Кіріспе

HMS Cardiff – британдық Type 42 эсминец, Уэльстің Кардифф қаласының құрметіне аталған Корольдік теңіз күштерінің үшінші кемесі. Кардифф Фолкленд соғысында қызмет етті, онда 1982 жылы британдық армияның «Газель» тікұшағынан туындаған өзіне-өзі шабуылға қатысты. Сондай-ақ ол соғыстың соңғы аргентиналық ұшағын атып түсірді және Порт-Ховард поселкесіндегі 700-ге жуық гарнизонның капитуляциясын қабылдады. 1991 жылғы Перс шығанағы соғысы кезінде оның «Lynx» тікұшағы екі ирактық мина іздеуші кемені батырды. Кейіннен ол 2003 жылы Иракқа басып кіруге дейін Корольдік теңіз күштерінің тұрақты «Армилла» патрулінің құрамында болды, бірақ басып кіруге қатыспады. Кардифф 2005 жылдың шілдесінде қызметтен шығарылды және бұрынғы әскери қызметшілердің оны музейлік кеме ретінде сақтап, Кардиффтегі жергілікті туристік орталыққа айналдыру туралы ұсыныстарына қарамастан, мақұлдауға жіберілді.

Құрылыс

42 типті эсминстер (сонымен қатар Шеффилд класы деп те аталады) үш партияға бөлініп салынды; Кардифф бірінші партияда салынған. Оның құны 30 миллион фунт стерлингтен асты, бұл бастапқы бағасының екі есесіне тең. Келінің салынуы 1972 жылдың 6 қарашасында Камбрияның Фурнесс қаласындағы Барроудағы Vickers Shipbuilding and Engineering Ltd компаниясында басталды. Vickers компаниясында жұмысшылардың жетіспеуі салдарынан құрылыс уақытша тоқтатылды. Бұл мәселені шешу үшін кеме Тайн-энд-Уэр облысының Хебберн қаласындағы Swan Hunter Hawthorn Leslie кеме құрылыс алаңына сүйретіліп, онда аяқталды. 42 типті эсминстер негізінен әуе шабуылына қарсы қорғануға арналған кемелер ретінде жобаланды және Sea Dart зымырандық кешенімен жабдықталды, ол теңіз бетіндегі және әуедегі нысаналарды шамамен арақашықтыққа дейін тудыра алатын. Кардиффтің қосымша қару жүйесі 4,5 дюймдік Mark 8 теңіздік зеңбірегі болды, ол максималды арақашықтыққа дейін оқтарды атуға қабілетті. Фолкленд соғысынан кейін, онда екі 42 типті эсминец жау авиациясымен батырылды, бүкіл класс Phalanx жақын қашықтықтағы қорғаныс жүйесімен жабдықталды – минутына 3000 оқ атуға қабілетті Гатлинг зеңбірегі, ол кемеге қарсы зымырандарды жою үшін жасалған.

