Фрэнсис Пауэр Кобб: Әйел құқығы мен жануарлар қорғау жолындағы ойшыл

Кіріспе

Философ, әйелдер сайлау құқығы үшін күрескен және жануарлардың әл-ауқатын қорғаған белсенді (1822-1904)

Фрэнсис Пауэр Кобб (4 желтоқсан 1822 - 5 сәуір 1904) – ағылшын-ирланд жазушысы, философ, діни ойшыл, әлеуметтік реформатор, вивисекцияға қарсы белсенді және әйелдер сайлау құқығының жетекші тұлғасы. Ол бірнеше жануарларды қорғау ұйымдарын құрды, соның ішінде 1875 жылы Ұлттық вивисекцияға қарсы қоғам (NAVS) және 1898 жылы Вивисекцияны жою жөніндегі британдық одақ (BUAV) және Лондондық Ұлттық Әйелдер Сайлау Құқығы Қоғамының атқару кеңесінің мүшесі болды.

Өмір

Франсис Пауэр Кобб – әйгілі Кобб отбасының мүшесі, Ирландияның приматы, архиепископ Чарльз Коббтың ұрпағы. Ол Дублин графтығының қазіргі Донабате қаласындағы отбасылық үйі, Ньюбридж Хауста дүниеге келді. Коббті негізінен үйде гувернанттар оқытты, ал қысқа мерзімге Брайтон мектебінде білім алды. Ол ағылшын, француз, неміс, итальян әдебиетін, музыканы және Киелі кітапты зерттеді. Содан кейін ол отбасылық кітапханада, әсіресе дін және теология саласында көп оқыды, бірнеше жазылым кітапханаларына мүше болды және жергілікті дін қызметкерінен грек тілі мен геометрияны үйренді. Ол өз оқу кестесін ұйымдастырып, жақсы білім алды. 1830-шы жылдардың соңында Кобб сенім дағдарысына тап болды. Америкалық трансценденталист және аболиционист Теодор Паркердің гуманистік теологиясы оның сенімін қайта жаңғыртты (кейін ол Паркердің жинақталған жазбаларын редакциялады). Ол өзінің ойларын «Нағыз дін туралы эссе» деген атпен жариялай бастады. Әкесі оған қарсы болды және біраз уақытқа үйден қуды. Ол оқу мен жазуын жалғастырды және ақырында эссені өзінің алғашқы кітабына, «Интуитивті мораль туралы эссеге» қайта қарады. Бірінші том 1855 жылы анонимді түрде жарық көрді. 1857 жылы Коббтің әкесі қайтыс болды және оған жылдық зейнетақы қалдырды. Ол Еуропа мен Таяу Шығыстың бір бөлігін өз бетімен аралап шығу мүмкіндігіне ие болды. Бұл оны Италияға алып барды, онда ол ұқсас тәуелсіз әйелдер қауымын кездестірді: Иса Благден, ол қысқа уақытқа бірге тұрды, мүсінші Харриет Хосмер, ақын Элизабет Баррет Браунинг, суретші Роза Бонхер, ғалым Мэри Сомервилл және оның серіктесі, Уэльстік мүсінші Мэри Ллойд (мүсінші). Кобб хаттарында және жарияланған жазбаларында Ллойдты «ерлі-әйелді», «құрметті досым» деп әр түрлі атады. Кобб Италияға да бекем байланысты болды және оған үнемі баратын. Ол Италия туралы көптеген газет және журнал мақалаларын жазды, олардың кейбіреулері 1864 жылы оның «Курсивтер» кітабына айналды. Англияға оралғаннан кейін Кобб Қызыл ложа реформаториясында жұмыс істеуге тырысты және 1858 жылдан 1859 