Тайши Ци: Шығыс Хань дәуірінің батыры

Кіріспе

Шығыс Хан әулетінің генералы (166–206)

Тайши Ци (166–206), әдепті есімі Зий, Қытайдың Шығыс Хан әулетінің соңғы кезеңінде өмір сүрген қытай әскери генералы. Бұрын Хан әулетінің кіші лауазымды шенеунігі болған, кейін Лю Яо, Сун Цзе және Сун Цзеден кейін келген Сунь Куан сияқты соғыс басшыларына қызмет етті. Ол өзінің мансабын жергілікті әкімшілік кеңсесінде кіші лауазымды шенеунік ретінде бастады. 186 жылы, 20 жасында, провинциялық басқармадан келген хаттың Луоян қаласындағы императорлық сарайға бірінші болып жетпеуіне қол жеткізген сәтті тапсырмадан кейін танымал болды. Бірақ провинциялық басқарма өш алады деп қорқып, Ляодунға жасырынып кетті. Ляодуннан оралғаннан кейін, Сары тюрбан көтерілісшілерімен қоршауға түскен Конг Ронг әскери қолбасшысын құтқару үшін Бейхайға (қазіргі Вейфан, Шандоң) сапарлады. Алдамшылыққа жүгініп, ол қоршаудан шығып, Лю Бей әскери қолбасшысынан көмек сұрады. Лю Бейдің күштерімен Бейхайға оралғаннан кейін қоршау алынды. Кейін Тайши Ци Ян провинциясына барып, ескі танысы Лю Яоға қосылды. Ол Лю Яо мен Сун Цзе арасындағы соғыста Лю Яо үшін шайқасты, бірде Сун Цземен жекпе-жекке шықты. Лю Яо жеңіліске ұшырап, қайтыс болғаннан кейін Тайши Ци Цзин округіне (қазіргі Цзин округінің солтүстігі, Анхуй) барып, өзінің билік ошағын құруға тырысты. Бірақ, ақырында жеңіліп, Сун Цзе әскерлеріне тұтқынға түсті. Сун Цзедің адалдығы мен жомарттығына риза болған Тайши Ци Сун Цзеге қызмет етуге келісті және тіпті Лю Яоның көптеген бұрынғы жақтастарын Сун Цзеге қосылуға көндірді. Сун Цзе оны командирлік лауазымға тағайындап, Цзянчан округінің (қазіргі Фэньсин округі, Цзянси) қауіпсіздігіне жауапкершілік жүктеді. Осы кезеңде ол сол аймақта Сун Цзе аумақтарын жиі шабатын Лю Пан (劉磐) және оның әскерін кері қайтарды. Сун Цзе қайтыс болғаннан кейін Тайши Ци Сун Цзеден кейін келген Сунь Куанға қызмет етуді жалғастырды. 206 жылы Тайши Ци қайтыс болғанда Сунь Куан оны терең қайғымен еске алды. "Үш патшалықтың жазбалары" (Сангуоцзи) кітабында Тайши Цидің бойы жеті чи (шамамен 178–182 см) және жылтыр әдемі сақалы болғандығы айтылады. Ол мергеншілік шеберлігімен танымал болды.

