Кіріспе

АҚШ-тың екі немесе одан көп штаты арасындағы ресми келісім. АҚШ-та мемлекетаралық келісім – екі немесе одан көп штаттар арасындағы, немесе штаттар мен кез келген шетелдік үкімет арасындағы келісім. АҚШ Конституциясының Компакттық ережесі (I бап, 10-тарау, 3-тармақ) «Конгресс келісімінсіз, ешбір штат басқа штатпен немесе шетелдік мемлекетпен келісімге түспейді» деп белгілейді.

Дегенмен, 2019 жылдың қазан айында ұсынылған Ұлттық халықтық дауыс беру жөніндегі мемлекетаралық келісім туралы Конгресс зерттеу қызметінің (CRS) баяндамасында АҚШ Жоғарғы Сотының Вирджиния – Теннесси (1893) ісіндегі шешімі келтірілді. Онда, егер келісімдерге қатысты АҚШ-тың ешқандай қарсылығы болмаса немесе араласу қажеттілігі тумаса, Конгресс келісімі талап етілмейді деп айтылған (сонымен қатар, «келісім» және «компакт» сөздері Компакттық ережеде синонимдер екендігі де көрсетілген). Алайда, Сот «АҚШ-тың саяси билігін арттыруға бағытталған кез келген бірлестік құруға бағытталған және АҚШ-тың заңды үстемдігіне нұқсан келтіруі мүмкін» келісімдерге Конгресс келісімінің міндетті екенін мәлімдеді, яғни федералдық үкімет пен штаттар арасындағы биліктің тік тепе-теңдігі штаттардың пайдасына өзгеретін жағдайларда. Баяндама «U.S. Steel Corp. v. Multistate Tax Commission» ісіне сілтеме жасай отырып, Компакттық ережеге қатысты маңызды мәселе – федералдық үстемдікке тигізетін нақты емес, ықтимал әсер екенін атап көрсетеді. Мемлекетаралық келісіммен АҚШ Конгресінің өкілеттіктерінің ыдырауы конгресс мақұлдауын талап етуі мүмкін. CRS баяндамасында Жоғарғы Соттың Флорида – Джорджия (1855) және Техас – Нью-Мексико және Колорадо (2018) істері бойынша шешімдері келтірілді, онда штаттар арасындағы биліктің көлденең тепе-теңдігін өзгерткен мемлекетаралық келісімдерге де Конгресс келісімі қажет екені айтылған. «Metropolitan Washington Airports Authority v. Citizens for Abatement of Aircraft Noise, Inc.» (1991) ісіне сілтеме жасай отырып, Конституцияда белгіленген өкілеттіктер заңнамалық болған жағдайда, «Конгресс оны I баптың VII тарауындағы екі палаталылық және бекіту талаптарына сәйкес жүзеге асыруы керек» делінген. Сонымен қатар, CRS баяндамасында 1942 жылы президент Франклин Д. Рузвельт Республикалық өзен келісімін ветолағанын атап өткен, егер мемлекетаралық келісімге Конгресс мақұлдауы қажет болса, оны Конгресс екі палатасы да мақұлдауы және президент заңға қол қоюы керек екені айтылған. «Cuyler v. Adams» ісінде Сот Конгресс мемлекетаралық келісімдерді мақұлдаған жағдайда, олар федералдық заң болады деп шешті. CRS баяндамасында Соттың «Вирджиния – Теннесси» және «Northeast Bancorp v. Federal Reserve Board of Governors» (1985) істері бойынша пікірлері келтірілді, онда екі немесе одан көп штат арасындағы тараптардың мінез-құлқына немесе талаптарына қатысты барлық шарттарды қамтитын, мүшелерге келісімді бір жақты түрде өзгертуге немесе жоюға тыйым салатын және «өзара міндеттемелерді өзара алмастыруды» талап ететін кез келген келісім мемлекетаралық келісім болып саналады. Сонымен қатар, CRS баяндамасында Соттың «Northeast Bancorp» ісіндегі пікіріне сілтеме жасалды, онда жаңа мемлекетаралық үкіметтік ұйымды құру Компакттық ереже бойынша мемлекетаралық келісім ретінде танылу үшін жеткілікті шарт болып табылады. CRS баяндамасында 2019 жылы шамамен 200 мемлекетаралық келісім күшіне енгені көрсетілген. Конституцияда Конгресс келісімінің уақыты белгіленбеген, сондықтан келісім штаттар белгілі бір келісімге келгеннен бұрын немесе кейін берілуі мүмкін. Келісім нақты болуы мүмкін, бірақ ол жағдайларға қарай тұжырымдалуы да мүмкін. Конгресс келісімді бекіту кезінде шарттарды да қоя алады. Конгресс федералдық үкіметке тиесілі штаттық өкілеттіктерді беретін кез келген келісімді нақты мақұлдауы керек. Көптеген алғашқы мемлекетаралық келісімдер шекаралық дауларды шешті, бірақ 20 ғасырдың басынан бері келісімдер штаттардың ынтымақтастығының құралы ретінде жиі қолданыла бастады.