545 жылдар аралығында монастырларды жойғанынан кейін, кельт корнуолл және католик девон мәдениетін қолдаған монастырлық ордендердің қолдауымен жүзеге асырылған ресми білімнің аяқталуына әкелді. Гласни колледжі мен Кранток колледжі, сондай-ақ Девондағы Тависток аббаттығының таратылуы болашақ мәдени реформаларға қарсылық тудыруда маңызды рөл атқарды. Католик шіркеуі «Корнуолл тілі мен мәдениетіне өте ыңғайлы болды» және дәстүрлі дінге жасалған үкіметтік шабуылдар Корнуоллдағы, әсіресе корнуолл тілінде сөйлейтін батыстағы қарсылық рухын оятты деген пікір айтылды. Лаунсестон қамалында 28 корнуоллдықтардың өлім жазасы орындалды. Плимут Хоуда «Корнуолл сатқыны» деп танылған адамның өлімі болды. Қалалық есептерде ілгек пен бағана үшін ағашқа төленген құн туралы мәліметтер келтірілген. Мартин Джеффри, Хельстонға жақын жердегі Сент-Кеверннің католик дінін жақтаған діни қызметкері Лондонға жеткізілді. Оның өлімінен кейін, әдеттегідей, оның басы Лондон көпірінің үстінде орнатылған таяққа ілінді. Келесі қызметте судьялар өзгерісті күшімен жүзеге асыру үшін келді. Қызметте болған жанжал өзгерістің жақтаушысы (Уильям Хеллионс) шіркеу үйінің баспалдағында тақташамен қаза тапты. Осы қақтығыстан кейін Сампфорд-Куртениден келген шіркеушілердің тобы жаңа дұға кітабының енгізілуіне наразылық білдіру үшін Эксетерге жүріп баруды шешті. Девон аймағынан өтетін келе жатқанда, олар көптеген католик жақтастарын жинап, күшті күшке айналды. Шығысқа қарай Кредитонға қарай аттанған девондық көтерілісшілер Эксетерді қоршап алып, ағылшын литургиясын тоқтатуды талап етті. Эксетердегі тұрғындардың біразы көтерілісшілерге қолдау білдіргенмен, қала қақпаларын ашудан бас тартты. Қақпалар қамауға алынғандықтан бір айдан астам уақыт жабық тұрды. Жалпы жерлерді тез арада қоршаумен қатар, ауылдық қоғамның ортасы деп саналатын шіркеуге жасалған шабуыл ашу-ызаға әкелді. Корнуоллда Бодмин қаласында әскер жиналды, оған қала әкімі Генри Брей және екі католик жер иесі, Хелландтан келген сэр Хамфри Арунделл мен Трегарриктен келген Джон Уинслейд басшылық етті. Протектор Сомерсет 1549 жылғы бүліктердің бәрінде ақсүйектерге деген жек көруді ортақ фактор ретінде қарастырды: «әрине, барлығы ақсүйектерге қарсы керемет жек көруді ойлап тапты және оларды барлық жаулары деп санайды». Корнуоллдықтар жаңа дұға кітабында ағылшын тілінің қолданылуына да алаңдаушылық білдірді. Корнуоллдың тілдік картасы осы уақытта өте күрделі, бірақ филологиялық зерттеулер корнуолл тілі орта ғасырлар бойы аумақтық шегінуде болғанын көрсетті. Зерттеулер қорытындысында Марк Ст...