жылға дейін иесі Мэри Карпентермен бірге тұрды. Екеуінің арасындағы шиеленіс Коббтың мектепті тастап, басқа жаққа көшіп кетуіне әкелді. Кобб енді жазуға назар аударды және Виктория дәуіріндегі журналдарда алғашқы мақалаларын жариялай бастады. Ол тез арада сәттілікке жетті және жазу арқылы өзін-өзі қамтамасыз ете алды. Ол Ллойдпен бірге Лондонда тұруын бастады. Кобб журналдарға эсселер жазуын жалғастырды, олардың көптегені кітаптар түрінде қайта басылды. Ол Лондонның «Эхо» газетінің жетекші жазушысы болды. Кобб феминистік науқандарға қатысты, әйелдерге ерлермен бірдей университеттерде оқуға рұқсат беру және үйленген әйелдердің меншік құқықтарын қорғау үшін дауыс беруге қатысты. Ол Лондонның әйелдер сайлау құқығы жөніндегі ұлттық қоғамының атқарушы кеңесінде болды. Оның 1878 жылғы «Англиядағы әйелдерге жасалған зорлық-зомбылық» атты эссесі 1878 жылғы Некелік себептер туралы заңның қабылдануына ықпал етті, ол зорлық-зомбылық көрген күйеулерінің әйелдеріне заңды түрде ажырасуға құқық берді. Кобб жануарлармен тәжірибе жүргізудің немесе вивисекцияның өркендеуіне қатты алаңдады және 1875 жылы Виктория көшесі қоғамын құрды, ол кейіннен Ұлттық антививисекциялық қоғамға айналды. Ұйым тірі өліктерді өлтіруді реттеу туралы заңдарды қабылдау үшін үгіт-насихат жүргізді. Ол және оның одақтастары 1875 жылы парламентке ұсынылған Хенникердің заң жобасын дайындаған болатын. Олар лицензиясы бар үй-жайларды үнемі тексеруді және тәжірибе жүргізушілердің әрқашан, уақытпен шектелген жеке лицензиялар бойынша ғана анестетиканы қолдануын ұсынды. Осыған жауап ретінде Чарльз Дарвин, Томас Генри Хаксли, Джон Бурдон Сандерсон және басқалар бәсекелес Плейфэрдің заң жобасын жасады, ол жеңілдетілген реттеу жүйесін ұсынды. Ақырында, 1876 жылғы «Жануарларға қатыгездік жасау туралы» заңмен келісімге келу жүйесі енгізілді. Кобб бұл мәселені әлсіретіп, заң шығарудан бас тартып, вивисекцияны жою үшін науқан жүргізе бастады. Вивисекцияға қарсы қозғалысты аболиционистер мен модераторлар бөліп алды. Кейін Кобб Виктория көшесі қоғамының тым қалыпты болып кеткенін ойлап, 1898 жылы Вивисекцияны жою үшін Британдық одақты құрды. 1884 жылы Кобб пен Ллойд Уэльстегі Хенгвертке көшті. Ллойд 1896 жылы қайтыс болғаннан кейін Кобб сол жерде қалды. Кобб қайтыс болғанға дейін жазу және үгіт-насихат жұмыстарын жалғастырды. Алайда оның досы, жазушы Бланш Аткінсон: «Мисс Ллойдтың өлімінің қайғысы Мисс Кобб үшін өмірдің барлық көрінісін өзгертті. Өмірдің қуанышы кетіп қалды. Бұл сирек кездесетін махаббат, сыйластық және өзара түсініктікке толы достық болды», – деп жазды. Олар Уэльстің Гуинedd аймағындағы Лланелтидтегі Сент Илтид шіркеуінің зиратына бірге жерленген.

