Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Голландиялық оптик Захария Янсен; сондай-ақ Захария Янсен немесе Сахария Янсен; 1585 – 1632 жылға дейін) – өмірінің көп бөлігін Миддельбург қаласында өткізген голландиялық көзәйнек жасаушы. Ол алғашқы оптикалық телескопты және/немесе алғашқы нағыз құрама микроскопты ойлап тапқанмен байланысты, бірақ бұл талаптар (оның қайтысынан кейін 20 жыл өткен соң айтылған) оның ұлы тарапынан жасалған жалғандықтар болуы мүмкін.
Dutch optician
Zacharias Janssen; also Zacharias Jansen or Sacharias Jansen; 1585 – pre 1632) was a Dutch spectacle maker who lived most of his life in Middelburg. He is associated with the invention of the first optical telescope and/or the first truly compound microscope, but these claims (made 20 years after his death) may be fabrications put forward by his son.
Өмірбаян
Захария Янсен Гаагада дүниеге келген. Жергілікті жазбалар оның 1585 жылы туғанын көрсетеді, алайда 1580 жылғы туған күні де айтылады. Оның ата-анасы Ханс Мартенс (саудагер болуы мүмкін) және Мейкен Мертенс, екеуі де Бельгияның Антверпен қаласынан. Ол әпкесі Сарамен бірге Нидерландының екінші маңызды қаласы Миддельбургте өсті. Ол жергілікті билікпен үнемі келіспеушілік тудыратын "көше сатушысы" ретінде танымал болды. 1618 жылы Захарияның жалған ақша жасау әрекеттері ашылғаннан кейін отбасы Арнемуайденге көшті. 1619 жылы Захария қайтадан жалған ақша жасауда айыпталды, соның салдарынан 1621 жылы Миддельбургке қайтып оралды. 1624 жылы Янсеннің бірінші әйелі қайтыс болғаннан кейін бір жыл өткен соң, ол Антверпеннен Анна Кужеге үйленді, ол Виллем Янсеннің жесірі (мүмкін, Янсеннің туысы). 1626 жылы қарашада Амстердамға көздік шебер ретінде көшіп келді, бірақ 1628 жылы банкрот болды. Янсеннің қайтыс болған күні 1638 жыл деп есептеледі.
Zacharias Janssen was born in The Hague. Local records seem to indicate he was born in 1585 although a date of birth as early as 1580 His parents were Hans Martens (who may have had the occupation of a peddler) and Maeyken Meertens, both probably from Antwerp, Belgium. He grew up with his sister Sara in Middelburg, at the time the second most important city of the Netherlands. He was known as a "street seller" who was constantly in trouble with the local authorities. The family had to move to Arnemuiden in 1618 after Zacharias's counterfeiting activities were exposed. There Zacharias was again accused of counterfeiting in 1619, causing him to be on the move again, ending up back in Middelburg in 1621. A year after the death of Janssen's first wife in 1624, he married Anna Couget from Antwerp, who was the widow of a Willem Jansen (probably a relative of Janssen). He moved to Amsterdam in November 1626 with a profession of a spectacle maker, but was bankrupt by 1628. Janssen has been given a death date as late as 1638
Захария Янсен телескоп пен микроскопты 1655 жылы ойлап тапқан деген мәлімдеме осы жылға дейін жетеді. Осы кезде голландиялық дипломат Виллем Борель телескопты кім ойлап тапқанын анықтау үшін зерттеу жүргізді. Борельдің Захария Янссен телескопты көздік шебер Ханс Липпершейден аздап бұрын ойлап тапқаны туралы қорытындысы Пьер Борельдің 1656 жылғы кітабында қабылданды. Борельдің зерттеуінде Йоханнес оның әкесі Захария Янссеннің 1590 жылы күрделі микроскопты ойлап тапқанын айтты. Бұл рас болса (Захарияның туған күні сол кезде оны 2-5 жасқа жеткізер еді), кейбір тарихшылар оның атасы Ханс Мартенс ойлап тапқанын болжады. Жылдар бойы басқа да талаптар айтылды. Физик Жан Анри ван Свинденнің 1822-23 жылғы зерттеуі Янссенді қолдады, ал 1841 жылы Захария Снидер есімді коллекционер Янссеннің түпнұсқа телескопы деп саналатын линзалары бар 4 темір түтік тапты. 1906 жылы тарихшы Корнелис де Ваард телескоп тарихы туралы кітабында голландиялық философ Исаак Бикманның 1634 жылы жазған жазбасын тапқанын баяндады. Онда Бикман Йоханнес Закариассеннің әкесі өзінің алғашқы телескобын 1604 жылы жасады деп мәлімдегенін (және ол 1590 жылғы итальяндық құрылғының көшірмесі екенін) айтты. Неміс астрономы Симон Мариус өзінің қамқоршысы Йохан Филип Фукс фон Бимбахқа 1608 жылғы Франкфурт жәрмеңкесінде атын атамаған голландиялықпен кездескенін айтты. Ол оған сынған телескоп сияқты құрылғыны сатуға тырысты, содан кейін бұл атын атамаған голландиялық Захария Янссен болуы мүмкін деген болжамдар пайда болды.
