Кіріспе
Гибридті балық
Жолбарыс мускулленджі (Esox masquinongy × lucius немесе Esox lucius × masquinongy), көбінесе жолбарыс муски деп аталады, ет жейтін балық және шынайы мускуллендждің (Esox masquinongy) мен солтүстік шыршаның (Esox lucius) көбінесе сүйексіз, гибридті ұрпағы. Ол тұщы суда тіршілік етеді және оның ареалы Канадаға, Солтүстік-Шығысқа және АҚШ-тың орталық бөлігіне дейін жетеді. Ол тез өседі; бір зерттеуде жолбарыс муски мускулленджге қарағанда 1,5 есе жылдам өседі. Басқа гибридті түрлер сияқты, жолбарыс мускиде де "гибридтік күш" бар, яғни олар ата-ана балықтарынан гөрі жылдам және күштірек өседі, сонымен қатар ауруларға осалрақ келеді. Оның негізгі қорегі – балық және ұсақ құстар. Жолбарыс муски мен мускулленджді ұстау қиын болғандықтан, оларды "10 мың лақтырылған құйма" деп атайды.
Тарату
Тигр-муски Канаданың көлдері мен тыныш өзендерінде, Ұлы көлдер, Жоғарғы Миссисипи аймағы, Огайо және Сент-Лоуренс өзендерінде мекендейді. Ол ең көп Мичиган штатында кездеседі. Табиғи суларынан алыс жерлерде сирек табылса, оның орнына жасанды түрде қоныстандырылған балықтар кездеседі. Миннесота, Нью-Гэмпшир, Нью-Йорк, Вашингтон, Массачусетс, Арканзас, Монтана, Айдахо, Юта, Колорадо, Нью-Мексико және Вайоминг сияқты бірнеше штаттар тигр-мускині қоныстандырады. Тигр-муски бұрын Мичиган штатында өсірілген, бірақ қазір Мичиган штатының балық шаруашылықтарында өсірілмейді. Әр тигр-муски жыл сайын өз көлінің бір-біріне жақын аймақтарында қалуға бейім. Ол көбінесе жақын суларда жүзеді (терек) және қыс пен көктемде терең суды ұнататын кезде, жаз және күз айларында одан екі есе аз қашықтыққа жүзеді (терек).
Сипаттамалары
Тигр мускиі - нағыз мускеллунг (Esox masquinongy) пен солтүстік шыршаның (Esox lucius) шағылысуының нәтижесі. Тигр мускиі екі балықтың да кейбір қасиеттерін мұраға алады. Тигр мускиі, шырша мен мускеллунг сияқты, ұзын, цилиндр тәрізді денеге ие. Оның арқа және құрсақ қанаттары құйрыққа жақын орналасқан және лопаш тәрізді болып келеді. Құйрық қанаттары нағыз мускиілерге қарағанда дөңгелектеу. Басы тар және бүйірленген, ал төменгі жақ сүйегі жоғары қарай иілген, қаз тұмсығындай пішіндес. Оның сыртын әртүрлі мөлшердегі түстермен, ақ немесе жарық фонда вертикальді қара жолақтар мен дақтар жабады, бұл солтүстік шыршаның түс схемасынан кері. Тигр мускиі төменгі жағында әр жақта 5-6 тесікке ие.
Диета
Жолбарыс шабағы солтүстік шошқа мен мысық сияқты, су өсімдіктерінің жанында күтіп отырып, аңдып жем алады. Олардың тағамдық қалаулары нағыз мысық пен солтүстік шошқаға ұқсас. Қыс айларына дайындалу үшін жаз және күз айларында ірі балықтарды көбірек жейді. Ал қыс және көктем айларында метаболизмі баяу болғандықтан, кішкентай, жеңіл жемдерге шабуыл жасайды. Оның әртүрлі тамағына сары балық, сойғыш, алтын шабақ, сойқы, кіші ауызды балық және басқа да балық түрлері кіреді. Егер балық жеткіліксіз болса, жолбарыс шабағы рактар, бақалар, қаздардың балалары, су мысықтары, егеуқұйрықтар, ұсақ сүтқоректілер мен ұсақ құстармен де қоректенеді.
Өсу және өмір сүру
Мемлекеттік рекордтық жолбарыс мускисінің аулануы штатқа байланысты тіркеледі, солтүстік штаттар ірірек мысалдарды көрсетеді. Жолбарыс мускисі көбейту мақсатында өсірілетіндіктен, оның өсу қарқыны және оған әсер ететін факторлар зерттелді. Жастардың өсу қарқыны су температурасына және жем түріне байланысты. Зерттеулерде жолбарыс мускисінің өсуі, өнімділігі және жемді пайдалану тиімділігі белгілі бір температурада ең жоғары болды. Осы температурадан төмендегенде өсу қарқыны төмендейді, ал жоғарылағанда каннибализм күшейеді. Бірнеше зерттеулер жолбарыс мускисінің жасанды түрде қоныстандырылғанда тірі қалуына қоныстандыру өлшемдерінің әсерін қарастырды. Бұл ақпарат жануарлар дүниесін басқарумен айналысатын мамандарға көбейту және қоныстандыру бағдарламалары туралы тиімді шешімдер қабылдауға көмектеседі. Ірі өлшемдегі жастардың тірі қалу көрсеткіші жоғары, және бұл әсер соншалықты маңызды, сондықтан үлкен жастарды (180–205 мм) қоныстандыру көбінесе тиімді.
