Кіріспе

Эфиопияның Херто Буриден табылған ерте заманғы адам окаменелілерінің саны Герто адамы 1997 жылы Эфиопияның Афар үшбұрышында Бури формациясының Жоғарғы Герто мүшесінен табылған адам қалдықтарын (Homo sapiens) білдіреді. Бұл қалдықтар 154 000 мен 160 000 жыл бұрын жасалған деп есептеледі. Герто адамының табылуы сол кезде ерекше маңызды болды, себебі ол 300 мен 100 мың жыл бұрынғы қазбалар тізіміндегі үлкен олқылықты толтырып, сол кезде сипатталған ең көне H. sapiens қалдықтары еді. Бастапқы сипаттамалық мақалада бұл 12 (кемінде) адам "анатомиялық жағынан заманауи адам" санатынан тыс деп сипатталды. Осылайша, Герто адамы жаңа түрше ретінде "Homo sapiens idaltu" ("ескі") деп жіктелді. Бұл көбірек архаикалық "H. (с.?) rhodesiensis" және H. s. sapiens арасындағы ауысу формасын білдірді (яғни, хронотүрдегі кезең). Кейінгі зерттеушілер бұл жіктемені қабылдамады. Мұндай түршелердің дұрыстығын дәлелдеу қиын, себебі "түрлер" және "түршелер" анықтамаларының бұлыңғырлығы және әсіресе хронотүрлерді талқылау кезінде ата және ұрпақ түрлерінің нақты бастапқы және соңғы морфологиясын анықтау мүмкін емес. Герто адамы көптеген тас құралдар жасады, олар шамалы анықталған "Өткінші Ашеулдық" мәдени дәстүріне жатады, бұл дәстүр ұзақ жылдар бойы сақталған және ерекше Ашеулдық (архаикалық адамдар жасаған) және Орта Тас Дәуірі (заманауи адамдар жасаған) құралдарын қамтиды. Олар көбінесе суайғырларды, сондай-ақ ірі қара малды да сойып жеген көрінеді, бұл олардың көл жағасында мекендегенін көрсетеді. Ең толық сақталған үш бас сүйек (оның бірі 6-7 жастағы балаға тиесілі) адам қолымен жасалған кесу іздерін және басқа да өзгерістерді көрсетеді, бұл мәйіттерді кесу сияқты, соғыну салтының болуын көрсетеді.

Зерттеу тарихы

Герто адамының қалдықтары алғаш рет 1997 жылы Эфиопияның Афар үшбұрышының Орта Аваш аймағындағы Бури формациясының Жоғарғы Герто мүшесінен табылды. Материалдар: BOU VP 16/1, сол жақ бас сүйегінен мүлдем айырылған бас сүйегі; BOU VP 16/2, бас сүйегінің сынықтары; BOU VP 16/3, тері сүйегінің сынығы; BOU VP 16/4, тері сүйегінің сынығы; BOU VP 16/5, 6 немесе 7 жасар баланың толықтай аяқталған бас сүйегі; BOU VP 16/6, оң жақ жоғарғы моляр; BOU VP 16/7, тері сүйегінің сынығы; BOU VP 16/18, тері сүйегінің сынықтары; BOU VP 16/42, жоғарғы премоляр; және BOU VP 16/43, тері сүйегінің сынығы. Бұл аймақ 6 миллион жыл бұрын өмір сүрген ежелгі адам және гоминид түрлерінің мекенімен әйгілі. Skhul 5 (жоғарыда) анатомиялық жағынан Герто адамына ұқсас. Уайт және авторлар бұл туралы айтқан, бірақ Герто адамын "ашық ерекше" деп санады. 2014 жылы антропологтар Роберт Маккарти мен Линн Лукас, "архаикалық Homo", неоандерталь, "ерте заманғы H. s. sapiens" және Плейстоценнің соңғы кезеңіндегі H. s. sapiens-ті бейнелейтін бірнеше үлгілерді пайдаланып, Уайт және авторлардан әлдеқайда үлкен үлгіні қарастырды және Лубсен мен Корручиниге ұқсас тұжырымға келді. 2016 жылы Стрингер осы екі зерттеуді сілтеме ретінде келтіре отырып, H. s. sapiens-тің шығу тегіне қатысты әдебиеттерді шолып, "идальту" атауы "негізделгендей көрінбейді" деді. Палеосубвидтердің жарамдылығының негізгі мәселесі "түрлер" және "субвидтердің" бұлыңғыр анықтамаларында, әсіресе хронотиптерді талқылау кезінде (ежелгі және кейінгі түрлердің нақты соңғы және бастапқы морфологиясын анықтау мүмкін емес, біртіндеп өзгеретін үздірілмеген эволюциялық тізбек). 2019 жылы бастапқы сипаттаушылар "H. s. idaltu" атауын сақтады, өйткені олардың аргументі "көбінесе дискретті белгілерге негізделген", ал Маккарти мен Лукас "тек ірі бас сүйегінің өлшемдеріне назар аударды", бірақ сонымен қатар нақты таксономиялық атаулар мен белгілерді талқылау, жалпы алғанда, адам эволюциясының тенденцияларын түсіну сияқты маңызды емес екенін мәлімдеді. Герто адамының табылуына дейін, генетикалық талдаулар мен 120 000 жылдан кейін табылған қазбаларға сүйене отырып, қазіргі адамдар H. s. sapiens Африкада пайда болды дегенге көпшілік келісті (жақындағы Африкалық шығу моделі), бірақ бұл құбылыс континенттік немесе жергілікті болған-болмағаны талқыланды. Жергілікті модельге қатысты, Герто адамының ежелгілігі және Шығыс Африкада таралған, шамамен бірдей немесе тіпті одан да ескірген бірнеше ұқсас үлгілер назарды сол аймаққа аударды.

Анатомия

"Анатомиялық тұрғыдан қазіргі заманғы адам" деп есептелетіндей, Герто бас сүйегінің жоғары шатырлық бөлігі (көтеріңкі маңдай), бүкілдей шар тәрізді пішіні (жақтан қарағанда) және жалпақ беті бар. Ми көлемі шамамен 1450 см³ құрайды. Бас сүйегінде қабақтың ілгегі анық байқалады, шатыр сүйектері нашар иілген, ал бас сүйегінің артқы бөлігінде күшті иілген төбелік бөлік бар. Бұл белгілер қазіргі заманғы адамдардың арасындағы қалыпты вариация шегінде. Орташа қазіргі заманғы адамның бас сүйегімен салыстырғанда, Герто бас сүйегі айқын түрде ұзын және жалпы көлемі ірі, бірақ бет сүйектері салыстырмалы түрде нашар дамыған.