Ерте мансап

Кардифф 22 ақпан 1974 жылы леди Кэролайн Гилмормен суға түсірілді. Жабдықтау және теңіз сынақтарынан кейін, «Кардифф» 24 қыркүйек 1979 жылы капитан Барри Уилсоннің басқаруымен қолданысқа кірісті. Келесі 12 айда белсенді қызметте ол 20921 км (13000 миль) жол жүріп, түрлі міндеттерді орындады. Ол құрылыс орнына, Тайн-энд-Уэрге қайтып келді, сонда «Swan Hunter» ұжымы кемені өз отбасыларына көрсетуге мүмкіндік алды. Нақты байланыс орнату мақсатымен «Кардифф» өзінің атымен аталатын қалаға сапар шекті және 7000-нан астам адамды кемеге шақырды. Оның экипажы Портсмут пен Ньюкасл-апон-Тайн қалаларында велосипедпен және қайықпен жүзуге қатысып, жергілікті қайырымдылық қорларға 1000 фунттан астам қаржы жинады. BBC Radio Wales оған арналған хабарлама негізге алды және ол BBC және ITV ұлттық телеарналарында көрсетілді. 1979 жылдың қараша айында «Кардифф» Уайт аралынан батып кеткен кеменің аман қалғандарын іздеу жұмыстарын үйлестірді, оның көптеген экипажы қаза тапқан болатын. Ұлыбритания аралдарды қайтару үшін 28 000 әскерден тұратын теңіз күштерін жинап, жіберді. Қақтығыс сол маусымда Аргентина күштерінің капитуляциясымен аяқталды; құрлықта, теңізде және әуеде болған шайқастар 900-ге жуық британдық және аргентиналық әскери қызметкердің өмірін қиды. «Кардифф» Армилла патрулімен бірге Персия шығанағына алты айлық миссияға шықты. Ол өзінің бауырлас кемесінен және сынып жетекшісінен осы операциялық міндеттен босатылды, бірақ 23 сәуірде Фолкленд аралдарына қайта жіберілді. Сапар барысында «Кардифф» экипажы әуе шабуылына қарсы қорғаныс (достық «Harrier» және «Jaguar» ұшақтарымен имитациялық ұшулар), ядролық, биологиялық және химиялық қарулар, сондай-ақ «Exocet» кемеге қарсы зымырандарды қоса алғанда, түрлі оқу жаттығуларын өткізді. Соғысқа қатысқан барлық британдық 42-ші типті кемелердің екі жағына тік қара жолақтар салу туралы нұсқау берілді. Бұл Корольдік теңіз күштерінің субмариналарына оларды Аргентинаның 42-ші типті екі кемесінен ажыратуға мүмкіндік берді. 22 мамырда Аргентинаның барлау ұшағы «Boeing 707», Аргентина әуе күштерінің «Grupo 1, De Transporte Aereo Escuadron II» тобының «TC 92» нөмірі «Кардифф» тарапынан атылды. Ұшақ «Bristol» тобын бақылап ұшқан кезде байқалды, содан кейін «Кардиффке» кері шегіну және шабуыл жасау бұйрығы берілді. Шабуылдан кейін «TC 92» радар деңгейінен төмен түсіп, Эль Паломарға оралды. «Кардиффтің» негізгі міндеті – британдық кемелерді әуе шабуылынан қорғау және Порт-Стенли әуежайын жабдықтаушы аргентиналық ұшақтарды тосқауылға алу болды. Сонымен қатар, ол аралдардағы жау позицияларын 4,5 дюймдік зеңбірекпен атқылауы керек болды. Бір шайқаста ол 277 жарылғыш оқ атты. Ұшақтағы барлық төрт адам қаза тапты, апатқа себеп болған факторлар армия мен теңіз күштері арасындағы байланыстың нашар болуы және тікұшақтың «Дос немесе жауды анықтау» құрылғысының басқа жабдықтарға кедергі келтіргендіктен өшірілуі болды. Кейін апат орнына «205» саны жазылды, себебі тікұшақтың екі жолаушысы 205-ші сигналдық эскадрильядан келген. Атып түсіргеннен кейін шамамен бір сағаттан соң «Кардифф» шотландтық гвардияның 2-ші батальонынан жасақтарды тасымалдайтын төрт десанттық кемені байқады. 13 маусым күні таңертең екі аргентиналық «Dagger» ұшағы «Кардиффтің» «Lynx» тікұшағына шабуыл жасады, 829-шы NAS-тың 335-ші нөмірі Фолкленд шығанағы ауданында іздеу кезінде. Жаман ауа райы аргентиналық ұшақты Лонгдон тауындағы бомбалаудан бас тартуға мәжбүр етті, ал олардың құрамының үшінші «Dagger» механикалық ақауға ұшырап, базаға оралды. «Lynx» айлакерлік маневрлер жасап, шабуылдардан қашып құтылды; пилот, лейтенант Кристофер Клейтон, оның күш-жігері үшін хабарламаларда аталды. Кейін сол күні «Кардифф» соғыс кезінде жоғалған соңғы аргентиналық ұшақты атып түсірді, «Sea Dart» зымыранымен «Canberra» бомбалаушы ұшағы «B 108», «Grupo de Bombardeo 2» («Бомбалау тобы 2») Порт-Харриет үйін бомбалауға бара жатқанда. Капитан Касадоның қалдықтары 1986 жылы табылды, ал ДНК-тестілеу 2008 жылдың қыркүйегінде анықталды. Аргентина 14 маусымда капитуляциялады, ал «Кардиффке» бір күннен кейін Батыс Фолклендтегі Порт-Ховардтағы 700 адамнан тұратын аргентиналық гарнизонның капитуляциясын қабылдау тапсырылды. «Кардифф» маусымның қалған бөлігін Сан-Карлос маңындағы әуе соғыс бақылаушысы (LAAWC) ретінде өткізді. Кейіннен олар «Phalanx» жақын қару жүйесімен ауыстырылды. Ұлттардың коалициясы құрылды, біріккен теңіз күштері Персия шығанағына кірді және солтүстікке қарай жүзіп, Ирак теңіз күштерін бейтараптандырды, содан кейін негізгі қоныс аудару күшін дайындау үшін теңіздің атыс-жарағын қолдауды және минаға қарсы іс-қимылдарды жүргізе бастады. Корольдік теңіз күштерінің «Lynx» тікұшақтары Персия шығанағындағы соғыс кезінде АҚШ-тың «Seahawk» тікұшақтарымен бірге жұмыс істеді. Америкалық тікұшақтарда тиімді кемеге қарсы зымыран болмағанмен, британдық «Lynx»-ке қарағанда қадағалау қабілеті жоғары болды. Олар британдық тікұшақтарға шабуыл жасау үшін жау кемелерін анықтады. Барлығы «Lynx» тікұшақтары Персия шығанағындағы соғыс кезінде шамамен 600 рет ұшты.