Frances Power Cobbe was a member of the prominent Cobbe family, descended from Archbishop Charles Cobbe, Primate of Ireland. She was born in Newbridge House in the family estate in present day Donabate, County Dublin. Cobbe was educated mainly at home by governesses with a brief period at a school in Brighton. She studied English literature, French, German, Italian, music, and the Bible. She then read heavily in the family library especially in religion and theology, joined several subscription libraries, and studied Greek and geometry with a local clergyman. She organised her own study schedule and ended up very well educated. In the late 1830s Cobbe went through a crisis of faith. The humane theology of Theodore Parker, an American transcendentalist and abolitionist, restored her faith (she went on later to edit Parker's collected writings). She began to set out her ideas in what became an Essay on True Religion. Her father disapproved and for a while expelled her from the home. She kept studying and writing anyway and eventually revised the Essay into her first book, the Essay on Intuitive Morals. The first volume came out anonymously in 1855. In 1857 Cobbe's father died and left her an annuity. She took the chance to travel on her own around parts of Europe and the Near East. This took her to Italy where she met a community of similarly independent women: Isa Blagden with whom she went on briefly to share a house, the sculptor Harriet Hosmer, the poet Elizabeth Barrett Browning, the painter Rosa Bonheur, the scientist Mary Somerville and the Welsh sculptor who became her partner, Mary Lloyd (sculptor). In letters and published writing, Cobbe referred to Lloyd alternately as "husband," "wife," and "dear friend." Cobbe also formed a lasting attachment to Italy and went there regularly. She contributed many newspaper and journal articles on Italy, some of which became her 1864 book Italics. Returning to England Cobbe tried working at the Red Lodge Reformatory and living with the owner, Mary Carpenter, from 1858 to 1859. The turbulent relationship between the two meant that Cobbe left the school and moved out. Cobbe now focused on writing and began to publish her first articles in Victorian periodicals. She quickly became very successful and was able to support herself by writing. She and Lloyd began to live together in London. Cobbe kept up a steady stream of journal essays, many of them reissued as books. She became a leader writer for the London newspaper The Echo (London). Cobbe became involved in feminist campaigns for the vote, for women to be admitted to study at university on the same terms as men, and for married women's property rights. She was on the executive council of the London National Society for Women's Suffrage. Her 1878 essay Wife Torture in England influenced the passage of the 1878 Matrimonial Causes Act, which gave women of violent husbands the right to a legal separation. Cobbe became very concerned about the rise of animal experimentation or vivisection and founded the Victoria Street Society, which later became the National Anti Vivisection Society, in 1875. The organisation campaigned for laws to regulate vivisection. She and her allies had already prepared a draft bill, Henniker's Bill, presented to parliament in 1875. They proposed regular inspections of licensed premises and that experimenters must always use anaesthetics except under time limited personal licences. In response Charles Darwin, Thomas Henry Huxley, John Burdon Sanderson and others drafted a rival Playfair's Bill which proposed a lighter system of regulation. Ultimately the Cruelty to Animals Act, 1876 introduced a compromise system. Cobbe found it so watered down that she gave up on regulation and began to campaign for the abolition of vivisection. The anti vivisection movement became split between the abolitionists and the moderates. Cobbe later came to think the Victoria Street Society had become too moderate and started the British Union for the Abolition of Vivisection in 1898. In 1884 Cobbe and Lloyd retired to Hengwrt in Wales. Cobbe stayed there after Lloyd died in 1896. Cobbe continued to publish and campaign right until her death. However her friend, the writer Blanche Atkinson, wrote, “The sorrow of Miss Lloyd’s death changed the whole aspect of existence for Miss Cobbe. The joy of life had gone. It had been such a friendship as is rarely seen – perfect in love, sympathy, and mutual understand.” They are buried together at Saint Illtyd Church Cemetery, Llanelltyd, Gwynedd, Wales.

