Джон Доллонд: Англиялық оптик және ахроматтық линзалардың жасаушысы

Кіріспе

Ағылшын оптикашы (1706–1761)

Джон Доллонд (21 маусым 1706 [ескі стиль бойынша 10 маусым 1706] – 30 қараша 1761) – ағылшын оптикашы, табысты оптика бизнесімен және акроматикалық дублеттерді патенттеу және коммерциялық өнімге айналдыруымен белгілі.

Өмірбаян

Долонд – гугенот босқынының ұлы, ол Лондонның Спиталфилдс қаласында жібек тоқушы болып туған. Әкесінің кәсібін жалғастырғанмен, латын, грек, математика, физика, анатомия және басқа да пәндерді үйренуге уақыт тапты. 1752 жылы жібек тоқуды тастап, 1750 жылы оптикалық құралдар жасаумен айналысып, бизнес ашқан үлкен ұлы Питер Долондқа (1731–1820) қосылды; осы бизнес Dollond & Aitchison болып дамыды. Оның атағы тез өсіп, 1761 жылы патшаның оптикалық шебері болып тағайындалды. 1758 жылы «Жарықтың әртүрлі сындыру қасиеттеріне қатысты тәжірибелер туралы есеп» (Phil. Trans., 1758) жариялады, онда оның есімі ерекше байланысты болған жетістігіне – тәж және кремень шыныларын біріктіру арқылы ахроматикалық линзаларды жасаудың жолын табу, хроматикалық аберрацияны (түсті жиектерден туындайтын бұрмалау) азайту немесе жою туралы тәжірибелерді сипаттады. Леонард Эйлер 1747 жылы шыны мен су линзаларын қолдану арқылы ахроматизмге қол жеткізуге болатынын ұсынған. Сэр Исаак Ньютонның сөздеріне сүйене отырып, Долонд бастапқыда бұл мүмкіндікке күмән келтірді (Phil. Trans., 1753), бірақ кейіннен швед физигі Самуэль Клингенстерна (1698–1765) Ньютонның дисперсия заңының кейбір байқаулармен сәйкес келмейтінін көрсеткеннен кейін, Долонд мәселені шешу үшін тәжірибелер жүргізе бастады. 1757 жылдың басында Долонд шыны мен су линзаларын пайдалана отырып ахроматикалық сындыруға қол жеткізді, ал бірнеше айдан кейін әртүрлі сападағы шыныларды біріктіру арқылы да сол нәтижеге қол жеткізуге сәтті болды (телескоптар тарихы). Осы жетістігі үшін 1758 жылы Корольдік қоғам оған Копли медалін табыстады, ал үш жылдан кейін оны өзінің мүшелерінің бірі етіп сайлады. Долонд сонымен қатар шағын бұрыштарды өлшеуге арналған құралдар туралы екі мақала жариялады (Phil. Trans., 1753, 1754). 1761 жылы Долонд король Георг III-нің оптикалық шебері болды. Ол сол жылдың 30 қарашасында Лондон қаласында инсульттан қайтыс болды.

Dollond was the son of a Huguenot refugee, a silk weaver at Spitalfields, London, where he was born. He followed his father's trade, but found time to acquire a knowledge of Latin, Greek, mathematics, physics, anatomy and other subjects. In 1752 he abandoned silk weaving and joined his eldest son, Peter Dollond (1731–1820), who in 1750 had started in business as a maker of optical instruments; this business went on to become Dollond & Aitchison. His reputation grew rapidly, and in 1761 he was appointed optician to the king. In 1758 he published an "Account of some experiments concerning the different refrangibility of light" (Phil. Trans., 1758), describing the experiments that led him to the achievement with which his name is specially associated, the discovery of a means of constructing achromatic lenses by the combination of crown and flint glasses, reducing or eliminating chromatic aberration (distortion due to colour fringes). Leonhard Euler in 1747 had suggested that achromatism might be obtained by the combination of glass and water lenses. Relying on statements made by Sir Isaac Newton, Dollond first disputed this possibility (Phil. Trans., 1753), but subsequently, after the Swedish physicist, Samuel Klingenstierna (1698–1765), had pointed out that Newton's law of dispersion did not harmonize with certain observed facts, Dollond began experiments to settle the question. Early in 1757 Dollond succeeded in producing achromatic refraction by the aid of glass and water lenses, and a few months later he made a successful attempt to get the same result by a combination of glasses of different qualities (see History of telescopes). For this achievement the Royal Society awarded him the Copley Medal in 1758, and three years later elected him one of its fellows. Dollond also published two papers on apparatus for measuring small angles (Phil. Trans., 1753, 1754). In 1761, Dollond became the optician of King George III. He died of apoplexy on 30 November, of that year in London.

Отбасы

1729 жылы ол Элизабет Соммельеге үйленді. Оның қызы Сара Доллон оның көршісі және досы Джесси Рамсденге тұрмысқа шықты.

Өнертабыстың басымдығы

Леонхард Эйлер 1747 және 1753 жылдар аралығында Берлин академиясының естеліктерінде жариялаған еңбектерінде хроматикалық аберрацияны азайтудың теориялық тәсілін әзірледі. Джон Доллонд осы мақаланы оқып, ахроматикалық линза жасау үшін тәжірибелер жүргізді және 1758 жылдың 19 сәуірінде 14 жылға берілген ахроматикалық дублетке патент алған алғашқы адам болды. Дегенмен, ол мұндай линзаларды жасаған бірінші адам емес. Оптицист Джордж Басс, Честер Мур Холлдың нұсқауларымен, 1733 жылдан бастап мұндай линзаларды жасап сатқан. 1750-ші жылдардың соңында Басс Доллондқа Холлдың дизайны туралы айтты; Доллонд оның мүмкіндігін байқап, оны қайта жасауға қол жеткізді. Доллонд бұрынғы жұмыстарды білгендіктен және патентін күшіне енгізуден бас тартты.