Кіріспе

Бұрынғы ұлттық ту

Оңтүстік Вьетнамның туы алғаш рет Вьетнамның Уақытша Орталық Үкіметімен 1948 жылы енгізілді, кейіннен Вьетнам мемлекетінің (1954 жылдан кейін "Оңтүстік Вьетнам" деп аталды) және оның жалғасы, Вьетнам Республикасының (Оңтүстік Вьетнам) ұлттық туы ретінде Сайгон құлағанға дейін 1975 жылға дейін қызмет етті. Тудың дизайны – ортасынан үш қызыл көлденең жолақ өтетін сары фон. Ол "Вьетнамдық мұра және бостандық туы" ретінде танылады. Туды Ле Ван Ды жасаған. Ту сары түсті фоннан және үш көлденең қызыл жолақтан тұрады, және Солтүстік, Орталық және Оңтүстік Вьетнамды біріктіретін ортақ қанның символы ретінде түсіндіріледі. Оңтүстік Вьетнам 1975 жылы таратылғанмен, бұл ту әлі де кейбір вьетнамдық эмигранттардың арасында, әсіресе Солтүстік Америка мен Австралиядағы босқындар ұрпақтары қолданылады. 2002 жылдың маусымынан бастап, бірнеше американдық мемлекеттік органдар бұл туды "Вьетнамдық мұра және бостандық туы" деп мойындау туралы қаулылар қабылдады.

Нгуен әулеті

Император Цзя Лонг (1802–1820) тұсында сары ту Вьетнам империясының символы ретінде де қолданылған. Хуэ сарайы француз протекторатына айналғанда, бұл ту императордың туы ретінде сақталды. Кейіннен, екі жағына қызыл жолақтар қосылды. Императорлар Thành Thái және Duy Tân елден қуылғаннан кейін, француз қолшоқпаны император Khải Định жаңа императорлық туды енгізді – сары түсті, бір көлденең қызыл жолағы бар, Анамның Аждаһасы Императорлық бұйрығына сәйкес. Ресми түрде «» деп аталған бұл ту Нгуен әулетінің ресми туы болды. 1945 жылы, Жапония француздарды қуғаннан кейін, жаңадан құрылған Вьетнам империясының премьер-министрі Трен Трон Ким сары тудың тағы бір нұсқасын қабылдады. Онда үш қызыл жолақ болды, бірақ ортаңғы жолақ бөлініп, триграммалардан туындаған Quẻ Ly – Bát Quáiдің (Сегіз триграмма – Ba gua) үшінші триграммасы: Càn (乾), Đoài (兌), Ly (離), Chấn (震), Tốn (巽), Khảm (坎), Cấn (艮), Khôn (坤) пішінін алды. Ол күн, от, жарық және өркениетті бейнелеу үшін таңдалды. Ең бастысы, ол «Соңғы аспан» тәртібімен Оңтүстік жерлерді, яғни Вьетнамды көрсетеді. Бұл ту 1945 жылдың маусымынан тамызына дейін, император Бао Дай тақтан басқанға дейін қысқа ғана уақыт қолданылды.

