Кіріспе

Saab компаниясы құрастырған екі қозғалтқышлы жоғары жылдамдықты турбовинтолет. Өндіріс Швецияның Линчепинг қаласында жүргізілді. Saab 2000 алғаш рет 1992 жылғы наурыз айында ұшып, 1994 жылы сертификатталды. Соңғы ұшақ 1999 жылғы сәуірде жеткізілді, барлығы 63 ұшақ жасалды. 2023 жылғы маусым айына дейін 31 Saab 2000 әуе компанияларында немесе әскери қызметте болды. Ұшақ Saab-тың Линчепинг зауытында CASA (ұшақтың қанаттарын жасаған), Short Brothers (артқы фюзеляжды жасаған) және Valmet (ұшақтың құйрық бөлігін жасаған) сияқты ірі қосалқы мердігерлермен құрастырылды. Saab 2000 алғаш рет 1992 жылғы 26 наурызда ұшып, Біріккен авиациялық органдардың наурыз айындағы және Федералды авиациялық әкімшіліктің сәуір айындағы сертификаттарынан кейін бірнеше ай өткен соң, 1994 жылғы қыркүйекте жоспарлы авиақызметке кірісті. Saab 2000, Saab 340-қа қарағанда 15%-ға үлкен қанатқа ие (жоғары тығыздықтағы компоновкада 50, ал ыңғайлы орындықтармен 50 орындыққа арналған). 340 ұшағындағыдай, әрбір қанатқа бір қозғалтқыш орнатылған, кабинадағы шуды азайту үшін қозғалтқыштар фюзеляждан алыс орналасқан. Ұшақ максималды круиздік жылдамдығы 0,62 Мах-қа дейін жете алу үшін жобаланған.

Пайдалану тарихы

Saab 2000 ұшақтарының сатылымы шектеулі болды. Бастапқы маңызды клиент – Swissair компаниясының 56% үлесіне ие болған Crossair өңірлік әуе компаниясы. Crossair 34 ұшақ қабылдап, 2005 жылы пайдалануын тоқтатты. Сұраныс шектеулі болғандықтан, Saab 1999 жылы Saab 2000 ұшағының өндірісін тоқтатты, ал соңғы ұшақ сол жылдың 29 сәуірінде Crossair компаниясына жеткізілді. Сатудың төмен болуының басты себебі – Bombardier CRJ және Embraer ERJ 145 отбасысы сияқты жаңадан енгізілген өңірлік ұшақтардың табысы болды, олар бірдей бастапқы бағаға жақсырақ өнімділік пен жолаушыларға ыңғайлылық ұсынды. General Motors (GM) бірнеше корпоративтік конфигурацияланған Saab 2000 ұшақтарын пайдаланды және жаңа құрылған Pro Air әуе тасымалдаушысымен келіссөздер жүргізіп, олардың ұшақтарын АҚШ-та Pro Air Express ретінде жоспарлы рейстерге пайдалануы мүмкін еді; алайда, Pro Air кейін қаржылық қиындықтарға тап болды және келісімді іске асырудан бұрын барлық операцияларын тоқтатты. Air Marshall Islands әуе компаниясы Тынық мұхитының Микронезия аралдарындағы шалқақ аймақта Saab 2000 ұшағын пайдаланды. Eastern Airways сияқты кіші авиакомпаниялар да, оның ішінде Ұлыбританиядағы Eastern Airways, кейіннен 2000 ұшақтарын төмен бағамен сатып алып, жолаушылар саны аз аймақтық бағыттарда және Солтүстік теңізде жұмыс істейтін мұнай және газ қызметкерлері үшін Ұлыбританиядағы шаттл рейстерінде пайдаланды. 2006 жылдың маусым айында Пәкістан Saab Ericsson ERIEYE ерте ескерту жүйесімен жабдықталған алты Saab 2000 турбовинтолеттік ұшағын сатып алды. 2007 жылдың мамырында Пәкістан үкіметімен келіссөздердің нәтижесінде түзетулер енгізіліп, тек бес ұшақ жеткізіледі, оның төртеуі Erieye жүйесімен жабдықталады. 2008 жылдың 3 сәуірінде алғашқы Saab 2000 Erieye AEW&C ұшағы Швецияда өткен салтанатты шарада Пәкістан Әуе Күштерінің өкілдеріне ұсынылды. 2022 жылға қарай Милуокиде орналасқан штаб-пәтері Freight Runners Express / ACE компаниясы 2000 ұшақтарының ең ірі азаматтық операторына айналды. Saab 2000 ұшағы 2023 жылы Еуропада Гетеборг пен Лион арасында маусымдық рейстерге жұмсалды.

