Кіріспе
Аризона штатындағы уто-ацтек тілі, АҚШ. Көрінетіндей болса да, Хопи және Навахо тілдері Аризонада екі тілді білім беру бағдарламаларымен қолдалады, және балалар осы түпкілікті американ тілдерін ана тілі ретінде үйренеді. Соңғы кезде резервациядағы балалар үшін Хопи тілі оқу бағдарламалары іске қосылды.
Despite the apparent decline, Hopi and Navajo both are supported by bilingual education programs in Arizona, and children acquire the Native American languages as their first language. More recently, Hopi language programs for children on the reservation have been implemented.
Оқыту мен тілдерді жаңғырту
Көптеген хопи балалары осы тілде тәрбиеленуде. Эмори Секакваптева және басқалар редакциялаған хопи-ағылшын сөздігі жарық көрді, ал Хопи сауаттылық жобасы тобы тілді дамытуға бағытталды. 2013 жылы Сипаулови ауылы үшін "Хопи Лаваи Ұясы үлгісі" пилоттық тілді жаңғырту жобасы жоспарлануда, ол 0-ден 5 жасқа дейінгі балалары бар отбасыларға арналған. 2004 жылы тілді қайта жаңғыртуға көмектесу мақсатында Mesa Media атты коммерциялық емес ұйым құрылды. 2019 жылдан бері балалардың тілге толыққанды енуін қамтитын, хопи тілін жаңғырту бағдарламалары туралы хабарлар тарады.
Морфологиялық процестер
Жұмылу – егер дыбыс өзгерісі бірінші буыннан басқа кесілген дауыстының әлсіреуіне себеп болса, онда ол дауысты жұмылады. Жұмсару – сөздің басындағы «р» дыбысы сөздің ішкі бөлігіне өткенде немесе сөз алдынан сипаттауыш немесе біріктірілген етістік модификатор ретінде қолданылған басқа сөз тұрғанда «в» дыбысына айналады. Қайталау – түбірдің басындағы CV, түбірдің соңғы CV және сөздің соңғы V дыбыстары қайталанады.
Сөз тәртібі
Хопи тіліндегі ең қарапайым сөйлем түрі – тек зат есім мен баяндауыш: 'Маана вуупа' (қыз биік). Дегенмен, көптеген хопи сөйлемдері зат есім мен етістіктің арасына қосылған толықтығышты да қамтиды. Осылайша, хопи тілі – зат есім-толықтығыш-етістік тілі.
Металлингвистика
Бенджамин Ли Ворф, белгілі лингвист және оңтүстік-батыс және Орталық Америка тілдері арасындағы қарым-қатынас туралы ең білікті мамандардың бірі, хопи тілін адамның дүниетанымына тілінің әсер ететіні және керісінше деген пікірін мысалға келтірді. Ворфтың ең танымал тұжырымдарының бірі – хопи тілінде "біз 'уақыт' деп атайтын нәрсеге тікелей сілтеме жасайтын сөздер, грамматикалық формалар, құрылымдар немесе тіркестер жоқ" деген еді. Ворфтың бұл мәлімдемесін хопилерде уақыттың ұзақтығы немесе кезектесуі туралы түсінік жоқ деп дұрыс түсінбеді, бірақ ол хопилер уақытты бөлінетін және тармақталатын зат немесе субстанция ретінде қабылдамайды дегенді білдірді. Сонымен қатар, Джон А. Люсидің сөзіне сәйкес, Ворфты сынаған көптеген сыншылар оның еңбектерін нақты оқымай, оның аргументтерін бұрмалап көрсетуге тырысты. Хопи тіліндегі уақытқа қатысты ұғымдарды Еккехарт Малоцки жан-жақты зерттеді; басқа лингвистер мен философтар да Ворфтың жалпылама аргументтеріне күмәнмен қарады және оның хопи тіліне қатысты тұжырымдары кейбіреулер тарапынан теріске шығарылды немесе дауға түсті.