Өзінің бас кемесі миналардан қашып, 1991 жылғы соғыстың алғашқы 4 аптасы бойы Кувейтке ең жақын АҚШ емес кеме болса да, «Кардиффтің» «Lynx» тікұшағы, 815-ші NAS-тың 335-ші нөмірі, «Кардиффтен» гөрі Персия шығанағындағы соғыста көбірек қатысты. 1991 жылдың 24 қаңтарында 335-ші нөмірі Ирак мина тазартушыларын және Ирактың Хафджи шайқасының құрлықтағы операцияларын қолдау үшін келе жатқан десанттық кемелерді байқады. 335-ші нөмірі оларды шабуылдап батырды, бұл соғыстағы британдық теңіз күштерінің алғашқы сәттілігі болды. Кейін сол күні Қарух аралы коалиция күштері тарапынан басып алынды, бұл Кувейттің босатылған алғашқы аумағы болды. Бес күннен кейін (1991 жылдың 30-31 қаңтары) «Gloucester» және «Brazen» тікұшақтарымен бірге 335-ші нөмірі Шатт-эль-Арабтан шығып келе жатқан кемінде екі ирактық зымыранды атқылауға қатысты. 1993 жылдан 1994 жылға дейін оған Ричард Лиман басшылық етті. Кейін «Кардифф» Персия шығанағына жеті айға оралды. 1994 жылдың 14 қазанында Кувейт шекарасына жақын Ирак әскерлерінің қайта орналасуына жауап ретінде АҚШ бастаған «Vigilant Warrior» операциясы басталды. Операция Саддам Хусейннің «қылыш шығарғысы келгенін» тоқтатуға бағытталған. Операция 1994 жылдың 21 желтоқсанында Хусейн күштерін кері тартып алғанда аяқталды. Одан кейін Тунис және Гибралтарға сапар шекті. Олар «Hurricane Keith» дауілінен кейін Белиз жанындағы Кей-Колкер аралына көмек көрсетті. Жолдарды тазалаудан, жабдықтарды таратудан және ғимараттар мен электр сымдарын қауіпсіздендіруден басқа, «Кардиффтің» хирургтері мен медициналық тобы санитарияны бақылады. Қазан айында олар АҚШ-тың шығыс жағалауында өткен «Unified Spirit» НАТО жаттығуына қатысты. «Unified Spirit» – НАТО басшылығымен жүзеге асырылатын БҰҰ бейбітшілік операцияларына қатысатын төрт жылда бір рет өткізілетін оқу жаттығуы. Сол жылы ол «Digital Fires Network» жүйесіне интеграцияланғаннан кейін АҚШ теңіз күштерінің «Fleet Battle Exercise» жаттығуына қатысты. «Кардифф» 2003 жылдың басында соңғы Армилла патрулін жүргізді. Персия шығанағында болған кезінде «Кардифф» Ирактан контрабандалық жолмен шығарылатын 2 миллион фунттан астам заңсыз жүктерді тоқтатып, 178 кемені тексерді және 25 000 тоннадан астам мұнайды тәркіледі. «Кардифф» Ирак соғысы басталғанға дейін «...» кемесімен ауыстырылды және 2003 жылдың 4 сәуірінде Портсмутқа оралды. 2003 жылдың соңында кеме жылдық «Sea Days» демонстрациялық жаттығуына қатысты және қазан айында «QinetiQ» компаниясының «Maritime Tactical Network» желісін сынау үшін пайдаланылды. 2005 жылы ол «Trafalgar 200 International Fleet Review» халықаралық теңіз күштерінің парадына қатысты, содан кейін екі аптадан кейін қолданыстан шығарылды. Соғыстан кейінгі осы кезеңде...

Пайдаланудан шығару және тағдыры

Кардифф 2009 жылы Корольдік теңіз күштерінің жаңа буын 45 типті эсминецтерінің біріншісімен алмастырылуы жоспарланған еді. Алайда, 2004 жылдың шілдесінде британдық әскерилердің «Өзгеріп келе жатқан әлемде қауіпсіздікті қамтамасыз ету» атты ақ парағына сәйкес, ол қызметтен ерте шығарылатын кемелердің бірі болары жарияланды. Кардифф 2005 жылдың 14 шілдесінде, өзімен аттас қалаға соңғы сапарын жасағаннан кейін, қызметтен шығарылды, сол кезде халыққа кемеге кіруге рұқсат берілді. Кардифф қалалық әкімдігінде өткен қызметтен шығару рәсімінен кейін кеменің қоңырауы алынып, қазір Кардиффтегі Сент-Джон шіркеуінің солтүстік бөлігінде орнатылған. Уэльс Ұлттық Ассамблеясының депутаты және бұрынғы теңізшілер кемені Кардиффтің туристік орталығына айналдыру туралы ұсыныс жасады. 45 типті эсминец қазіргі Корольдік теңіз күштерінің кемесі ретінде Кардифф қаласымен байланыстырылды. 2018 жылдың 1 наурызында қорғаныс министрі Гэвин Уильямсон үшінші 26 типті фрегаттың аты Кардифф болады деп хабарлады. Бұл Корольдік теңіз күштерінің осы атпен аталған төртінші кемесі болады.