Кіріспе

Корея патшалығы (668–935)

Біріккен Силла немесе Кейінгі Силла (통일신라, ) – 668 жылдан кейін Кореяның Үш Патшалығының бірі – Силла патшалығына жиі қолданылатын атау. 7 ғасырда Силла-Тан одағы Бэкже-Тан соғысында Бэкжені жаулап алды. Силла 7 ғасырда Гогурёо-Тан соғысы мен Силла-Тан соғысынан кейін Гогурёоның оңтүстік бөлігін жаулап алып, Корея түбегінің орталық және оңтүстік аймақтарын біріктірді. Ол Солтүстік және Оңтүстік Мемлекеттер кезеңінде, Балхая түбектің солтүстігін бақылаған кезде өмір сүрді. Біріккен Силла 267 жылға созылды, 935 жылы король Кёнсун тұсында Горёоға қарады.

Терминология

Солтүстік Корея тарихшылары "Біріккен Силла" терминін сынап, оны дәстүрлі түрде корея халқының алғашқы біріккен патшалығы деп есептеуге қарсы тұрады. Солтүстік Кореялықтардың пікірінше, Корея халқын біріктірген алғашқы мемлекет – Гогурё, себебі Силла Гогурёның көп бөлігін жаулап ала алмады, ал "Біріккен Силла" құрылғаннан кейін Бальхае мемлекеті де әлі болды; Бальхае Корея түбегінің солтүстігіндегі аумақты да иеленді. Солтүстік Корея тарихшылары "Кейінгі Силла (후기신라)" терминін қолданады, өйткені "кейінгі" деген сөз Силла кореялықтарды толығымен біріктіре алмағанын көрсетеді. Солтүстік Корея Корея халқын біріктірген алғашқы мемлекет ретінде Горёоны мойындайды. Силла халқы өзін біріккен корейлердің патшалығы деп санап, оны "삼한일통" деп атады, яғни үш патшалықты біріктіру. Өлім төсегінде жатқан бас қолбасшы Ким Ю Син, Мунму патшаға жазған хатында осы "삼한일통" терминін қолданды. Осыдан бастап Силла патшалары осы көзқарасты сақтап, оны Синмун патшаның "9 округ (9주)" және "9 서당 (9 легион)" жүйесінде де көруге болады. Ежелгі Азияда 9 саны ұлылықты білдіреді, ал 9 округ – "бүкіл әлемді (천하)" білдіреді. Бұған қоса, Силла біріктіру белгісі ретінде Гогурё және Бэкже ақсүйектеріне ақсүйектік шендер берді. Осы себепті, осы дәуірді тарихи тұрғыдан дұрыс атау – "Біріккен Силла".

Тарих

660 жылы Мунму патшасы әскеріне Бэкжеге шабуыл жасауға бұйрық берді. Генерал Ким Юсин, Тан әскерінің көмегімен, генерал Гейбекті жеңіп, Бэкжеді жаулап алды. 661 жылы ол Гогурёға бет түзеді, бірақ кері тартылды. Силла содан кейін шамамен он жыл бойы Тан әулетімен соғысты. Гүлденген шағында ел, солтүстікте орналасқан Гогурё-Мохе мемлекеті Балхаемен аймақта үстемдік үшін күресті. Біріккен Силланың өмір бойында жаңадан бағындырылған солтүстік аймағында Баекже мен Гогурёдағы көтерілісшілер мен топтардың тудырған интригалары мен саяси жағдайлармен қиындыққа тап болды, бұл 9-ғасырдың соңында Кейінгі Үш Патшалық кезеңіне әкелді. Гёнджу Силла әулетінің барлық тарихы бойында астана болып қалды, бұл Силлада қолданылған үкімет жүйесінің күшін көрсетеді. "Сүйек руы" жүйесі арқылы, күшті адамдардың шағын тобы ("сүйек руы") көптеген бағынышты халыққа билік ете алды. Осы билікті көптеген адамдар үстінен ұзақ уақыт сақтау үшін, үкіметке сүйек руы жүйесінің бірлігін сақтау және басқарылатын халықты төмен әлеуметтік статуста ұстау маңызды болды. Саяси тұрақсыздығына қарамастан, Біріккен Силла гүлденген мемлекет болды, ал оның Сеорабеол (қазіргі Кёнджу) астанасы сол кезде әлемдегі төртінші ірі қала еді. Тан әулетімен тығыз байланыс арқасында буддизм мен конфуциандық ілімдер элитаның басты философиялық идеологиясына айналды, сондай-ақ кезеңнің сәулет және көркем өнерінің негізгі тірегі болды. Оның соңғы патшасы Кёнсун 935 жылы пайда болған Корёның Ван Гёнына бағынып, Силла әулетінің құлауына себеп болды.

Мәдениет

Біріккен Силла Баекженің теңіздегі шеберлігін жалғастырды, ол ортағасырлық Шығыс Азияның Финикиясы сияқты болды және 8-9 ғасырларда Шығыс Азия теңіздерінде және Қытай, Корея және Жапония арасындағы саудада, әсіресе Чан Бого кезінде басымдық танытты; сонымен қатар, Силла халқы Қытайдағы Шаньдун түбегінде және Янцзы өзенінің сағасында шетелдік қауымдастықтар құрды. Біріккен Силла өнер мен мәдениеттің алтын ғасыры болды, мұны Хвангньонса, Сеокурам және Эмиль қоңырауы дәлелдейді. Осы кезеңде буддизм гүлденді, көптеген корей буддистері қытай буддистері арасында үлкен даңққа ие болды және қытай буддизміне үлес қосты, олардың ішінде: Вончеук, Вонхё, Уисанг, Мусанг және Ким Гё гак, Силла ханзадасы, оның ықпалы Цзюхуа тауын қытай буддизмінің төрт қасиетті тауының біріне айналдырды. Біріккен Силла мен Тан тығыз байланыста болды, бұл қытай мәдениетін үздіксіз импорттау арқылы көрінді. Көптеген корей монахтары буддизмді оқу үшін Қытайға барды. Монах Хёчо буддизмді зерттеу үшін Үндістанға сапар шекті және өзінің саяхаты туралы есеп жазды. Осы саяхатшы монахтар Сеон және Таза жер буддизмі сияқты буддизмнің жаңа түрлерін әкелді. 682 жылы ұлттық конфуцийлік колледж құрылды және шамамен 750 жылы ол Ұлттық конфуцийлік университеті болып қайта аталды. Силла сол кездегі ғылым мен технология жағынан өте дамыған мемлекет болды. Астрологияға, әсіресе ол ауыл шаруашылығымен тығыз байланысты болғандықтан, ерекше мән берілді. Бұл оларға күн және ай тұтылуы сияқты оқиғаларды дәл тіркеуге мүмкіндік берді.

Ағаштан жасалған баспа

Ағаштан жасалған баспа техникасы буддизм сутраларын және Конфуций еңбектерін тарату үшін пайдаланылды. "Көлеңке түсірмейтін пагода" жаңартылған кезде буддалық сутраның ежелгі баспасы табылды. Бұл баспа 751 жылға дейін сақталып келген және әлемдегі ең көне табылған басылған материалдардың бірі болып есептеледі.