Самсон мен Далила

Кіріспе

Сесил Б. Демиллдің фильмі

«Самсон мен Далила» – 1949 жылы түсірілген американдық романтикалық, Киелі кітапқа негізделген драмалық фильм. Оны Сесил Б. Демилл өндірген және режиссерлік еткен, ал Paramount Pictures компаниясы көрсеткен. Фильмде шашы қырқылмағанда күшті болатын Самсонның және оны азғырып, құпиясын біліп, филистиндерге сатқан Далилаға деген махаббаты туралы Киелі кітаптағы оқиға баяндалады. Басты рөлдерде Виктор Матур және Хеди Ламарр, сондай-ақ Джордж Сандерс – Саран, Анжела Лансбери – Семадар және Генри Уилкоксон – Принц Ахтур ойнаған. Фильмге дайындық жұмыстары 1935 жылы басталған, бірақ түсірілім 1948 жылы ресми түрде басталды. Джесси Л. Ласки-младший мен Фредерик М. Франк жазған сценарий Киелі кітаптағы Билер кітабына негізделген, Харольд Лэмбтің түпнұсқалық сценарийінен бейімделген, сонымен қатар Владимир Жаботинскийдің 1927 жылғы «Назареттік Самсон» ромасынан да шабыттанды. Премьерадан кейін фильм Technicolor түсірілімдері, актерлердің ойыны, костюмдері, декорациялары және жаңаша арнайы эффектілері үшін мақтау алды. 1949 жылғы 21 желтоқсанда Нью-Йоркте көрсетілгеннен кейін «Самсон мен Далила» 1950 жылғы 13 қаңтарда Лос-Анджелесте көрсетілді. Бұл фильм коммерциялық сәттілікке жетіп, 1950 жылғы ең табысты фильм атанды және түсірілген кездегі үшінші орынды иеленді. Бес номинациясының ішінде фильм «Ең үздік көркемдік безендіру» және «Ең жақсы костюм дизайны» номинацияларында жеңіске жетті.

Сюжет

Самсон, Дания руынан шыққан еврей, анасы Хазелелпонит оның туғаннан бастап нәзирлік серт беруге міндеттелген. Ол филистин әйелі Семадарға үйленуге келіседі. Той кешінде Самсон Семадардың себебінен қонақтарымен тіккен тігісті ұтылып, олардан киімдерін алып, қарызын төлеу үшін 30 филистинге шабуыл жасайды. Қарызын төлеген соң Самсон Семадарды іздейді, бірақ оның әкесі Тубал Самсон тойдан қарызын төлеуге кеткеннен кейін оны бір филистинге үйлендіргенін біледі. Самсон мен филистин арасында төбелес басталады, нәтижесінде Семадар мен Тубал қаза табады. Ашуға булыққан Самсон филистинмен соғыса бастайды. Ғаза сардары даниялықтарға ауыр салық салып, Самсонды өз халқының сатуына себеп болады. Сардардың жоспары орындалады, көңілсіз даниялықтар Самсонды филистинге ұстап береді, бұл Семадардың кіші қарындасы Делилаға қуаныш сыйлайды. Самсон ханзада Ахтурға түсіп қалады, ол, басқаша айтқанда, Дания жерінің әскери губернаторы және филистин әскерлерінің полкінің басшысы еді. Ғазаға қайтып бара жатқан Ахтур Самсонды мазақтауға шешім қабылдайды. Самсон тізбектерін және арқандарын жыртып, филистинмен соғыса бастайды, Ахтурдың соғыс көлігін құлатып, есектің жақ сүйегімен филистин сарбаздарын өлтіреді. Ахтурдың Самсоннан жеңілгені туралы жаңалық сардарға жетеді. Сардар Самсонды қалай жеңуге болатынын ойлайды. Делила Самсонды азғырып, оның күшінің құпиясын біліп, жазалау үшін ұстап беруді ұсынады. Оның жоспары орындалады, ол Самсонның шашын кесіп, оның күшін жояды. Оны толықтай бейтараптандыру үшін Самсонды тұтқынға алғандар соқыр етеді және құлдыққа мәжбүрлейді, содан кейін оны филистин мен сардардың көңілі үшін Дагон ғибадатханасына әкеледі. Алайда, Делила Самсонмен Семадарға құда болғаннан бері ғашық болған, оның соқырлығы мен азаптаулары оған жасаған сатқындығы үшін терең өкініш білдіреді. Ол әкесі мен қарындасының өлімі Самсонның кесірінен болды деп ойлап, олардан кек алу үшін Самсонды сатқан болатын. Кейінірек Делила Самсонды қамшымен ұстап, ғибадатхананың басты тірек бағаналарына жетелегенде, оның қоғамдық азапталуын көреді. Ол екі бағананың арасында тұрғанда, Самсон Делилаға қашуға бұйырады, бірақ ол оны көрмей, бағаналарды итеріп жібереді. Бағаналар құлайды, ғибадатхана Самсонды, Делиланы және барлық филистин мен сарайды көмеді. Соңында ғибадатхана қираған күйге түседі, ал Самсонның өліміне Даниялық еврей достары Саул мен Мириам аза тұтады.