Taishi Ci (166–206), courtesy name Ziyi, was a Chinese military general who lived during the late Eastern Han dynasty of China. He had served as a minor Han official, before eventually coming to serve warlords Liu Yao, Sun Ce, and Sun Ce's successor Sun Quan. A native of Donglai Commandery, he started his career as a minor official in the local commandery office. In 186, at the age of 20, he became famous after successfully completing a mission to prevent a letter from the provincial administration from reaching the imperial court in Luoyang first. However, out of fear that the provincial administration would take revenge against him, he went into hiding in Liaodong. After returning from Liaodong, he travelled to Beihai (around present day Weifang, Shandong) to rescue the warlord Kong Rong, who was besieged by Yellow Turban rebels. By resorting to trickery, he managed to break out of the siege and seek aid from another warlord, Liu Bei. The siege was lifted when Taishi Ci returned to Beihai with reinforcements from Liu Bei. Taishi Ci travelled to Yang Province later to join the warlord Liu Yao, an old acquaintance of his. He fought for Liu Yao in the war between Liu Yao and Sun Ce, once engaging Sun Ce in a one on one fight. Following Liu Yao's defeat and death, Taishi Ci headed to Jing County (north of present day Jing County, Anhui) and tried to establish his own power base there. However, he was eventually defeated and captured by Sun Ce's forces. Touched by Sun Ce's sincerity and generosity towards him, Taishi Ci agreed to serve Sun Ce and even helped to persuade many former followers of Liu Yao to join Sun Ce as well. Sun Ce appointed him as a Commandant and put him in charge of security around Jianchang County (present day Fengxin County, Jiangxi). During this time, he drove back Liu Pan (劉磐) and his men, who often raided Sun Ce's territories in that area. After Sun Ce's death, Taishi Ci continued serving under Sun Ce's successor, Sun Quan. Sun Quan deeply mourned Taishi Ci when the latter died in 206. Taishi Ci's biography in the Records of the Three Kingdoms (Sanguozhi) described him as seven chi tall (approximately 178–182 cm) and having a shiny and beautiful beard. He was famous for his archery skills.

Донглай командалығында алғашқы еңбек жолы

Тайши Ци Хуан округінен (黃縣), Донглай командирлігінде (東萊郡) туған, қазіргі Шандоң провинциясының Лонгкоу қаласы. Жастық шағында оқымыстылығымен танымал болды. Жергілікті командирлік кеңсесінде зукаоши (奏曹史; кіші лауазымды адам) қызметін атқарды. Шамамен 186 жылы командирлік әкімшілігі жоғары тұрған Цин провинциясының әкімшілігімен дауға түсті. Екі тарап та император сарайына, Луоянға шағымдану үшін хат жазды. Сол кезде императорлық сот шешімдерді кімбірінше келсе, соның қатарына қарай қабылдады, яғни сот құжатты бірінші алған тараптың пайдасына шешім шығаруға бейім болды. Цин провинциясының әкімшілігі шағым хатын жеткізу үшін курьер жібергендіктен, Донглай командирлігінің әкімшісі (太守) алаңдап, хатын жеткізуге көмектесетін адам іздеуге кірісті. Осы тапсырма 20 жастағы Тайши Циге жүктелді. Тайши Ци күні-түні жол жүріп, Луоянға жеткенде, қала қақпасының жанында Цин провинциясының курьерін көрді. Ол жақындап: "Мырза, құжатты жеткізіп жатырсыз ба?" - деді. Курьер: "Иә", - деп жауап берді. Тайши Ци қайтадан: "Құжат қайда?" - деп сұрады. "Көлікте", - деді курьер. Тайши Ци: "Құжаттағы адресат туралы мәліметтерде қателік жоқ екеніне сенімдісіз бе? Мен көрейін", - деді. Тайши Ци Донглайдан келгенін білмей, курьер хатты көрсетті. Тайши Ци пышақ алып, хатты жойды. Сонда курьер: "Осы кісі менің құжатымды қиратты!" - деп айқайлады. Тайши Ци оны көлікке тартып алып: "Егер сіз маған құжатты көрсетпеген болсаңыз, мен оны жоя алмас едім. Қандай салдары болса да, ешкіміз де болған оқиғаға жауапты емеспіз дей алмаймыз. Мен үндемей қашып құтылуды ұсынамын. Осылай істесек, жазадан құтылып, қауіпсіз боламыз. Әйтпесе, екеуміз де жазаланамыз", - деді. Курьер: "Сіздің қожайыныңыз осы құжатты жою үшін сізді жіберді. Енді міндетіңізді орындадыңыз, неге қашу керек?" - деді. Тайши Ци: "Ол маған құжаттың жеткізілгенін тексеруді тапсырды. Бірақ мен асығыс әрекет етіп, құжатты жойып жібердім. Егер мен қайтып барсам, қожайыным мені кінәлайды деп қорықпаймын, сондықтан бірге қашуды ұсынамын", - деді. Тайши Ци курьерді Луояннан бірге қашуға көндірді. Луояннан шыққаннан кейін Тайши Ци жасырын түрде қайтып оралып, командирлік әкімшілігінің хатын император сарайына жеткізді. Цин провинциясының әкімшілігі бұл туралы білген соң, орталық үкіметке тағы бір хат жіберді. Бірақ екінші хатта қарама-қайшылықтар болғандықтан, императорлық сот дауды провинциялық әкімшілікке қарсы шешті. Осы оқиғадан кейін Тайши Ци танымал болды. Алайда провинциялық әкімшіліктің кек қайтаруынан қорқып, Донглай командирлігінен қашып, Ляодунға паналады.