Өлім-жітіммен байланысты апаттар

2019 жылдың 17 қазанында PenAir 3296 рейсі Аляскадағы Уналаска әуежайына қонғанда 42 жолаушысы бар ұшу-қону жолағынан шығып кетті; 1 адам қаза тапты, 9 адам жарақат алды. Апаттың себебі, сол жақ негізгі қону шассисінің дөңгелек жылдамдығын өлшегіш құрылғысының жөндеу кезінде дұрыс қосылмауы, нәтижесінде сырғанауды тоқтату жүйесінің жұмысы бұзылды. Сонымен қатар, Saab компаниясы техникалық қызмет көрсету кезінде адам факторын ескермегені және одан қорғалмағаны, FAA ұшу-қону жолағының қауіпсіздік аймағының (RSA) мөлшерін ескермегені, осының салдарынан Saab 2000 әуежайда жұмыс істеуге рұқсат берілгені, сондай-ақ ұшу экипажының жоспарды жалғастыруға ұмтылуы, көлік құралының лимитінен асып түсетін қарсы желмен қонуға дайындығы, PenAir компаниясының біліктілік саясатын тиісінше қолданбауы, пилоттың тәжірибесі шектеулі болатын қиын әуежайда және ұшақта жұмыс істеуіне мүмкіндік бергені де себеп болды.

Корпустың шығыны

1999 жылдың 8 қазанында SE LSF тіркеу белгісімен тіркелген және "Eir Viking" деп аталған Saab 2000 ұшағы екі техникпен рульдеу кезінде Швециядағы Арланда әуежайындағы жабық ангар есіктеріне соқтығысты. Ұшақ жөндеуге келмейтіндей зақымдалды. 2002 жылдың 10 шілдесінде Swiss International Air Lines 850 рейсі, Saab 2000 ұшағымен орындалған, нашар ауа-райы салдарынан Германияның Вернеухен әуежайына шұғыл қонуға мәжбүр болды. Борттағы он алты жолаушының бірі жеңіл жарақат алды. HB IZY тіркеу белгісімен тіркелген ұшақ, ұшу-қону жолағындағы белгілемелері стандартқа сай келмейтін топырақ үйіндісіне соқтығып, экономикалық тұрғыдан жөндеуге келмейтін зақымдар алды.

Басқа оқиғалар

2014 жылдың 15 желтоқсанында Loganair 6780 рейсі Sumburgh әуежайына жақындаған кезде найзағай соқты. Басты пилот мұрынды көтеруге тырысқанда, ұшақ күткендей реакция көрсетпеді. 4000 фут билікке жеткен соң, ұшақ мұрынымен 19° төмен қарай құлдырап, рұхсат етілген ең жоғары жылдамдықты 80 түйінге (kt) асып, секундына 9500 фут (ft/min) жылдамдықпен тік түсе бастады. Рейс кезінде басқаруда қиындықтар туындады және экипаж басқаруды өз қолына алуға тырысқаннан кейін 4000 футтан 1000 футқа дейін құлдырады, бірақ автопилоттың әлі де қосылып тұрғанын байқамады. Ұшқыштар шұғыл жағдайды хабарлап, Абердин әуежайына қайтып оралды. Бортта 33 жолаушы болды, ешкім зардап шеккен жоқ. Соңғы тергеуде ұшақтың автопилотын пилоттың басқаруымен тоқтату мүмкін емес екені анықталды, бұл оны пайдаланудағы барлық басқа ұшақтардан ерекшелейді. AAIB автопилот жұмысы бойынша қауіпсіздік шараларын қабылдауды ұсынды: "Әуе экипажына хабарлама (NOTAC 123/14)" жариялауды және автопилотты пайдалану бойынша стандартты ережелерді жаңартуды. Бұл оқиға "Mayday" телешоуының 21-ші маусымындағы "Солтүстік теңіз апаты" деген атпен көрсетілген бірінші бөлімде жарияланды.