Вьетнамның Уақытша орталық үкіметі және Вьетнам мемлекеті

1948 жылдың 2 маусымында Вьетнамның Уақытша орталық үкіметінің премьер-министрі, бригадир генерал Нгуен Ван Сюань Вьетнамның ұлттық туының сипаттамалары туралы жарлыққа қол қойды: «Ұлттық нышан – сары түсті ту, оның биіктігі енінің үштен екісіне тең. Тудың ортасынан және бүкіл ені бойында үш көлденең қызыл жолақ бар. Әрбір жолақтың биіктігі енінің оннан бір бөлігіне тең. Бұл үш қызыл жолақ бір-бірінен жолақтың биіктігімен тең аралықпен бөлінген». Жаңа ұлттық ту алғаш рет 1948 жылдың 5 маусымында Халонг шығанағының сыртында «Дюмон д’Урвилл» атты кемеде, Жоғары комиссар Эмиль Боллерт пен Нгуен Ван Сюаньның Халонг шығанағы келісімдеріне (Accords de la baie d’Along) қол қоюы кезінде көтерілді. Тудың толық дизайны 1948 жылдың 3 маусымында газетте жарияланды, ал келесі күні (ту пропорциясына түзетулермен) қайтадан жарияланды. Ханой тұрғындарынан 1948 жылдың 5 маусымында Халонг шығанағындағы оқиғаны тойлау үшін үйлерінде туды көрсету сұралды. 1949 жылы бұрынғы император Бао Даи мемлекет басшысы болып тағайындалғанда, бұл дизайн Вьетнам мемлекетінің туы ретінде қабылданды. Үш қызыл жолақ жоғарыда аталған Сегіз триграмманың біріншісі – Quẻ Càn белгісін білдіреді. Quẻ Càn – аспан. Вьетнам халқының дәстүрлі көзқарасына сәйкес, Quẻ Càn сонымен қатар Оңтүстікті («Ерте Көк» реті бойынша), Вьетнам ұлтын, вьетнам халқын және халық билігін көрсетеді. Тағы бір түсіндірме бойынша үш қызыл жолақ Вьетнамның үш аймағын: Солтүстік, Орталық және Оңтүстіктің символы болып табылады.

Вьетнам Республикасы және одан кейінгі

1955 жылы республика құрылғаннан кейін, туы оның ізбасары – Вьетнам Республикасы (көбінесе Оңтүстік Вьетнам деп аталады) қабылдады. Бұл ту аталған мемлекеттің барлық өмір сүру кезеңінде (1955–1975) – Бірінші Республикадан Екінші Республикаға дейін ұлттық ту болды. 1975 жылғы 30 сәуірде Сайгон капитуляциялағаннан кейін Вьетнам Республикасы таратылды және ту мемлекеттік символ ретінде қолданылуын тоқтатты. Содан кейін, Вьетнам диаспорасының көптеген өкілдері оны коммунистік үкіметтен символдық түрде шектесу үшін қабылдады және ол этникалық бірліктің балама символы немесе қазіргі үкіметке қарсы наразылық құралы ретінде қолданыла береді.

Саяси маңызы

Бұрынғы Оңтүстік Вьетнамның туы Вьетнамдық америкалықтар, Вьетнамдық австралиялықтар және соғыстан кейін Вьетнамнан қашып кеткен әлемнің басқа да елдеріндегі вьетнамдықтар арасында кеңінен танымал. Олар оны «Вьетнам мұрасы мен бостандық туы» деп атайды және өздерінің саяси ұлттық ерекшеліктерін мойындату үшін күрес бастады. АҚШ-та сол кездегі көптеген вьетнамдық иммигранттар Вьетнамның қазіргі туын пайдаланбайды, оны көпшілігі ұнатпайды. Олардың орнына Оңтүстік Вьетнамның туын қолдануды қалайды. Канададағы вьетнамдық канадалықтар, Германияның батыс бөлігіндегі вьетнамдық немістер, Нидерланды, Франция, Норвегия, Ұлыбритания және сол кездегі Австралиядағы вьетнамдық австралиялықтар үшін де осы жағдай осындай.