Taishi Ci was from Huang County (黃縣), Donglai Commandery (東萊郡), which is in present day Longkou, Shandong. As a youth, he was known for being studious. He served as a zoucaoshi (奏曹史; a minor official) in the local commandery office. Around 186, the commandery administration had a dispute with their superiors, the provincial administration of Qing Province. Both sides wrote to the imperial court in the capital Luoyang to complain about each other. At the time, since the imperial court often made decisions on a first come, first served basis, it meant that the court would tend to rule in favour of the party whose document it received first. Since the provincial administration had already sent a courier to deliver their complaint letter, the Administrator (太守) of Donglai Commandery began to feel anxious and started looking for someone to help him deliver his letter. Taishi Ci, then 20 years old, was chosen for the task. When Taishi Ci finally reached Luoyang after travelling day and night, he saw the provincial administration's courier near the city gate. He approached him and asked, "Sir, are you delivering a document?" The courier replied, "Yes." Taishi Ci asked again, "Where is the document?" The courier replied, "In the carriage." Taishi Ci said, "Are you sure there is no mistake in the addressee's details on the document? Let me see it." The courier did not know that Taishi Ci was from Donglai Commandery so he showed him the letter. Taishi Ci took out a knife and destroyed the letter. The courier started shouting, "This man destroyed my document!" Taishi Ci pulled him into the carriage and said, "If you didn't show me the document, I wouldn't have been able to destroy it. Regardless of the consequences, neither of us can say he is not responsible for what happened. I suggest we remain silent and escape. By doing this, we can avoid punishment and keep our heads. Otherwise, both of us will be executed." The courier asked, "Your master sent you to destroy this document. Now that you have accomplished your mission, why do you still need to go on the run?" Taishi Ci replied, "He ordered me to only check whether the document has been delivered. However, I went too far and ended up destroying the document. If I go back, I am afraid that my master will blame me, so I suggest we escape together." The courier was persuaded by Taishi Ci so they fled from Luoyang together. After leaving Luoyang, Taishi Ci secretly returned later and delivered the commandery administration's letter to the imperial court. When the provincial administration of Qing Province found out, they sent another letter to the central government again. However, as the second letter contained some discrepancies, the imperial court ruled against the provincial administration in the dispute. Taishi Ci became famous after this incident. However, out of fear that the provincial administration would take revenge against him, he fled from Donglai Commandery and took shelter in Liaodong.