One probable cause of the Prayer Book Rebellion was the religious changes recently implemented by the government of the new king, Edward VI. In the late 1540s, Lord Protector Somerset, on behalf of the young king, introduced a range of legislative measures as an extension of the English Reformation in England and Wales, with the primary aim of changing theology and practices, particularly in areas of traditionally Catholic religious loyalty – for example, in Cornwall and Devon. When traditional religious processions and pilgrimages were banned, commissioners were sent out to remove all symbols of Catholicism, in line with Thomas Cranmer's religious policies favouring Protestantism ever more. In Cornwall, this task was given to William Body, whose perceived desecration of religious shrines led to his murder on 5 April 1548 by William Kylter and Pascoe Trevian at Helston. This would have affected the region significantly, with the West Country being an area of sheep farming. Rumours circulating that the tax would be extended to other livestock might have increased the discontent. A damaged social structure then meant this local uprising was not sufficiently dealt with by nearby landowners. The Marquess of Exeter, a large landowner in Sampford Courtenay, had recently been attainted. His successor, Lord Russell, was based in London and rarely came out to his land. It is possible this created a lack of local power that would have normally been expected to quell the revolt. The Cornish had long regarded themselves as a distinct territory of the Kingdom of England, a belief which was reinforced by the Cornish language's central role as a expression of ethnic identity; as such, the Reformation, with its emphasis on the usage of English, was seen as a threat to the Cornish national identity. After the Cornish rebellion of 1497 and the subsequent destruction of monasteries from 1536 through to 1545 under King Henry VIII had brought an end to the formal scholarship, supported by the monastic orders, that had sustained the Celtic Cornish and the Catholic Devonian cultural identities. The dissolution of Glasney College and Crantock College as well as Tavistock Abbey in Devon played a significant part in fomenting opposition to future cultural reforms. It has been argued that the Catholic Church had "proved itself extremely accommodating of Cornish language and culture" and that government attacks on the traditional religion had reawakened the spirit of defiance in Cornwall, and in particular the majority Cornish speaking far west. Immediate retribution followed with the execution of twenty eight Cornishmen at Launceston Castle. One execution of a "traitor of Cornwall" occurred on Plymouth Hoe – town accounts gave details of the cost of timber for both gallows and poles. Martin Geoffrey, the pro Catholic priest of St Keverne, near Helston, was taken to London. After Geoffrey's execution, his head was impaled on a staff erected upon London Bridge as was customary. Justices arrived at the next service to enforce the change. An altercation at the service led to a proponent of the change (William Hellyons) killed by being run through with a pitchfork on the steps of the church house. Following this confrontation, a group of parishioners from Sampford Courtenay decided to march to Exeter to protest at the introduction of the new prayer book. As the group of rebels moved through Devon, they gained large numbers of Catholic supporters and became a significant force. Marching east to Crediton, the Devon rebels laid siege to Exeter, demanding the withdrawal of all English liturgies. Although a number of the inhabitants in Exeter sent a message of support to the rebels, the city refused to open its gates. The gates were to stay closed because of the siege for over a month. Along with the rapid enclosure of common lands, the attack on the Church, which was felt to be central to the rural community, led to an explosion of anger. In Cornwall, an army gathered at the town of Bodmin under the leadership of its mayor, Henry Bray, and two staunch Catholic landowners, Sir Humphrey Arundell of Helland and John Winslade of Tregarrick. Protector Somerset himself saw dislike of the gentry as a common factor in all of the 1549 rebellions: "indeed all hath conceived a wonderful hate against the gentlemen and taketh them all as their enemies." The Cornish rebels were also concerned with the use of the English language in the new prayer book. The language map of Cornwall at this time is quite complicated, but philological studies have suggested that the Cornish language had been in territorial retreat throughout the Middle Ages. Summarising the research, Mark Stoyle says that by 1450, the county was divided into three main linguistic blocs: "West Cornwall was inhabited by a population of Celtic descent, which was mostly Cornish speaking; the western part of East Cornwall was inhabited by a population of Celtic descent, which had largely abandoned the Cornish tongue in favor of English; and the eastern part of East Cornwall was inhabited by a population of Anglo Saxon descent, which was entirely English speaking." The West Cornish, outraged by the introduction of English in their 1549 services, wrote the Demands of the Western Rebels, the eighth Article of which states: " and so we the Cornyshe men (whereof certen of us understande no Englysh) utterly refuse thys newe Englysh". Responding to this, however, Archbishop Cranmer asked why the Cornishmen should be offended by holding the service in English rather than Cornish when they had before held it in Latin and not understood that. They found their approaches blocked and they were attacked by longbowmen. Shortly before, the Cornish rebels arrived and Arundell had to divide his combined force, sending one force to Clyst St Mary to assist the villagers and the other with the main army to advance upon Exeter, where it besieged the city for 5 weeks.