Ресми тану

1965 жылы Оңтүстік Вьетнам туының дизайны Президент Линдон Джонсон құрған және Томас Хадсон Джонс пен Мерседес Ли жасаған Вьетнам қызмет медаліне енгізілді. 2003 жылы Виргиния штатының үкіметі Оңтүстік Вьетнам туын мойындау туралы заң жобасын қабылдаудан бас тартты. 2002 жылдан бастап вьетнамдық американдықтардың лоббилеу әрекеттері нәтижесінде Виргиния, Гавай, Джорджия, Колорадо, Флорида, Техас, Оклахома, Огайо, Калифорния, Миссури, Пенсильвания және Мичиган штаттарының үкіметтері оны вьетнамдық американдық қауымдастығының символы ретінде мойындады. Сонымен қатар, 20 штаттың кем дегенде 15 округі мен 85 қаласы да осыған ұқсас қаулылар қабылдады. 2008 жылдың мамыр айында Вьетнам Республикасы Армиясының митингісінде сөз сөйлеп, бағдарламаға қолдау көрсетті. 2015 жылдан бастап Австралияда Марибернонг, Үлкен Данденонг, Ярра, Фэрфилд, Порт-Аделаид Энфилд және Бримбанк қалалық кеңестері "Cờ Vàng" вьетнамдық мұра туын мойындау туралы шешімдер қабылдады.