Samson, a Danite Hebrew placed under Nazirite vows from birth by his mother Hazelelponit, is engaged to a Philistine woman named Semadar. At their wedding feast, Samson loses a bet with his wedding guests because of Semadar and attacks 30 Philistines to strip them of their cloaks to pay his betting debt. After paying his debt, Samson searches for Semadar, only to learn that her father Tubal married her to a Philistine once Samson left the wedding to pay his debt. A fight breaks out between Samson and the Philistines, which results in the death of Semadar and Tubal. Samson becomes a hunted man, and in his fury he begins fighting the Philistines. The Saran of Gaza imposes heavy taxes on the Danites, with the purpose of having Samson betrayed by his own people. The Saran's plan works, and frustrated Danites hand over Samson to the Philistines, much to the joy of Delilah, Semadar's younger sister. Samson is taken by Prince Ahtur. He was, in other words, the military governor of the land of Dan, and a regiment of Philistine troops. En route back to Gaza, Ahtur decides to taunt Samson. Samson rips apart his chains and ropes and begins to combat the Philistines, toppling Ahtur's war chariot and using the jawbone of a donkey to club the Philistine soldiers to death. News of the defeat of Ahtur at the hands of Samson reaches the Saran. The Saran ponders how to defeat Samson. Delilah comes up with the idea of seducing Samson, thus having him reveal the secret of his strength and then deliver him for punishment. Her plan works; she cuts his hair, which gives him his strength. To fully neutralize him, Samson is blinded by his captors and put to slave work, and is eventually brought to the temple of Dagon for the entertainment of the Philistines and the Saran. However, Delilah has been in love with Samson ever since his engagement with Semadar, and his blindness and torture make her feel deep remorse over her betrayal. She initially had betrayed him because she wanted to avenge the deaths of her father and sister, which she thought were caused "because of Samson." Delilah later attends the public torture of Samson wielding a whip, which she uses to guide him to the temple's main support pillars. Once he stands between them, he tells Delilah to flee, but she remains, unseen by him, as he pushes the pillars apart. The pillars give way and the temple collapses, burying Samson, Delilah, and all the Philistines, including the court. In the end, the temple lies in rubble, and Saul and Miriam, his two closest Danite Hebrew friends, are left to mourn Samson's death.

