Кіріспе

Австрияның қысқа ғұмырлы өнер қозғалысы. Веналық акционизм – 20 ғасырдың соңында, 1960-шы жылдардың басынан 1970-шы жылдарға дейін болған қысқа ғұмырлы өнер қозғалысы. Ол 1960-шы жылдары перформанс өнері, Флюксус, хэппенинг, акшн-кескін және дене өнері мәселелерін дамытуға бағытталған тәуелсіз күш-жігердің бір бөлігі деп есептеледі. Оның негізгі қатысушылары – Гюнтер Брус, Отто Мюль, Герман Нич және Рудольф Шварцкоглер. Бұл қозғалысқа Анни Брус, Хайнц Сибулька және Вали Экспорт та қатысты. Көптеген акционистер Веналық акционизм қозғалысынан тәуелсіз түрде өздерінің көркем жұмыстарын жалғастырды.

Өнер мен құқық бұзушылық саясаты

Акционистердің жұмысы бір мезгілде дамыды, бірақ көбінесе заттық негіздемелі немесе тауарға айналдырылатын көркемдік тәжірибелерді қабылдамауға бағытталған дәуірдің басқа авангардтық қозғалыстарынан тәуелсіз болды. Бақыланатын ортада немесе көрермендер алдында нақты есептелген «Әрекеттерді» сахналау тәжірибесі, Fluxus ұғымындағы «оқиғалар тізімін» орындауға ұқсас және перформанс өнерінің алға басушысы болып табылады. Веналық акционистердің еңбегі, ең алдымен, жалаңаш денелерінің қасақана бұзушылығы, құрылымсыздығы және зорлық-зомбылығы үшін есте қалады. Көптеген жағдайларда, қатысушылар әдепсіздік заңдарын бұзғаны үшін қысқа мерзімге түрмеге қамалды, ал олардың туындылары моральдық наразылықтың нысаны болды. 1968 жылдың маусым айында Гюнтер Брус Венада мастурбация жасап, денесін өзінің нәжісімен жауып, Австрияның ұлттық әнұранын орындағаннан кейін «мемлекеттік символдарды түсіру» қылмысы үшін алты айға бас бостандығынан айырылды, содан кейін екінші тұтқындалудан қашу үшін елден қашып кетті. Отто Мюль 1968 жылы «Өнер және революция» атты қоғамдық шараға қатысқаннан кейін бір айға бас бостандығынан айырылды. Мюнхендегі көрермендер алдында өткен Piss Action-нан кейін Мюль Батыс Германия полициясынан қашқан күйі болды. Герман Нич 1965 жылы Рудольф Шварцкоглермен бірге психофизикалық натурализм фестиваліне қатысқаннан кейін екі аптаға бас бостандығынан айырылды. 1966 жылы Лондонда өткен «Destruction in Art Symposium» Fluxus мүшелері мен акционистердің алғашқы кездесуі болды. Бұл Брус, Мюль және Ничтің жұмысы үшін маңызды халықаралық мойындылыққа айналды. Малкольм Грин Герман Ничтің: «Веналық акционизм ешқашан топ болған емес. Бірқатар суретшілер белгілі бір уақыт аралығында кездескен нақты жағдайларға ұқсас тәсілдермен және нәтижелермен жауап берді» деген сөзін келтірді. Әр суретшінің жұмысының сипаты мен мазмұны әртүрлі болғанымен, Брус, Мюль, Нич және Шварцкоглердің әрекеттерін байланыстыратын ерекше эстетикалық және тақырыптық байланыстар бар. Денені сурет жасаудың беті де, орны да ретінде пайдалану, 50-ші жылдардың соңы мен 60-шы жылдардың басында акционистердің дәстүрлі сурет салу тәжірибесінен алғашқы қадамдарының ортақ бастауы болды. Брюстің 1964 жылғы «Қол суреті – Бас суреті» акциясы, Мюль мен Ничтің 1963 жылғы «Әйел денесінің деградациясы, Венераның деградациясы» адам денесін өнер тудырудың беті ретінде қайта қарастыруға бағытталған күш-жігерімен сипатталады. Акционистердің жұмысының траекториясы кейінгі перформанс өнері мен дене өнеріне ғана емес, сонымен қатар, сурет салу, театр және мүсін өнерінің дәстүрлі идеяларымен шектелуден бас тарту арқылы тотализацияланған өнер тәжірибесіне ұмтылысқа нұсқайды. Мюльдің 1964 жылғы «Материалдық әрекет манифесі» осыны түсіну үшін кейбір теориялық негіздерді ұсынады: Материалдық әрекет – сурет бетінен тысқары тараған сурет. Адам денесі, дайындалған үстел немесе бөлме сурет бетіне айналады. Уақыт дене мен кеңістіктің өлшемдеріне қосылады. 1967 жылы Мюль осы манифестің қайта қаралуында: Материалдық әрекет үстелдің тікелей ләззатын уәделейді. Материалдық әрекет қанағаттандырады. Нан пісіруден гөрі, қамырды қатты ұрып-соғу маңызды. Брюс пен Мюль 1968 жылдың маусым айында Венада өткен «Kunst und Revolution» (Өнер және революция) шарасына қатысып, мынадай жариялау жасады: Біздің ассимиляциялық демократиямыз өнерді мемлекет жаулары үшін қауіпсіздік клапаны ретінде сақтайды. Тұтынушы мемлекет «өнердің» толқынын өз алдына тартады; ол «суретшіні» параға алуға тырысады және осылайша оның революциялық «өнерін» мемлекетті қолдайтын өнер ретінде қайта жаңғыртады. Бірақ «сурет» – өнер емес. «Өнер» – бұл қарым-қатынастың жаңа стильдерін жасайтын саясат.

Венадағы акционистер мен эксперименталды фильмдер

Веналық акционистердің іс-әрекеттерінің көп бөлігінің жылжымалы бейне құжаттамасы сақталғанының себебі, акционистер мен 1960 жылдардағы өнер және тәжірибелік кино арасындағы тығыз байланыс болды. Австриялық режиссер Курт Крен 1964 жылдан бастап акциялардың құжаттамасына қатысып, оның нәтижесінде жасалған жұмыстары, жылдам монтаждау техникасын қолданғаны үшін тарихи авангардтық фильмдер ретінде танылды. Сонымен қатар, Отто Мюль Амос Фогельдің «Фильм – бұл көтеріліс өнері» кітабында мақтаған акционистерге қатысты фильмдердің маңызды бөлігін жасады. Акционистік өнерге қатысты фильмдер Венадағы Sixpack кино дистрибьюторы және АҚШ-тағы Canyon Cinema мен The Film Makers' Cooperative дистрибуциялық кооперативтері арқылы қолжетімді. 2005 жылы Курт Креннің акционистік фильмдері Австрияның INDEX DVD баспасынан видео форматта жарық көрді.