Даулар

1999 жылы вьетнамдық-американдық видео дүкен иесі Вестминстерде (Калифорния штаты) дүкенінің алдында Вьетнамның қазіргі туын және Хо Ши Миннің суретін қойғанда, оған қарсы бір айға созылған наразылық 15 000 адамның шам жағып тұруымен аяқталды, бұл Hi Tek оқиғасына (Hi Tek – дүкеннің аты) себеп болды. АҚШ Пошта қызметінің қазіргі вьетнамдық туын қызмет көрсететін вьетнамдық-американдық қауымдастықты бейнелейтін брошюрада пайдалануы вьетнамдық-американдықтардың наразылығын туғызды және кешірім сұрауға әкелді. 2004 жылы Калифорния штатының Фуллертон мемлекеттік университетіндегі көптеген вьетнамдық-американдық студенттер университет Вьетнам студенттерін бейнелеу үшін қазіргі вьетнамдық туын таңдағандықтан, бітіру салтанатынан бас тартумен қорқытты. Вьетнамдық-американдық студенттер университетке Оңтүстік Вьетнамның бұрынғы туын пайдалануды талап етті. Нәтижесінде университет салтанатта барлық шетелдік туларды алып тастады. 2006 жылы Арлингтондағы Техас университетінің вьетнамдық-американдық студенттері Неддерман залындағы Тулар залында вьетнамдық тудың қолданылуына және Халықаралық аптадағы мәдени әртүрлілік көрсетілімінде Оңтүстік Вьетнам туының алынып тасталуына наразылық білдірді. Көп апталық наразылықтардан кейін университет барлық туларды алып тастау туралы шешім қабылдады. 2008 жылғы Дүниежүзілік жастар күнінде Сиднейде 800 вьетнамдық паломниктің (Вьетнам Социалистік Республикасының туын қолданған) және 2300 австралиялық вьетнамдық паломниктің (Вьетнам Республикасының туын қолданған) арасында шиеленіс туды. 2008 жылы Калифорния штатының Оранж округінде шығатын Nguoi Viet Daily News газеті аяқ-қолға арналған ваннаның суретін жариялағандықтан көптеген адамдар наразылық білдірді, онда ваннаның түсі тудың түстерімен сәйкес келеді. 2014 жылдың қазан айында Аризона университетінің Вьетнам студенттік қауымдастығы университет кампусының кітап дүкенінен Оңтүстік Вьетнам туын алып тастағанын анықтады (бұл дүкенде студенттер арасындағы әртүрлілікті көрсету үшін әлемнің барлық елдерінен тулар жиналған). Содан кейін VSA бөлімшесі наразылық ретінде онлайн петиция бастады. Университет жауап беріп, туды алып тастаудың себебі қызметкерлер арасындағы түсініспеушілік болғанын түсіндірді. Кейін кешірім сұрап, туды қайта орнатуға уәде берді. Кейбір теориялар бойынша, бұл туды алғаш рет 1890 жылы император Тхань Тай императорлық жарлық арқылы енгізген. Кейбір пікірлер бұл тудың ("Сары ту" деп қысқаша аталады) вьетнамдықтардың алғашқы "ұлттық туы" екенін айтады, себебі ол императорлардың ғана емес, халықтың тәуелсіздік және Вьет ұлтының бірігуіне деген ұмтылысын көрсетеді. Алайда, Flags of the World бұл талаптарға қарсы шығып, Тхань Тай дәуіріндегі суреттерде мұндай тудың жоқ екенін және интернеттегі байланысты талаптардың сенуге тұрарлық емес екенін дәлелдеді. Жаңа Оңтүстік Уэльс университетінің химиялық инженерия профессоры Фам Куанг Туань, үш қызыл жолақты сары тудың Тхань Тай билігі кезінде пайда болды деген мәлімдемеге, ең алдымен, 2004 жылдың қыркүйегінде "Quốc Kỳ Việt Nam: Nguồn Gốc và Lẽ Chính Thống" (Вьетнамның ұлттық туы: оның шығу тегі мен заңдылығы) атты мақаласын жазған антикоммунистік ұйым Việt Tân-ның бұрынғы мүшесі Нгуенг Динь Сайге қайтып келді. Өзінің пікірін растау үшін Нгуенг Динь Сай Коннектикут университетінің американдық зерттеушісі Бен Кахунның Worldstatesmen веб-сайтындағы веб-бетіне сілтеме жасады. Алайда Нгуенг Динь Сай Кахунның үш қызыл жолақты сары ту 1890 және 1920 жылдар аралығында қолданылған деген мәлімдемесінің "ешқандай нақты құжатты атамағанын" мойындады. 6 қаңтарда АҚШ Капитолиміне шабуыл кезінде көтерілісшілер арасында Оңтүстік Вьетнамның көптеген тулары көрінді. Оңтүстік Калифорнияда тұратын вьетнамдық-американдықтар арасында әр түрлі пікірлер болды. Қырық бес вьетнамдық-американдық қауымның қорғаушылары, саясаткерлер және бизнес лидерлері осы жағдайда Оңтүстік Вьетнамның туын пайдалануды айыптайтын мәлімдемеге қол қойды, сондай-ақ әртүрлі вьетнамдық-американдық үкімет өкілдері де мұндай пайдалануға қарсы мәлімдеме жазды. 2022 жылғы ФИФА әлем чемпионатының іріктеу матчы кезінде Австралия мен Вьетнам арасындағы матчты вьетнамдық телеарналар он минутқа кешіктірді, өйткені бірнеше вьетнамдық австралиялықтар Австралияны қолдау үшін Оңтүстік Вьетнамның туын желбіретіп жатты, бірақ жергілікті қауіпсіздік қызметкерлері тудың трибунаға түсуіне кедергі келтіруге тырысты. Сол сияқты, Вьетнам да осы жылы Жапонияға қарсы іріктеу матчын кешіктірді, себебі көрермендер арасында Оңтүстік Вьетнамның тулары табылды. 2023 жылы Вьетнам Австралиядағы Вьетнам соғысындағы қатысушыларды құрметтеу үшін дизайнында туды бейнелеген австралиялық монетаға қарсы шықты. 2023 жылы NewJeans тобының мүшесі Ханни Фам, оның отбасы тумен суреттерді жариялағаннан кейін вьетнамдық жанкүйерлер тарапынан сынға ілікті.

Сипаттамалар

1948 жылғы 2 маусымдағы жарлықта тудың құрылымы былай анықталды: Ұлттық нышан – сары түсті, енінің үштен екісі биіктігіне тең ту. Тудың ортасынан және бүкіл ені бойынан үш көлденең қызыл жолақ өтеді. Әр жолақтың биіктігі енінің он бестен бір бөлігін құрайды. Бұл үш қызыл жолақ бір-бірінен жолақтың биіктігіне тең аралықпен бөлінген. Осыған сәйкес, геральдика тілінде ол "алтынға үш қызыл жолақ" деп сипатталады.