Даму

1934 жылдың сәуірінде Paramount Pictures өзінің келесі "масштабты жобасы" және ДеМиллдің "Клеопатра" (1934) фильмінен кейінгі туындысы ретінде Генри Уилкоксон мен Мириам Хопкинс басты рөлдерде ойнайтын "Самсон мен Далила" фильмін жариялады. Фильм кейінге шегерілді және ДеМилл "Крестонос жорықтары" (1935) фильмін түсіруге шешім қабылдады. 1935 жылдың мамыр айында Motion Picture Daily басылымы "Самсон мен Далила" фильмінің "Крестонос жорықтары" аяқталғаннан кейін бес аптадан соң түсіріле бастайтынын хабарлады. Paramount 1877 жылғы "Самсон мен Далила" операсының музыкасы мен либреттосына кино құқығын сатып алды. Жанни Макферсон зерттеу жұмыстарын жүргізу және Лэмбпен сценарийді бірлесіп жазу үшін шақырылды. ДеМилл оны жаңа үш түсті Technicolor форматында түсіруді қарастырды. "Крестонос жорықтары" фильмі шыққаннан кейін Paramount ДеМилльмен жаңа келісімшарт жасасты және 1936 жылы "Самсон мен Далила" жобасын тоқтатты. Он жыл өткен соң, 1946 жылдың 15 тамызында ДеМилл "Самсон мен Далила" оның "Жеңілмеген" (1947) фильмінен кейінгі келесі жобасы болатынын мәлімдеді. ДеМилл кейінірек автобиографиясында Paramount басшыларының "бір балалар үйінің ертегісіне" қаржы бөлуге күмәнданып жүргенін еске алды. Олар жобаны ДеМилл оларға суретші Дэн Гросбектің "ірі денелі, күшті" Самсон мен "нағыз әдемі, тартымды" Далила бейнеленген эскизін көрсеткенде мақұлдады. Ол бастапқыда оны 1947 жылы түсіруді жоспарлаған, 1948 жылдың көктемінде ДеМилл "идеалды Далила" бейнесін сурет салу үшін суретші Генри Клайвты жалдады. Ол Питер Пауль Рубенс, Рембрандт, Густав Доре және Соломон Жозеф Соломонның Далила картиналарын зерттеді, бірақ оның бейнесі заманауи болуын қалады. Киелі жазбалардағы оқиғаны драмалық оқиғаға айналдыру үшін ДеМилл Владимир Жаботинскийдің 1927 жылғы "Самсон Назирей" (АҚШ-та "Сотшы және ақымақ" деп жарияланған) романының құқығын сатып алды, онда Далила Самсонның палестиналық әйелінің кіші қарындасы ретінде бейнеленген. Ол романның "фильм үшін байланысты сюжет құруға мүмкіндік беретінін" сезінді.

Кастинг

ДеМилл 1935 жылы фильмді түсіруді бастағанда, Долорес дель Рио, Полетт Годдард және Джоан Кроуфорд Делила рөліне ұсынылды. Демилл Делила рөліне «Парамоунт» актрисасы Мириам Хопкинсті, ал Самсон рөліне жаңа жұлдызы Генри Уилкоксонды таңдады. 1947 жылы өндіріс қайта басталғаннан кейін, Демилл мен оның командасы бас рөлдерге ондаған голливудтық актерлер мен актрисаларды қарастырды. Ол: «Самсон үшін Тарзан, Робин Гуд және Суперменнің үйлесімін қалаймын. Ал Делила үшін – Жан Симмонс, Вивьен Ли және Лана Тернердің сәнін біраз қосып алғандай болу керек» деді. Бірақ фильм ешқашан іске аспады. Дегенмен, ол Ламаррдың Делила рөлін орындауына риза болды, оны «сыртқы келбетінен әлдеқайда терең» деп сипаттады. Ол оны «қате қимыл жасамайтын, епті газель» деп атады, ал ол өзін қысықтап «Делила» деп, ал Демиллді «Самсон» деп атады. Берт Ланкастер Самсон рөліне алғашқы кандидат болды, бірақ нашар денсаулығына байланысты бас тартты. Бодибилдер Стив Ривз де қарастырылды, Демилл студияны Ривзді таңдауға көп еңбек етті, бірақ Демилл де, студия да Ривздің дене бітімін сәл жұмсартуын қалады, бірақ Ривз, әлі жас және индустрияға жаңа келгендіктен, одан бас тартты. Демилл ақырында Виктор Матурды Самсон рөліне бекітті, «Өлім сүйісі» (1947) фильміндегі оның ойынына қызығушылық танытқаннан кейін. Филис Калверт бастапқыда Семадар рөліне тағайындалған еді, бірақ ауруына байланысты рөлден бас тартты. Сондықтан Демилл 1948 жылдың шілде айында Анжела Лансбериді осы рөлге шақырды. 1949 жылдың 24 қыркүйегінде «Питтсбург Пресс» газетінің тілшісі Лоуренс Перри Лансберимен сұхбаттасқанда, ол оған Киелі кітапта Делиланың әпкесі туралы ештеңе айтылмағанын еске салды. Лансбери: «Егер Делиланың әпкесі болмаса, Демилл мырза оны ойлап тапты» деді. Бірақ Демилл оған: «Сен тым әдемісің және тым жассың» деді, ал Роджерс ғибадатхана сахнасында палестиналық көрерменнің рөлін ойнады және фильмде Лора Эллиот ретінде көрсетілді. Бұл атақты оқиғаның кең танылуына қарамастан, Самсон бейнеленген қысымға ұшыраған халық ешқашан «Израильдіктер», «Еврейлер» немесе «Иудейлер» деп аталған жоқ. Олар тек Дан тайпасының мүшелері – дандықтар деп аталды. Бұл оқшаулау немесе одан қашу коммунистік, көбінесе еврейлік ықпалға қарсы аңшылықтың алғашқы күндерінде болды, сол кезде Голливуд студияларының басшылары киноиндустрияның көбінесе еврейлер басқаратынына өте сезімтал болды.

