Кіріспе

Жетіжылдық соғыстың бір бөлігі

Гросс-Ягерсдорф шайқасы (30 тамыз 1757) – Жетіжылдық соғыс кезінде фельдмаршал Степан Федорович Апраксиннің басшылығындағы орыс әскерінің, фельдмаршал Ханс фон Левальдт басқарған пруссиялық, одан аз санды әскерге қарсы жеңісі. Бұл Жетіжылдық соғыста Ресейдің қатысқан алғашқы шайқасы болды. Тактикалық жетістікке қарамастан, жабдықтау мәселелері Шығыс Пруссияға табысты үлгерілуді мүмкінсіз етті. Апраксин Кенигсбергті басып алудан бас тарды және шайқастан кейін көп ұзамай әскерді кері шегінуге бұйырды. Апраксин мен соғысқа қарсы болған канцлер Алексей Бестужев-Рюмин арасында сөз байласы бар деген күдікпен, Ресей императрицасы Елизавета Апраксинді қолбасшылықтан шеттетуге, Бестужев-Рюминды мемлекетке опасыздық жасады деп соттауға бұйырды және Уильям Ферморды әскердің басшысы етіп тағайындады. Фермор келесі жылы әскерді Шығыс Пруссияға қайта енгізді.

Шайқас

Орыстар күнін тыныш серуенмен бастады, бірақ әскер тәртіпсіз болды және шоғырланған, ұйымдасқан түрде қимылдау қиынға соқты. Пруссиялықтар осы мүмкіндікті пайдаланып, орыс сарбаздарының "даяр емес хаосына" шабуыл жасады. Левальдттың атқыштар әскері орыс әскерінің солтүстік және оңтүстік қанаттарына шабуылдап, бастапқыда ауыр шығын келтірді. Өзінен екі есе кіші әскердің шабуылына мүлдем дайындықсыз келген орыстар одан да шатаққа түсті. Апраксиннің тәжірибесіз командирлері жаяу әскерді ұйымдастыруға тырысты; кейін Ресейдің ең көрнекті генералдарының бірі болған генерал Петр Румянцев, бастапқы шабуылдың соққысынан кейін орыстарды орталықта қайта жинауға қол жеткізді. Бастапқыда Левальдт әскері шайқаста біршама артықшылыққа ие болды. Пруссиялықтардың қаһарлы шабуылы орыстарға атқыштарға қарсы тұру үшін дәстүрлі түзулер жасауға кедергі келтірді, бірақ олар жеңіліп, қашқан жоқ. Сонымен қатар, бақылаушылар орталыққа бет алған пруссиялықтардың негізгі күштері әдеттегідей қатыгездікпен тікелей оқтар атып жатқанын хабарлады. Ресей әскері бастапқы шабуылдан қалпына келген соң, қарсы шабуылға көшті. Бастапқыда пруссиялықтардың шабуылына таң қалған орыстар қайтадан оқ атуға дайындықпен келді; олардың жауап оғы бірдей тиімді болмаса да, нәтижелі болды және пруссиялықтардың қатары соңында оның күшімен құлдырады. Левальдт 4600 мен 5000 аралығында, ал Апраксин шамамен 5400 сарбаз жоғалтты.

Ресей армиясына әсері

Осыдан кейін Ресейде Апраксин пруссиялықтардың кері шегінуін қуалайтыны және ақырында бүкіл Шығыс Пруссияны басып алатыны күтілді; ол, әрі кетсе, Кенигсбергтен ғана қашықтықта болды. Түсініксіз себеппен генерал Кенигсбергке қарай жорықтап, Ресейге қайта шегінді. Тарихшылар бірнеше себеп айтады: Ресей императоршасы Елизаветаның қайтыс болғаны туралы жалған хабарды естіген соң; Петр III-ті тақ мұрагері ретінде қолдау мақсатында; Апраксин Кенигсбергке жорық жасады, бірақ оның әскерлері азық-түлік жетіспеуден қатты құлдырады; сондай-ақ, орыс әскеріне, әсіресе калмықтарға тараған шешек індетінен 1757 жылы болған барлық шайқастардағы өлім санынан 8,5 есе көп адам қайтыс болды. Орыстар Ливландияға жеткенде, бақылаушылар аттары емен жапырақтарымен тамақтанудан күнде жүздеген ат өліп жатқандықтан, арбаларды сүйреп әкеліп жатқан шаршаған әскерлерді көрді. Императорша Апраксиннің іс-әрекеттеріне ашуланып, оны қолбасшылықтан алып тастап, тергеу бастады. Ол өзінің канцлері және Апраксиннің досы Алексей Бестужев-Рюминды мемлекетке опасыздық жасады деп соттады. Бестужев-Рюмин кейіннен өз иеліктеріне жер аударылды. Елизавета Вильям Ферморды жаңа орыс қолбасшысы етіп тағайындады және келесі жылы жаңадан басып кіру науқаны басталды.