Эксетер қоршауы

Көтерілісшілердің қолбасшылары Эксетердің католиктерді қолдайтын мэрі Джон Блэкэллерді қаланы тапсыруға көндіруге сәтті болмады. Қала қақпалары шамамен 2000 адамнан тұратын алғашқы күш жиналғанда жабылды.

Фенни көпірлері шайқасы

2 шілдеде Бедфорд графының бірінші қолбасшысы Джон Расселдің алғашқы күштері Хонитонға жетті. Олардың құрамына 160 итальяндық аркебузиер және лорд Уильям Грейдің басқаруымен 1000 ландскнехт, неміс жаяу әскерлері кірді. Уилтшир мен Глостерширден күше түсуге уәде берілгендіктен, Расселдің 8600-ден астам әскері болар еді, оның ішінде 850 атты әскері де бар, олардың барлығы жақсы қаруланған және жақсы даярланған. Рассел Корнуолл мен Девоннан келген бүлікшілердің күштерінің барлығы 7000 адамға жуық деп есептеді. 28 шілдеде Арунделл олардың Фенни Бриджес арқылы Эксетерге жолына кедергі келтіруге шешім қабылдады. Бұл қақтығыстың нәтижесі шешілмеді. Екі тараптан да шамамен 300 адам қаза тапты, ал лорд Рассел мен оның әскері Хонитонға қайтып келді.

Вудбери орталығының шайқасы

Лорд Расселдің қосалқы күштері 2 тамызда келді және оның 5000 салдаты батысқа қарай, төбелер арқылы Эксетер қаласына қарай жорық бастады. Расселдің әскері алға жылжуын Вудбери Комонға дейін жалғастырып, онда лагерь құрды. 4 тамызда көтерілісшілер шабуыл жасады, бірақ шайқас шешімсіз аяқталып, Лорд Рассел көптеген тұтқындарды қолға түсірді.

Клист Сент-Мари шайқасы

Арунделлдің әскерлері 6 мың сарбаздан тұратын негізгі күшпен Клист Сент-Мэриде қайта жиналды, бірақ 5 тамызда сэр Уильям Фрэнсис басқарған орталық күш оларға шабуыл жасады. Аса қатыгез шайқастан кейін Расселлдің әскерлері басымдыққа ие болып, мыңдаған корнуолликтер мен девондықтар қаза болып, көптегені тұтқынға алынды.

Клайст Хит қазасы

Расселл Клайст-Хитке лагерь құрды, онда хроникашы Джон Хейвардтың мәліметінше, 900 көтерілісші тұтқынның аузын байлап, қолдарын шегіп, 10 минут ішінде тамақтарын кесіп өлтірді.

Клист-Хит шайқасы

Бұл сұмдық туралы хабар Арунделл әскеріне жеткенде, 6 тамызда жаңа шабуыл басталды. Лорд Грей кейіннен осындай нәрсені ешқашан көрмегенін және мұндай қастандыққа қатыспағанын айтты. Ол Пинки Клеу шайқасында шотландтарға қарсы шабуылға басшылық еткендіктен, бұл маңызды мәлімдеме болды. Клист-Хит шайқасында шамамен 2000 әскер қаза тапты. Девон халқының бір тобы солтүстікке, Экс өзенінің аңғарымен жол тартты, бірақ оларды сэр Гавен Кару қуып жетіп, олардың басшыларының мәйіттерін Данстерден Батқа дейін дарға асты. Көтерілістен кейін үкімет корн тілін бүлік-насаздақ пен "жетілмеушілікпен" байланыстырды. Сондықтан, "Ортақ дұға кітабы" корн тіліне (уэльс тілінен өзгеше) аударылмады, себебі осы ұсыныстар көтерілістен кейін тоқтатылды. "Ортақ дұға кітабын" корн тіліне аудармау 16-шы және 17-ші ғасырларда тілдің тез құлдырауына алып келді, нәтижесінде 1700 жылға қарай корн тілі жоғалу қаупі төнген тілге айналды. 2007 жылдың маусым айында Труро епископы Билл Инд "Корнуолл өміріне ерекше үлес қосқан" адамдарға табыс етілетін "Трелоуни табақшасымен" марапатталды. Марапатты қабылдаған кезде Инд сөз сөйлеп, көтерілісті басу үшін кешірім сұрады, былай деді: "Маған жиі дұғалық көтеріліске қатысты көзқарасым туралы сұрайды. Менің ойымша, ағылшын үкіметі қатыгездікпен және ақымақтықпен әрекет етіп, көптеген корнуоллдықтарды өлтіргеніне еш күмән жоқ. 500 жыл бұрын болған оқиға үшін кешірім сұраудың қажеті жоқ деп ойлаймын, бірақ болған жағдайға өкінемін және бұл үлкен қателік болды деп санаймын".