Ойлар мен идеялар

Коббтың алғашқы кітабы «Интуитивті мораль туралы эссе» (An Essay on Intuitive Morals, vol. 1) еңбегінде Канттың этикасын, теизмді және интуиционизмді біріктірді. Ол Кантпен 1850-ші жылдардың басында танысқан. Оның пікірінше, этиканың басты ұғымы – міндет, ал міндеттер моральдық заңды, ал моральдық заң абсолютті моральдық заң шығарушы – Құдайды талап етеді. Ол заңның бізге нені талап ететінін интуиция арқылы білеміз деді. Интуициямызға сенуге болады, себебі ол – «Құдайдың нұсқауы». Біз заң талап еткенді орындай аламыз, өйткені бізде құбылыстар әлемімен қатар ноумендік жанымыз да бар. Ол эвдемонизм мен утилитаризмді қабылдамады. Кобб өзінің моральдық теориясын алғашқы рет 1863 жылы жарық көрген «Адам құқықтары және жануарлардың талаптары» (The Rights of Man and the Claims of Brutes) кітабында жануарлар құқығына қатысты қолданды. Ол адамдар нақты қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін жануарларға зиян келтіре алады, бірақ тек қана «әдепсіздік» үшін емес деп дәлелдеді. Мысалы, адамдар ет жеуге болады, бірақ шляпаларды безендіру үшін құстарды өлтірмеу керек. Келтірілген зиян немесе ауырсыну мүмкіндігінше азайтылуы тиіс. Кобб үшін бұл вивисекцияға шектеулер қойды, мысалы, оны әрқашан анестезия қолданып жасау керек. Кобб дарвинизмді зерттеді. Ол 1868 жылы Дарвин отбасымен танысқан. Эмма Дарвин оны ұнатып, «Мисс Кобб өте жағымды адам еді» деген. Кобб Чарльз Дарвинге Иммануил Канттың «Мораль метафизикасы» (Metaphysics of Morals) еңбегін оқуға көндірді. Дарвинге «Адамның тегі туралы» (Descent of Man) кітабының рецензиялық данасы жіберілді (сондай-ақ Альфред Рассел Уоллес пен Сент-Джордж Джексон Мивартқа да). Бұл оның Дарвинді сынауына әкелді, «Моральдағы дарвинизм» (Darwinism in Morals) еңбегі 1871 жылғы сәуір айында «Теологиялық шолу» (The Theological Review) журналында жарияланды. Кобб моральды эволюция арқылы түсіндіру мүмкін емес деп ойлады және Құдайға сілтеу қажеттілігін айтты. Дарвин біздің басқаларға көңіл жасайтынымызды көрсетуге болады, бірақ оны неге сезінуіміз керек екенін түсіндіре алмайды. Алайда Дарвинмен болған пікір алмасу Коббке жануарларға қатысты міндеттер туралы көзқарасын қайта қарауға мүмкіндік берді. Ол енді симпатияның маңызды екенін және жануарларға оларға көңіл жасайтындай қарым-қатынас жасауымыз керек деп ойлады. Вивисекция осыған қайшы келеді. Ол сондай-ақ симпатия мен оны гетеропатия деп атады, бұл жаушылдық немесе қатыгездікке ұқсас. Ол біздің табиғатымыздан қатыгездік инстинкттерінің бар екенін және олар вивисекция арқылы көрініс беретінін ойлады. Ал дін симпатияны дамытады, ал ғылым оны әлсіретеді. Бұл Еуропа өркениетінің бағыты туралы кең ауқымды талқылаудың бір бөлігі болды. Бұл Кобб жазған көптеген философиялық тақырыптардың тек бір бөлігі ғана. Олардың ішінде эстетика, ақыл-ой философиясы, дін философиясы, тарих, пессимизм, өлімнен кейінгі өмір және тағы да басқалары бар. Оның кітаптарына «Әйелдердің ісі» (1863), «Этикалық және әлеуметтік тақырыптар туралы жаңа және ескі эсселер» (1865), «Моральдағы дарвинизм және басқа эсселер» (1872), «Адам нәсілінің үміттері» (1874), «Әйелдердің міндеттері» (1881), «Дариендегі шың, жан мен дененің мәселелері» (1882), «Заманның ғылыми рухы» (1888) және «Қазіргі заманғы азап: Вивисекция туралы мақалалар» (1889) кіреді, сондай-ақ оның өмірбаяндық еңбегі де бар.