Оқу

Андерсон, Фред. Соғыстың тоғысы: Жеті жылдық соғыс және Британдық Солтүстік Америкадағы империяның тағдыры, 1754–1766. Knopf Doubleday Publishing Group, 2007, Аспрей, Роберт. Ұлы Фридрих: тамаша жұмбақ. Ticknor & Fields, 2007, Бассет, Ричард. Құдай және кайзер үшін: Императорлық австрия армиясы, 1619–1918 жж. Yale University Press, 2015. Беренгер, Жан. Габсбургтер империясы 1700–1918. Routledge, 2014, Блэк, Джереми. Мақала және ой-толғам: XVIII ғасырдың «Ескі жүйесі» және «Дипломатиялық революциясы». International History Review. (1990) 12:2, 301–323 бб. Бланнинг, Тим. Ұлы Фридрих, Пруссия патшасы. NY, Random House, 2016, Бодарт, Гастон. Қазіргі соғыстардағы өмір шығындары, Австрия-Венгрия. Clarendon Press, 1916. Дулл, Джонатан Р. Француз теңіз флоты және Жеті жылдық соғыс. U of Nebraska Press, 2007, Даффи, Кристофер. Ұлы Фридрих: әскери өмір. New York: Routledge, Chapman & Hall, 1985. Хорн, Д. Б. «Дипломатиялық революция» // J. O. Lindsay ред., The New Cambridge Modern History, 7-том, «Ескі режим: 1713–63» (1957): 449–64 бб. Джонс, Арчер. Батыс әлеміндегі соғыс өнері. University of Illinois Press, 2001, Keep, John. Әскерлерді азықтандыру: Жеті жылдық соғыс кезінде Ресей армиясының жабдықтау саясаты. Canadian Slavonic Papers, 29-том, 1-сан (1987 жылғы наурыз), 24–44, 29–31 бб. Краттли, Эдвард. «Гросс-Ягерсдорф шайқасы» // Timothy C. Dowling ред., «Ресей соғыста: моңғол шапқыншылығынан Ауғанстан, Чечня және одан әрі» (ABC CLIO, 2014), 334–5 бб. Лонгман, Фредерик Уильям. Ұлы Фредерик және Жеті жылдық соғыс. Longmans, Green, and Company, 1881. Маллесон, полковник Г. Б. Лаудон: Гидеон Эрнесттің әскери өмірінің очеркі. Pickle Partners Publishing, 2016 (1872) MacDonogh, Giles. Ұлы Фридрих: іс-қимылдары мен хаттарындағы өмір. St. Martin's Griffin, New York, 2001, Олифант, Джон. A/AS деңгейі тарихы (AQA үшін), Абсолютизм және Ағарту дәуіріндегі Ресей. Cambridge University Press, 2016, Редман, Герберт Дж. Ұлы Фридрих және Жеті жылдық соғыс, 1756–1763. McFarland, 2014, Ралли, Август. Карлайлға жол көрсетуші. G. Allen & Unwin Limited, 1922. Robitschek, Norbert. Хоккирх: бір зерттеу. Verlag von teufens, Wien 1905. Шовальтер, Денис. Ұлы Фридрих, әскери тарих. Frontline, 2012. Скотт, Хэмиш. Ұлы держава жүйесінің тууы, 1740–1815. Routledge, 2014. Симмс, Брендан. Еуропа: үстемдік үшін күрес, 1453 – қазіргі уақытқа дейін. Basic Books, 2013, Сабо, Франц Дж. Еуропадағы Жеті жылдық соғыс: 1756–1763. Routledge, 2013. Уилсон, Питер Х. Еуропаның жүрегі: Киелі Рим империясының тарихы. Penguin, 2016, 478–479 бб. Забеки, Дэвид. Германия соғыста. Германия соғыста: 400 жылдық әскери тарих (2014–2015). I–IV томдар, ABC CLIO.