Негізгі дереккөздер

Холиншед, Рафаэль (1586) Англияның сипаттамасы мен тарихын, Ирландияның сипаттамасы мен тарихын, Шотландияның сипаттамасы мен тарихын қамтитын Хроникалар; алғаш рет Рафаэль Холиншед, Уильям Харрисон және басқалар жинақтап жариялаған. Енді 1586 жылға дейін Джон Хукер, сондай-ақ Воуэлл Гент және басқалармен бірге кеңейтіліп, толықтырылды (көптеген ерекше ескертулер мен құнды естеліктер қосылды). 3 томдық. Лондон: Джон Харрисон, 1586–87 (Джон Хукердің көтерілісі туралы мәліметтер бар). Джон Хукер, Эксестер қаласының сипаттамасы, Уолтер Дж. Харт, Дж. В. Шопп және Х. Тапли Сопер редакторында, (Devon and Cornwall Record Society Publications, 11-том), 3 бөлім, Эксетер: Девон және Корнуолл жазбалар қоғамы, 1919–1947. Николас Покок (ред.), 1549 жылғы Дұға кітабына байланысты дау-дамайлар, Камден қоғамы, жаңа серия, 37-том, 1884 жыл.

Екіншілік көздер

Артурсон, Иан. "Корнуоллдың батысындағы қорқыныш пен жеккөрушілік: 1548 жылғы көтеріліс туралы жеті жаңа хат", Корнуоллдың Корольдік институтының журналы, жаңа сериясы II, 3-том, 3/4-беттер, 2000 ж. 97–111.
Астон, Маргарет, "Шіркеудегі бөліну", В. Дж. Шейлс және Диана Вуд (ред.), "Шіркеудегі әйелдер" (Church History Studies, 27), Оксфорд: Basil Blackwell, 1990, 242–281-беттер.
Биер, Б. Л. "Лондон және 1548–1549 жылғы көтерілістер". British Studies журналы, 12.1, 1972, 15–38-беттер. Онлайн
Чарльзворт, Эндрю (ред.). Ұлыбританиядағы ауылдық наразылықтар атласы 1548–1900 (Taylor & Francis, 2017).
Корнуолл, Джулиан. Шаруалар көтерілісі, 1549, Лондон: Routledge & Kegan Paul, 1977.
Куратин, А. Х. "The Holy Communion, 1549", Church Quarterly Review, 164-том, 1963, 148–159-беттер.
Эмон Даффи, Моребат дауыстары: ағылшын ауылындағы реформация және көтеріліс, Нью-Хейвен, Коннектикут; Лондон: Yale University Press, 2001.
Флетчер, Энтони және Диармейд МакКаллох, Тюдор көтерілістері, 5-басылым, Харлоу: Pearson Longman, 2004 (52–64-беттер).
Диармейд МакКаллох, Томас Кранмер: өмір, Нью-Хейвен, Коннектикут; Лондон: Yale University Press, 1996 (429–432, 438–440-беттер).
Мэннинг, Роджер Б. "Тюдор көтерілістеріндегі зорлық-зомбылық және әлеуметтік қақтығыс", British Studies журналы, 16-том, 1977, 18–40-беттер.
Маттингли, Джоанна. "Хелстон аяқ киім жасаушылар гильдиясы және 1549 жылғы көтеріліспен байланыс мүмкіндігі", Cornish Studies, 6-том, 1998, 23–45-беттер.
Роза Труп, Франсис. 1549 жылғы батыс көтерілісі: Эдуард VI билік кезіндегі діни жаңалықтарға қарсы Девоншир және Корнуоллдағы көтерілістер туралы есеп, Лондон: Smith, Elder, 1913. Онлайн
Марк Стойл. "Жалпы үмітсіздік: көтеріліс және қазіргі заманғы Корнуоллдағы жекелік", British Studies журналы, 38-том, 1999, 423–444-беттер.
Марк Стойл. "‘Толыққанды күшпен мәселені шешуге бейім’: 1549 жылғы Батыс көтерілісінде Корнуолл рөлін қайта қарастыру". English Historical Review 129.538 (2014): 549–577.
Уитл, Джейн. "Шаруалар саясаты және тап санасы: 1381 және 1549 жылғы Норфолк көтерілісінің салыстырмалы талдауы". Past and Present 195. қосымша 2 (2007): 233–247.
Юингс, Джойс. "1549 жылғы оңтүстік-батыс көтерілісі", Southern History, 1-том, 1979, 99–122-беттер.
Марк Стойл, "Қорқынышты жаздың ортасы: 1549 жылғы Батыс көтерілісі", Yale University Press, 2022.