The claim that Zacharias Janssen invented the telescope and the microscope dates back to the year 1655. During that time Dutch diplomat Willem Boreel conducted an investigation trying to figure out who invented the telescope. Boreel's conclusion that Zacharias Janssen invented the telescope a little ahead of spectacle maker Hans Lippershey was adopted by Pierre Borel in his 1656 book on the subject. In Boreel's investigation Johannes also claimed his father, Zacharias Janssen, invented the compound microscope in 1590. For this to be true (Zacharias most likely dates of birth would have made him 2–5 years old at the time) some historians concluded grandfather Hans Martens must have invented it. Other claims have come forward over the years. Physicist Jean Henri van Swinden's 1822 23 investigation reached the conclusion supporting Janssen and in 1841 a collector named Zacharias Snijder came forward with 4 iron tubes with lenses in them purported to be Janssen original telescopes. In historian Cornelis de Waard's 1906 book on the history of the telescope he recounted his discovery of a note written in 1634 by the Dutch philosopher Isaac Beeckman in which Beeckman mentioned that Johannes Zachariassen claimed his father created his first telescope in 1604 (and that it was a copy of an Italian device from 1590). The German astronomer Simon Marius's account to his patron Johan Philip Fuchs von Bimbach about meeting an unnamed Dutchman at the 1608 Autumn Frankfurt Fair who tried to sell him a device that sounded like a broken telescope has led to later speculation this unnamed Dutchman could have been Zacharias Janssen.
Дау
Телескоп пен микроскопты өнертабына қатысты дау-жанжал Захария Янссеннің ұлы Иоганнес Захариясеннің (кейде бір-біріне қайшы) куәліктерінен туындайды. Иоганнес берген әртүрлі мәлімдемелерде оның әкесі 1590 жылы телескопты ойлап тапқанын, 1604 жылы әкесі телескопты ойлап тапқанын, 1618 жылы ол әкесімен бірге Кеплер телескобын (Йоханнес Кеплердің 1611 жылы ұсынған екі дөңгелек линза қолданылатын конструкциясы) ойлап тапқанын және (Адриан) Метиус пен Корнелис Дреббель 1620 жылы одан және оның әкесінен телескоп сатып алып, оны көшіргенін айтады. 1655 жылы Уильям Борель (Захария Захариясеннің бала кезіндегі досы болуы мүмкін) жүргізген тергеу өнертабысқа қатысты шатастықты күшейтті. Ол жергілікті билік өкілдерінен оқиға болғаннан кейін 50-60 жыл өткен соң мән-жайларды еске түсіруді сұрады, Борель бала кезінен таныс көзқарас жасаушылардың есімдерін шатастырған болуы мүмкін. Сондай-ақ, ол Дреббель үшін басқа оптик жасаған микроскопты қате айтып, оны Захария Янссен жасаған деп мәлімдеген болуы мүмкін. Альберт Ван Хельден, Свен Дюпре, Роб Ван Гент және Хуиб Зуйдерварт өздерінің "Телескоптың пайда болу тарихы" атты кітабында Янссен 1616 жылға дейін оптик болып жұмыс істемеген болуы мүмкін деген қорытындыға келді және оны телескоп пен микроскопты ойлап тапқан деген айналасындағы мәлімдемелер оның ұлы Иоганнес Захариясеннің өзі құрастырған өтіріктер екенін айтты. Ол бұл өтірікті атаққа және қаржылық пайдаға жету үшін пайдаланған болуы мүмкін.
The confusion surrounding the claim to invention of the telescope and the microscope arises in part from the (sometimes conflicting) testimony of Zacharias Janssen's son, Johannes Zachariassen. Johannes' various claims include that his father invented the telescope in 1590, that his father invented the telescope in 1604, that in 1618 he and his father invented the Keplerian telescope (a design using two positive lenses proposed by Johannes Kepler in 1611), and that (Adriaan) Metius and Cornelis Drebbel bought a telescope from him and his father in 1620 and copied it. The 1655 investigation by William Boreel (who may have been a childhood friend of Zacharias Zachariassen) added to the confusion over invention. The people he had the local magistrate interview were trying to recount details 50 or 60 years after the fact and Boreel may have confused the names of spectacle makers from his childhood. He may have also been confused about a microscope built by another optician for Drebbel, claiming it was built by Zacharias Janssen. Albert Van Helden, Sven Dupré, Rob Van Gent, and Huib Zuidervaart in their book "Origins of the Telescope" came to the conclusion that Janssen may not have become an optician until 1616 and that the claims surrounding him as the inventor of the telescope and the microscope were the fabrications of his own son, Johannes Zachariassen, who claimed it as a matter of fame and for possible financial gain.