In Cobbe's first book An Essay on Intuitive Morals, vol. 1, she combined Kantian ethics, theism, and intuitionism. She had encountered Kant in the early 1850s. She argued that the key concept in ethics is duty, that duties presuppose a moral law, and a moral law presupposes an absolute moral legislator God. She argued that we know by intuition what the law requires us to do. We can trust our intuition because it is "God's tuition". We can do what the law requires because we have noumenal selves as well as being in the world of phenomena. She rejected eudaimonism and utilitarianism. Cobbe applied her moral theory to animal rights, first in The Rights of Man and the Claims of Brutes from 1863. She argued that humans may do harm to animals in order to satisfy real wants but not from mere "wantonness". For example, humans may eat meat but not kill birds for feathers to decorate hats. The harm or pain inflicted must be the minimum possible. For Cobbe this set limits to vivisection, for example, it must always be done under anaesthetia. Cobbe engaged with Darwinism. She had met the Darwin family in 1868. Emma Darwin liked her, saying "Miss Cobbe was very agreeable." Cobbe persuaded Charles Darwin to read Immanuel Kant's Metaphysics of Morals. Darwin had a review copy of Descent of Man sent to her (as well as to Alfred Russel Wallace and St. George Jackson Mivart. This led to her critique of Darwin, Darwinism in Morals, in The Theological Review in April 1871. Cobbe thought morality could not be explained by evolution and needed reference to God. Darwin could show why we do feel sympathy for others, but not why we ought to feel it. However, the debate with Darwin led Cobbe to revise her views about duties to animals. She started to think that sympathy was central and we must above all treat animals in ways that show sympathy for them. Vivisection violated this. She also introduced a distinction between sympathy and what she called heteropathy, similar to hostility or cruelty. She thought we naturally have cruel instincts that found an outlet in vivisection. Religion in contrast cultivated sympathy, but science was undermining it. This became part of a wide ranging account of the direction of European civilisation. These were just some of the huge range of philosophical topics on which Cobbe wrote. They included aesthetics, philosophy of mind, philosophy of religion, history, pessimism, life after death, and many more. Her books included The Pursuits of Women (1863), Essays New and Old on Ethical and Social Subjects (1865), Darwinism in Morals, and other Essays (1872), The Hopes of the Human Race (1874), The Duties of Women (1881), The Peak in Darien, with some other Inquiries touching concerns of the Soul and the Body (1882), The Scientific Spirit of the Age (1888) and The Modern Rack: Papers on Vivisection (1889), as well as her autobiography.

Мұра

ХІХ ғасырдың соңында Кобб өзінің философиялық көзқарастарымен кеңінен танымал болды. Мысалы, Маргарет Олифант «Ағылшын әдебиетінің Виктория дәуірі» еңбегінде философия туралы сөйлегенде: «Осы салада әйелдердің саны аз, бірақ Фрэнсис Пауэр Кобб есімді анық жазатын және терең ойлы ойшыл ретінде атауға болады» деді. Оның портреті 1921 жылы Лондонның Хэмпстед Гарден Субурбындағы төбедегі Сент-Джуд шіркеуінде ашылған Уолтер П. Стармер салған қабырғалық суретте бейнеленген. Оның аты және суреті (сондай-ақ 58 басқа әйелдердің сайлау құқығын қолдаушыларының есімдері) 2018 жылы ашылған Лондонның Парламент алаңындағы Миллисент Фосетт мүсінінің тұғырына жазылған. Оның есімі (Ф. Пауэр Кобб ретінде) Лондонның Кенсал Грин зиратындағы Реформаторлар ескерткішіне енгізілген. Аспирантуралық теологиялық қорындағы «Жануарлар теологиясы» профессурасы Коббтың құрметіне аталған. Оның философиялық еңбегі қазір философия тарихындағы әйелдердің қайта жаңғыруының бір бөлігі ретінде қайта ашылуда.