Викториан дәуірінің суретшісі: Уильям Повелл Фрит

Кіріспе

Ағылшын суретшісі (1819–1909)

Уильям Пауэлл Фрит (9 қаңтар 1819 – 2 қараша 1909) – Виктория дәуіріндегі тұрмыстық сахналар мен кең көлемді сюжеттік туындылар саласындағы ағылшын суретшісі. Ол 1853 жылы Корольдік академияға сайланды, ал дипломдық жұмысы ретінде «Ұйықтаған модель» атты туындысын ұсынды. Ол «Хогарттан бері әлеуметтік оқиғаларды бейнелеудегі ең ұлы британдық суретші» деп танылған.

Ерте өмір

Уильям Пауэлл Фрит 1819 жылғы 9 қаңтарда Йоркширдің сол кездегі Батыс Ридингіндегі Рипон қаласына жақын Олдфилдте дүниеге келді. Бастапқыда ол аукционшы болуды жоспарлаған. Оның анасы – Джейн Фрит, туған тегі Пауэлл (1779–1851). Фриттің әкесі, Харрогейттегі қонақ үй иесі, оны сурет салуға ынталандырды. Фрит ағылшын мектеп портретшісі Генри Кейворт Рейннің (1872–1932) туысы және кеңесшісі болды. 1835 жылы ол Лондонға көшіп, Шарлотта көшесіндегі Сасс академиясында формальды өнер білімін бастады, содан кейін Корольдік академия мектебіне түсті. Фрит мансабын портрет суретшісі ретінде бастады және алғаш рет 1838 жылы Британ институтында көрмеге қойылды. 1840 жылдары ол көбінесе Чарльз Диккенс және Лоренс Стерн сияқты жазушылардың әдеби туындыларына негізделген туындылар жасады, тіпті Диккенстің портретын да салған (1859 жылы).

Мансап

Ол Ричард Даддты қоса алғандағы «Клика» тобының мүшесі болды. Оның шығармашылығына ең басты әсер еткен – сэр Дэвид Уилкидің суреттеріндегі өте танымал тұрмыстық тақырыптар. Уилкидің «Челси зейнеткерлері» атты әйгілі суреті Фриттің ең танымал композицияларын жасауға түрткі болды. Уилкидің үлгісіне сүйене отырып, сонымен қатар досы Диккенстің шығармаларын еліктеп, Фрит Виктория дәуіріндегі әлеуметтік жіктелудің барлық деңгейлерін бейнелейтін, қоғамдық орындарда кездесіп, әрекеттесетін күрделі көп фигуралы композицияларды жасады. «Рамсгейт құмдары» (сонымен қатар «Теңіз жағасындағы өмір», 1854) суретінде ол теңіз жағасындағы курорттағы қонақтар мен ойын-сауықшыларды бейнеледі. Одан кейін «Дерби күні» атты шығармасын жазды, ол Роберт Хаулетттің фотосуреттеріне негізделген Эпсом Даунстағы жарыс алаңындағы көпшіліктің көрінісін суреттеді. 1858 жылы Жакоб Белл осы композицияны 1500 фунт стерлингке сатып алды. Ол өте танымал болғандықтан, Корольдік өнер академиясында көрсетілген кезде оны арнайы орнатылған қоршаумен қорғауға тура келді. Тағы бір танымал картинасы – «Теміржол станциясы», ол Паддингтон станциясының көрінісін бейнелейді. 1863 жылы ол Уэльс ханзадасының (кейін король Эдуард VII) және Дания ханшайымы Александраның неке тойын суретке түсіру үшін таңдалды. Оның 1858 жылғы «Кроссинг-суипер» картинасы «Лондон көшелерінде байлық пен кедейліктің қақтығысын бейнелеуде жаңа көтеріліс жасады» деп сипатталды. Кейін ол әрқайсысы бес суреттен тұратын екі серия жасады, Уильям Хогарт үлгісінде моральдық оқиғаларды айтты. Бұл – «Жұмбаққа апаратын жол» (1878), құмар ойындарының қаупі туралы, және «Байлыққа ұмтылыс» (1880), асыққан қаржылық спекуляция туралы. 1890 жылы ол Корольдік академиядан зейнеткерлікке шықты, бірақ 1902 жылға дейін көрмелерге қатысуын жалғастырды. Фрит – дәстүршіл болды және заманауи өнердің дамуына наразылығын бірнеше автобиографиясында («Өмірбаяным және естеліктер», 1887 және «Тағы да естеліктер», 1888) және басқа жазбаларында білдірді. Ол сондай-ақ Рафаэльге дейінгі кезеңнің және эстетизм қозғалысының жақтаусыз қарсыласы болды, оны «Корольдік академиядағы жеке көрме» (1883; жеке коллекция) картинасында сатиралық түрде бейнеледі, онда Оскар Уайльд өнер туралы сөйлейді, ал Фриттің достары наразылықпен қарайды. Суретші Джон Эверетт Миллаи және романист Энтони Троллоптың суреттері де осы картинада бейнеленген, сондай-ақ дәстүршіл Фредерик Лейтон да бар. Өмірінің соңғы жылдарында ол өзінің танымал суреттерінің көптеген көшірмелерін жасады, сондай-ақ «Ваннадан кейін» сияқты ашық сексуалдық мазмұнды туындыларды да суреттеді. Ол шебер әңгімеші болды, оның жазбалары, әсіресе көп сөйлейтін өмірбаяны, өте танымал болды. 1856 жылы Фрит Роберт Хаулетттің «жақсы суретшілер» портреттері сериясының бөлігі ретінде «Фотографиялық институтта» суретке түсті. Бұл сурет 1857 жылы Манчестердегі Көркемөнер қазыналары көрмесінде көрсетілді. Фрит 1909 жылы 90 жасында қайтыс болды және Лондондағы Кенсал Грин зиратында жерленді.

