Ганс Липпергей: Телескопты ойлап тапқан голландиялық оптик
Hans Lipperhey
Ганс Липпергей – неміс-голландиялық оптик, телескопты ойлап тапқанға үміткер. 1570-1619 ж. өмір сүрген, патент алуға тырысқан тұңғыш адам. Телескоп тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс-голландиялық линза жасаушы (1570–1619)
German Dutch lens crafter (1570–1619)
Ханс Липперхи (шамамен 1570 – 29 қыркүйек 1619 күні жерленген), сондай-ақ Иоганн Липперши немесе Липперши деп те белгілі, неміс-голландиялық көзілдірік шебері. Ол көбінесе телескопты ойлап табумен байланысты, себебі ол оған патент алуға алғашқы болып өтініш берген. Дегенмен, телескопты алғашқы болып оның жасағаны нақты емес.
Hans Lipperhey (c. 1570 – buried 29 September 1619), also known as Johann Lippershey or Lippershey, was a German Dutch spectacle maker. He is commonly associated with the invention of the telescope, because he was the first one who tried to obtain a patent for it. It is, however, unclear if he was the first one to build a telescope.
Өмірбаян
Липперхи шамамен 1570 жылы қазіргі Батыс Германиядағы Весел қаласында дүниеге келген. 1594 жылы Нидерландының Зеландия провинциясының астанасы Миддельбургке қоныстанды, сол жылы үйленді және 1602 жылы Зеландия азаматы атанды. Ол сол кезде линзаларды майлау және көзілдірік жасау шебері болды және дүкен ашты. Өліміне дейін, 1619 жылдың қыркүйегіне дейін Миддельбургте тұрды.
Lipperhey was born in Wesel, now in western Germany, around 1570. He settled in Middelburg, the capital of the province of Zeeland, now in the Netherlands, in 1594, married the same year and became a citizen of Zeeland in 1602. During that time he became a master lens grinder and spectacle maker and established a shop. He remained in Middelburg until his death, in September 1619.
Телескоптың ашылуы
Ханс Липперхи 1608 жылы патент алған, ең алғашқы жарық сындыратын телескоп туралы жазбамен танымал. Оның оптикалық құрылғылармен жұмысы, он үшінші ғасырда Венеция мен Флоренцияда бастау алған көзілдіріс жасаушы ретіндегі қызметінен туындады.
Hans Lipperhey is known for the earliest written record of a refracting telescope, a patent he filed in 1608. His work with optical devices grew out of his work as a spectacle maker, an industry that had started in Venice and Florence in the thirteenth century,
Липперхи 1608 жылдың 2 қазанында Нидерланды Штаттарының Генералдарына «алыстағы нәрселерді жақын жердегідей көруге арналған» құрылғысына патент беру үшін өтініш білдірді, бірақ ол өзінің дизайнының көшірмелері үшін Нидерланд үкіметінен жомарт сыйлық алды. Липперхидің патент алу туралы өтініші Сиам корольдігінің Экатотсарот патшасынан Голландияға жіберілген елшілік туралы дипломатиялық хаттаманың соңында айтылды: Ambassades du Roy de Siam envoyé à l'Excellence du Prince Maurice, arrivé à La Haye le 10 Septemb. 1608 ж. (Сиам патшасының мәртебелі князь Мориске жіберілген елшілігі, 1608 жылдың 10 қыркүйегінде Гаагаға келді). Бұл хаттама 1608 жылдың қазан айында жарияланып, Еуропаға таратылды, нәтижесінде итальяндық Паоло Сарпи сияқты басқа ғалымдар тәжірибелер жүргізді, ол қарашада хаттама алды, ағылшын Томас Харриот 1609 жылдың жазында алты еселі телескопты қолданды, ал Галилео Галилей құрылғыны жетілдірді. Липперхидің өнертабысқа қалай келгені туралы көптеген әңгімелер бар. Бір нұсқада Липперхи дүкенінде екі баланың линзалармен ойнағанын көрген, олар екі линза арқылы қарағанда алыстағы ауа райының көрсеткіші жақын сияқты көрінетінін айтқан. Басқа әңгімелерде Липперхидің шәкірті идеяны тапқан немесе Липперхи басқа біреудің жаңалығын көшірген делінеді. Липперхидің бастапқы құралы екі дөңгелек линзадан немесе дөңгелек объективтен және ойыс окуляр линзасынан тұрды, осылайша тік бейне пайда болар еді. Бұл «голландиялық перспективалық әйнек» (телескоп атауы үш жылдан кейін Джованни Демизианимен қолданылғанға дейін қолданылмады) үш есе (немесе 3X) үлкейтуге ие болды. Ай кратері Липперши, 31338 Липперши астероиді және Липперши экзопланетасы (55 Cancri d) оның құрметіне аталған.
Lipperhey applied to the States General of the Netherlands on 2 October 1608 for a patent for his instrument "for seeing things far away as if they were nearby", but he was handsomely rewarded by the Dutch government for copies of his design. Lipperhey's application for a patent was mentioned at the end of a diplomatic report on an embassy to Holland from the Kingdom of Siam sent by the Siamese king Ekathotsarot: Ambassades du Roy de Siam envoyé à l'Excellence du Prince Maurice, arrivé à La Haye le 10 Septemb. 1608 (Embassy of the King of Siam sent to his Excellency Prince Maurice, arrived at The Hague on 10 September 1608). This report was issued in October 1608 and distributed across Europe, leading to experiments by other scientists, such as the Italian Paolo Sarpi, who received the report in November, the Englishman Thomas Harriot, who was using a six powered telescope by the summer of 1609, and Galileo Galilei, who improved the device. There are many stories as to how Lipperhey came by his invention. One version has Lipperhey observing two children playing with lenses in his shop and commenting how they could make a far away weather vane seem closer when looking at it through two lenses. Other stories have Lipperhey's apprentice coming up with the idea or have Lipperhey copying someone else's discovery. Lipperhey's original instrument consisted of either two convex lenses with an inverted image or a convex objective and a concave eyepiece lens so it would have an upright image. This "Dutch perspective glass" (the name "telescope" would not be coined until three years later by Giovanni Demisiani) had a three times (or 3X) magnification. The lunar crater Lippershey, the minor planet 31338 Lipperhey, and the exoplanet Lipperhey (55 Cancri d) are named after him.
Айтуға
Ағылшынша айтылғанда, 'sh' әрпі бір фонема ретінде оқылады, тілдің ұшымен шығарылатын дыбыс, нәтижесінде '/l//ɪ//p//ər//ʃ//iː/'. 1831 жылғы ағылшын аудармасында "Lippershey" (с әрпімен) дұрыс емес жазылуы қолданылған. Немісше айтылуы , ал голландша айтылуы оған жақын.
In the anglicized pronunciation, the letters 'sh' are read as a single phoneme, the sibilant , resulting in '/l//ɪ//p//ər//ʃ//iː/. In an English translation from 1831, the mistaken spelling "Lippershey" (with an "s"), is used. The German pronunciation is , whereas the Dutch pronunciation is closer to .