Arthurson, Ian. "Fear and loathing in west Cornwall: seven new letters on the 1548 rising," Journal of the Royal Institution of Cornwall, new series II, vol. 3, pts. 3/4, 2000, pp. 97–111
Aston, Margaret, "Segregation in church," in: W. J. Sheils and Diana Wood, (eds. ), Women in the Church, (Studies in Church History, 27), Oxford: Basil Blackwell, 1990, pp. 242–281. Beer, B. L. “London and the Rebellions of 1548–1549.” Journal of British Studies, 12.1 1972, pp. 15–38. online
Charlesworth, Andrew, ed. An atlas of rural protest in Britain 1548–1900 (Taylor & Francis, 2017). Cornwall, Julian. The Revolt of the Peasantry, 1549, London: Routledge & Kegan Paul, 1977
Couratin, A. H. "The Holy Communion, 1549," Church Quarterly Review, vol. 164, 1963, pp. 148–159
Eamon Duffy, The Voices of Morebath: reformation and rebellion in an English village, New Haven, Conn.; London: Yale University Press, 2001. Fletcher, Anthony, and Diarmaid MacCulloch, Tudor Rebellions, 5th ed., Harlow: Pearson Longman, 2004 (pp. 52–64). Diarmaid MacCulloch, Thomas Cranmer: a life, New Haven, Conn.; London: Yale University Press, 1996 (pp. 429–432, 438–440). Manning, Roger B. "Violence and social conflict in mid Tudor rebellions," Journal of British Studies, vol. 16, 1977, pp. 18–40
Mattingly, Joanna. "The Helston Shoemakers Guild and a possible connection with the 1549 rebellion," Cornish Studies, vol. 6, 1998, pp. 23–45
Rose Troup, Frances. The western rebellion of 1549: an account of the insurrections in Devonshire and Cornwall against religious innovations in the reign of Edward VI, London: Smith, Elder, 1913 online
Mark Stoyle. "The dissidence of despair: rebellion and identity in early modern Cornwall," Journal of British Studies, vol. 38, 1999, pp. 423–444
Mark Stoyle. "‘Fullye Bente to Fighte Oute the Matter’: Reconsidering Cornwall's Role in the Western Rebellion of 1549." English Historical Review 129.538 (2014): 549–577. Whittle, Jane. "Peasant Politics and Class Consciousness: The Norfolk Rebellions of 1381 and 1549 Compared." Past and Present 195. suppl 2 (2007): 233–247. Youings, Joyce. "The south western rebellion of 1549," Southern History, vol. 1, 1979, pp. 99–122
Mark Stoyle A Murderous Midsummer: The Western Rising of 1549, Yale University Press, 2022.