Жолбарыс мускисінің ұзындығы артқан сайын, оның салмағы да артады. Балықтың барлық түрлері үшін жалпы ұзындық (L, дюйммен) және жалпы салмақ (W, фунтпен) арасындағы сызықтық емес байланысты келесі формула арқылы көрсетуге болады:
Кез келген түр үшін b шамасы 3.0-ға жуық, ал c – түрлерге қарай өзгеретін тұрақты шама. 9 штаттан алынған 27 жолбарыс мускисі популяциясына негізделген қатынас жолбарыс мускисі үшін арнайы теңдеуді жасау үшін пайдаланылды, нәтижесінде c = 0.00008035 және b = 3.337 екені анықталды. Бұл қатынасқа сәйкес, жолбарыс мускисінің салмағы шамамен , ал жолбарыс мускисінің салмағы шамамен болады деп болжам жасауға болады.
Көбею
Шындық мускуллонг пен солтүстік шұбардың будандасуы екі ата-аналық түрдің де табиғи ортада кездесетін жерлерінде табиғи түрде жүзеге асады. Тигр мускиі сүйексіз, бұл гибридтік балық үшін қалыпты жағдай. Өсірушілер әдетте еркек солтүстік шұбарды және әйел мускуллонгты будандастыруды қалайды, себебі жұмыртқалары аз жабысқақ болады және шайқау кезінде жиналмайды. Кейбір тигр мускилері табиғатта кездессе де, көпшілігі шаруашылықтарда өсіріледі. Тигр мускиі алғашқы бірнеше жылда таза мускуллонг пен солтүстік шұбардан жылдам өседі. Олар сондай-ақ ата-аналық балықтарға қарағанда жоғары температураға төтеп бере алады, тез өсіп, заңды өлшемге ертерек жетеді, осылайша оларды жаңадан балық қорына салу үшін тиімді етеді.
Балық аулау
Кейбір көлдерге тайғыр балық тұқымы тұрақты түрде жіберіледі, және адамдар тайғыр балықты алу үшін барлық мүмкіндіктерін жасайды, бірақ оны ұстау оңай емес. Кейбіреулер бір тайғыр балықты ұстау үшін 10 000 рет жебе тастау керек дейді. Қазіргі Халықаралық ойын балықтары қауымдастығының (IGFA) барлық құралдар бойынша әлемдік рекорды – 1919 жылдың 16 шілдесінде Джон Кнобла Мичиган штатындағы Лак-Вьеж шөлінде ұстаған тайғыр балық, ал қазіргі IGFA барлық құралдар бойынша ұзындығы бойынша әлемдік рекорды – 2022 жылдың 7 тамызында Нью-Мексико штатындағы Блювотер су қоймасында балықшы Джошуа Дэниелс ұстаған тайғыр балық.
Спорт
Тигр мускиі спорттық балық ретінде танымал, себебі ол ұзақ өмір сүре алады және ірі көлемге жетеді. Оларды жем-шөптің көп болған көлдер мен су қоймаларында ұстауға болады. Ірі, күшті балық болғандықтан, оларды басқару қиынға соғуы мүмкін. Тигр мускиін ұстаудың ең жақсы тәсілі – балықты қайыққа мүмкіндігінше жылдам жеткізу, осылайша балық шаршамайды; бұл, әсіресе, жаз айларында маңызды. Үлкен көтергіш торды пайдаланып, балықты қайыққа көтеріп, тым қимылдамауына көз жеткізіңіз, себебі балықтар қайықта күшпен қимылдап, өзіне зиян келтіруі мүмкін. Жылдамдап жаңқа қабыршақтарының үстінен ұстаңыз, бірақ жаңқаларды жарақаттамау үшін абайлаңыз, өйткені олар оңай жыртылады және өте өткір болады. Балық аулау ілмегін шығару кезінде міндетті түрде қысқыш пайдаланыңыз, себебі тигр мускиінің тістері өте өткір. Басқа көптеген жыртқыш балықтар сияқты, мускилер де жемдік қоректің шетінде жасырынып, олжаға шабуылдайды. Оларды көлдің ашық бөліктеріне жылдам қол жеткізе алатын жерлерде де кездестіруге болады. Басқа балықтардан айырмашылығы, мускилер ауа райы мен атмосфералық қысым тұрақты болғанда, жаңбыр болсын, күн болсын, тамақтанады. Тигр мускиін аулау әдетте сағатына 4-тен 6 мильге дейін жылдамдықпен троллинг жасау арқылы жүзеге асырылады, бірақ оларды одан да жылдам немесе баяу троллингпен де ұстауға болады. Көптеген адамдардың ойынша, мускилер тек үлкен балық аулау ілмегіне ғана шабады, бірақ бұл рас емес: ілмектің мөлшері маңызды емес. Ілмектің мөлшері аймақтағы су өсімдіктерінің мөлшеріне немесе сіз балық аулағыңыз келетін тереңдікке байланысты болуы керек. Ашық суда, буынды рапалалар, лок-лалар, зигги-лалар, вилли-лалар, вили-лалар, үлкен мепс бэктейлдері, муски плагтары, үлкен спиннербейтер немесе ұзын, беттік рапалалар сияқты үлкен ілмектер тиімді болуы мүмкін. Көбінесе күндіз отты тигр және шабақ түстері жақсы жұмыс істейді, ал кешке қызыл ілмектер тиімдірек. Су өсімдіктері арасында балық аулау кезінде кішірек ілмектерді қолдану жақсы. Түпнұсқа рапалалар немесе Thunderstick жақсы нәтиже береді. Кіші буынды рапалалар мен кіші спиннербейтерлер де тиімді.