He was a member of The Clique, which also included Richard Dadd. The principal influence on his work was the hugely popular domestic subjects painted by Sir David Wilkie. Wilkie's famous painting The Chelsea Pensioners was a spur to the creation of Frith's own most famous compositions. Following the precedent of Wilkie, but also imitating the work of his friend Dickens, Frith created complex multi figure compositions depicting the full range of the Victorian class system, meeting and interacting in public places. In 'Ramsgate Sands' (also known as 'Life at the Seaside', 1854) he depicted visitors and entertainers at the seaside resort. He followed this with The Derby Day, depicting scenes among the crowd at the race at Epsom Downs, which was based on photographic studies by Robert Howlett. This 1858 composition was bought by Jacob Bell for £1,500. It was so popular that it had to be protected by a specially installed rail when shown at the Royal Academy of Arts. Another well known painting was The Railway Station, a scene of Paddington station. In 1863 he was chosen to paint the marriage of the Prince of Wales (later King Edward VII) and Princess Alexandra of Denmark. His 1858 painting The Crossing Sweeper has been described as breaking "new ground in its description of the collision of wealth and poverty on a London street." Later in his career he painted two series of five pictures each, telling moral stories in the manner of William Hogarth. These were the Road to Ruin (1878), about the dangers of gambling, and the Race for Wealth (1880) about reckless financial speculation. He retired from the Royal Academy in 1890 but continued to exhibit until 1902. Frith was a traditionalist who made known his aversion to modern art developments in a couple of autobiographies – My Autobiography and Reminiscences (1887) and Further Reminiscences (1888) – and other writings. He was also an inveterate enemy of the Pre Raphaelites and of the Aesthetic Movement, which he satirised in his painting A Private View at the Royal Academy (1883; Private collection), in which Oscar Wilde is depicted discoursing on art while Frith's friends look on disapprovingly. Fellow traditionalist Frederic Leighton is featured in the painting, which also portrays painter John Everett Millais and novelist Anthony Trollope. In his later years, he painted many copies of his famous paintings, as well as more sexually uninhibited works, such as the nude After the Bath. A well known raconteur, his writings, most notably his chatty autobiography, were very popular. In 1856, Frith was photographed at "The Photographed Institute" by Robert Howlett, as part of a series of portraits of "fine artists". The picture was among a group exhibited at the Art Treasures Exhibition in Manchester in 1857. Frith died in 1909 aged 90 and is buried in Kensal Green Cemetery in London.

Көрмелер мен мұра

Фриттің туған Британиядағы жарты ғасырдың ішіндегі алғашқы маңызды ретроспективасы 2006 жылдың қараша айында Лондонның Гилдхолл өнер галереясында өткізілді. 2007 жылдың наурыз айында ол Солтүстік Йоркширдегі Харрогейт қаласындағы Мерсер өнер галереясына көшірілді. Фриттің соңғы маңызды туындысының эскизі – "Жеке көрме" (1881) – Мерсер өнер галереясында сақталады. Оның туындылары 1951 жылдың 25 қазаны мен 1 желтоқсаны аралығында Лондонның Уайтчепель галереясында өткен көрмеде де көрсетілді. Фриттің суреттері Дерби өнер галереясы, Шеффилд, Харрогейт және Виктория мен Альберт мұражайы сияқты бірнеше британдық мекеменің коллекцияларында бар.

Жеке өмір

Фрит екі рет үйленген. Бірінші әйелі Изабелден он екі баласы болды, сонымен қатар бір шақырымдай қашықтықта оның сүйіктісі (Мэри Алфорд, бұрынғы оның тәрбиеленушісі) болды және тағы жеті баласы дүниеге келді – бұл "Күннің қуанышты қайта оралуы" сияқты картиналарда бейнеленген лайықты отбасылық көріністерге күрт қайшы келеді. Фрит 1880 жылы Изабелдің қайтысынан кейін бір жыл өткен соң Альфордқа үйленді. Оның бірінші отбасынан туған қызы Джейн Эллен Пантон 1908 жылы "Өмір жапырақтары" атты кітабын жариялады. Бұл кітап оның әкесі және отбасының суретшілер мен әдебиетшілермен болған достығы, әсіресе "Клика" мүшелері туралы балалық шақтың естеліктерінен құралған. Фриттің бірінші некесінен туған үшінші ұлы Уолтер Фрит он төрт пьеса және үш романның авторы болды.

Жазбалар

Менің өмірбаяным және естеліктерім (1887). (BiblioBazaar қайта басылымы, 2009: )
Қосымша естеліктер (1888). Джон Лич, Оның өмірі мен еңбектері, 2 томдық (1891).