When DeMille first commenced production on the film in 1935, Dolores del Río, Paulette Goddard, and Joan Crawford were suggested for the part of Delilah. DeMille chose Paramount actress Miriam Hopkins as Delilah and his new star Henry Wilcoxon as Samson. Once production restarted in 1947, DeMille and his staff considered dozens of Hollywood actors and actresses for the title roles. He said, "For Samson, I want a combination Tarzan, Robin Hood, and Superman. For Delilah a sort of distilled Jean Simmons, Vivien Leigh and a generous touch of Lana Turner." but the film was never realized. However, he was content with Lamarr's performance as Delilah, describing it as "more than skin deep." He also described her as "a gazelle–incapable of a clumsy or wrong move", and she would flirtatiously refer to herself as "Delilah" and DeMille as her "Samson." Burt Lancaster was the original choice to play Samson, but he declined due to a bad back. Body builder Steve Reeves was also considered and DeMille lobbied long and hard to get the studio to pick up Reeves, but both DeMille and the studio wanted Reeves to tone down his physique, which Reeves, still young and new to the industry, ultimately refused to do. DeMille finally decided to cast Victor Mature as Samson after admiring his performance in the film Kiss of Death (1947). Phyllis Calvert was originally cast as Semadar, but she relinquished the part due to illness. Therefore, DeMille cast Angela Lansbury in the role in July 1948. When Lawrence Perry of The Pittsburgh Press interviewed Lansbury on September 24, 1949, he told her that the Bible does not describe Delilah as having a sister. Lansbury replied, "Anyway, if Delilah didn't have a sister, Mr. DeMille has supplied one." But DeMille told her, "You're too pretty and you're too young", and Rogers was cast as a Philistine spectator in the temple scene and credited in the film as Laura Elliot. Despite the renown of this iconic Biblical story depicting their battle against the Philistines, the oppressed people represented by Samson are never once referred to as "Israelites", "Hebrews" or "Jewish" people. They are referred to only as Danites, members of the Tribe of Dan. This omission—or avoidance—occurred in the early days of the witch hunt into Communist—often Jewish—influence when Hollywood studio chiefs were very sensitive to the fact that the film industry was generally considered to be run by Jews.

Сансет бульварымен байланыс

Демилдің аңызға айналған мәртебесі оны Билли Уайлдердің "Сансет бульвары" (1950) фильмінде өзін-өзі сомдауға алып келді. Фильм, енді актерлік қызметпен айналыспайтын, бірақ бір кезде Демилдің актрисасы болған, Норма Десмонд (Глория Свонсон сомдаған) есімді ойдан шығарылған үнсіз кино жұлдызы туралы. Дезмондтың Paramount студиясында Демилді зиярат ету сахнасы үшін режиссердің жұмысын көрсету мақсатында "Самсон мен Далила" фильмінің нақты декорациялары қайта құрастырылды. Сахнаны түсіруге жоспарланған күнің алғашқысы 1949 жылдың 23 мамыры болды, бұл "Самсон мен Далила" фильмінің түсірілімі аяқталғаннан кейін бірнеше ай өткен соң болды. Төрт күнге созылған түсірілімнен кейін Уайлдер Демилдің арқасын шапалап, әзілдеп: "Жақсы, жігіт. Атыңды хатшыма қалдыр. Келесі фильмде саған шағын рөл берілуі мүмкін", - деді. Уайлдер кейін Демилдің "керемет басқаруға бойысқандығын" айтты. Ол оны жақсы көрді, түсінді және өте нәзік болды.

Шығару

Бұл – мен үшін – 37 жылдық кино өндірісінің шегі, өмір бойы армандаған арманымның қанатында ұшқан сәт. Сесил Б. ДеМилль, 1949 жылдың соңында Нью-Йорк газеттерінде жарияланған «Самсон мен Далида» туралы жарты беттік мәлімдемесінен алынған үзінді. «Самсон мен Далида» фильмінің әлемдік премьерасы 1949 жылдың 21 желтоқсанында Нью-Йорк қаласының екі Бродвей театрында – «Парамаунт» және «Риволи» – «Ұлы Нью-Йорк аймағындағы 7 миллион кино көрерменді қабылдау» мақсатымен өтті. Шараға Мэри Пикфорд, Бадди Роджерс және Барни Балабан қатысты. Фильм 1950 жылдың 13 қаңтарында кеңінен көрсетілімге шықты. 1958 жылғы Джозеф Е. Левиннің «Геркулесі» фильмінің кассадағы сәттілігінен кейін 1959 жылдың қараша айында ол қайтадан сәтті көрсетілді.

Сыни жауап

1949 жылы шыққан «Самсон мен Далида» фильмі жарыққа шыққан кезде маңызды сынға ұшырады. «Шоумендердің саудалық шолуы» журналы фильм туралы: «Бұл тәжірибелі шоуменнің 1923 жылғы тарихи діни эпикасынан [Он Буйрықтан] бергі ең әсерлі және керемет көрінісі болуға лайық» деп жазды. «Харрисонның есептері» журналының рецензенты: «Мырза Демилл оқиғаны шынайы етумен ғана шектелмей, оны қызықты да ұсынуға қол жеткізді. Оның тамашалығы мен адамдарға қызығушылық тудыратын элементтерінің үйлесімі барлық кино көрермендердің назарын аударады» деп бағалады. «Modern Screen» журналының сыншысы: «Ол керемет, әсерлі және көруге әдемі» деп атап өтті. «Boxoffice» журналы оны «көзге көрінген ең ұлы көрініс» деп санады, ал «The Film Daily» газеті оны «барлық бәсекелес фильмдермен қатар монументалды» деп сипаттады. «Экзибитор» сауда журналы: «Бұл фильмді барлық уақыттың ең ірі фильмдерінің қатарына қосады» деп мәлімдеді. Фильмді көргеннен кейін Граучо Маркс: «Басты рөлдегі актердің кеудесі басты рөлдегі актрисадан үлкен болса, ешбір фильм менің қызығушылығымды оята алмайды» деген әзіл сөзін айтқан деседі.

Кассалық жинақ

"Самсон мен Далида" фильмі алғашқы көрсетілімінде 9 миллион долларлық прокатная ақы әкеліп, 1950 жылдың ең табысты фильмі атанды. Ол шыққан кезде барлық уақыттағы ең табысты фильмдердің арасында "Желмен бірге кеткендер" (1939) және "Өміріміздің ең жақсы жылдары" (1946) фильмдерінен кейін үшінші орынға ие болды. Сол жылы британдық кинопрокатта екінші орынды алды. 1959 жылы қайта көрсетілгенде тағы 2,5 миллион доллар прокатная ақы тапты.

Үй медиасы

1979 жылы Paramount Home Video фильмді VHS және Betamax форматтарында екі таспалық жиынтық ретінде шығарды. VHS 1981 жылы бір таспа ретінде, содан кейін 1988 және 1990 жылдары қайтадан жарық көрді. MCA DiscoVision 1978 жылы фильмді Paramount Pictures фильмдерінің бір бөлігі ретінде LaserDisc-те шығаруды жоспарлаған, бірақ олардың нұсқасы белгісіз себептермен тоқтатылды. "Самсон мен Далила" фильмінің алғашқы LaserDisc нұсқасы 1982 жылы шықты. Он жыл өткен соң Paramount компаниясы жаңа LaserDisc нұсқасын шығарды, онда түпнұсқа 3-жолақты Technicolor негативтерінен көшірілген жаңа 35 мм интерпозитивтен алынған цифрлық бейне болды. Алайда, DiscoVision көшірмесі 1979 жылғы VHS және 1980-ші жылдардағы үй медиасының шығарылымдарында қолданылды. 2012 жылы "Самсон мен Далила" фильмінің цифрлық қалпына келтіру жұмысы аяқталды. Түпнұсқа үш жолақты Technicolor камералық негативтері Northlight сканерімен 4K форматында сканерленді, содан кейін Technicolor Los Angeles компаниясы оларды 4K форматында тіркеді, тазартып, түс түзеу жұмыстарын жүргізді. Paramount Home Media Distribution компаниясы фильмді DVD форматында (ағылшын, француз және испан тілдерінде дыбыс және субтитрлермен) 2013 жылдың 12 наурызында шығарды. Фильм Blu-ray Disc форматында (түпнұсқа театрлық трейлермен) 2014 жылдың 11 наурызында жарық көрді.