Конг-Ронгты Дучанг қоршауынан құтқарып алу

Бейхай мемлекетінің (北海國; қазіргі Вейфан, Шандоң) канцлері Конг Ронг Тайши Цы туралы естіп, оны ерекше талант деп санады. Ол өзінің қол астындағыларын бірнеше рет Тайши Цының анасына барып, көптеген сыйлықтар тапсырды. 180-ші жылдардың соңында немесе 190-шы жылдардың басында Бэйхайға сары түбіреген көтерілісшілер шабуыл жасағанда, Конг Ронг өз әскерлерін Дучан қаласындағы бекініске (都昌; қазіргі Вейфан, Шандоң) алып барды. Гуан Хай (管亥) бастаған көтерілісшілер Дучан бекінісін қоршап алды. Тайши Цы Ляодуннан оралғаннан кейін, анасы оған: "Сен Конг Ронгпен кездеспедің. Ол маған өте жомарттықпен қарады – сен жоқ кезде, ол маған ескі дос сияқты қарады. Енді ол қиындыққа тап болғандықтан, оған тез арада көмектесуің керек", – деді. Үш күннен кейін Тайши Цы жалғыз өзі Дучанға қарай жаяу жүріп кетті. Сол кезде көтерілісшілер Дучанды толық қоршауға алған жоқ, сондықтан Тайши Цы түнде жаудан жасырын өтіп, Конг Ронгпен кездесу үшін бекініске кірді. Ол Конг Ронгтан сарбаздарды алып шығып, олармен күресуге рұқсат беруді сұрады, бірақ Конг бас тартты және күтуді талап етті. Көтерілісшілер күн өткен сайын жақындап келе жатты. Конг Ронг Пиньюань мемлекетінің (平原國) канцлері Лю Бэйден көмек сұрағысы келді, бірақ ешкім қоршаудан қалай шығу керектігін білмеді. Тайши Цы өз еркімен Лю Бэйден көмек іздеп, өз жолын іздеуге дайын болды, бірақ Конг Ронг: "Көтерілісшілер бекіністі толығымен қоршап алды. Барлығы қашып шығу мүмкін емес деп санайды. Қанша батыл болсаң да, сен үшін бұл жерден шығу өте қиын болады", – деді. Тайши Цы: "Мен жоқ кезде сен анаммен өте кеңпейілдікпен қарадың. Ол ризашылық білдіріп, маған саған көмектесуді тапсырды. Ол менің не істеп жатқанымды біледі және саған көмектесе алатынымды біледі. Қазір бәрі де қашып шығу мүмкін емес дейді. Егер мен олармен келіссем, мен саған жасаған жақсылығыңа жауап бере алмаймын. Сонда анам мені не үшін осында жіберді? Біз өте қиын жағдайдамыз. Енді күмәнді ойланбайсың деп үміттенемін", – деді. Конг Ронг оны қоршаудан шығаруға рұқсат берді. Тайши Цы өзінің жабдықтарын жинап, тамақ ішті. Таң атқанда ол қақпадан садақ пен жебелерімен аттанды. Оған екі атты серік еріп, әрқайсысы садақ ату үшін нысана ұстайтын тіреуіш алып келді. Көтерілісшілер Тайши Цы бекіністен шығып келе жатқанын көргенде, бірден шайқасқа дайындалды. Олардың таңғалуына орай, Тайши Цы екі тіреуішті алып, бекіністің айналасындағы орға орналастырды, оларға бірнеше жебе атып, содан кейін бекініске қайтып келді. Келесі күні ол осы әрекетті қайталады. Кейбір көтерілісшілер оны көргенде, шайқасқа дайындалды, ал басқалары оған көңіл бөлмей, тыныш қалды. Үшінші күні Тайши Цы қайтадан сыртқа шыққанда, көтерілісшілер ол тағы да садақ атумен айналысады деп ойлады, сондықтан оған көңіл бөлмеді. Тайши Цы осы мүмкіндікті пайдаланып, қоршаудан шығып кетті. Көтерілісшілер не болып жатқанын түсінген кезде, Тайши Цы қашып кетіп, жол бойы бірнеше көтерілісшілерді өлтірді. Олардың ешқайсысы да оны қууға батылдық таба алмады. Тайши Цы Пиньюаньға келгенде Лю Бэйге: "Мен, (Тайши) Цы, Донглайдан келген қарапайым адаммын. Мен Конг Ронгтың туысы да, танысы да емеспін. Бірақ мен ол туралы естідім, біз тек бірдей сенімде ғана емес, қиын кезеңдерді бірге бастан өткердік. Қазір Гуан Хай мен көтерілісшілер Конг Ронгты қоршап алды, оған көмек қажет. Сендер мейірімділік, әділдік және мұқтаждарға көмектесуге дайындықтарыңмен танымалсыңдар. Конг Ронг сізге құрметтейді және сізден үміт күтеді, сондықтан ол мені қоршаудан шығу үшін күресуге жіберді. Тек сіз ғана оны құтқара аласыз", – деді. Лю Бэйдің жүзі қатайып, "Со Конг Ронг Лю Бэйдің осы әлемде бар екенін біледі екен!" деді. Содан кейін ол Тайши Цыны Дучанға қайтару үшін 3000 сарбаз жіберді. Көтерілісшілер көмек келгенін естігенде қашып кетті, ал Дучан қоршауы автоматты түрде алынды. Конг Ронг осы оқиғадан кейін Тайши Цыға одан да жоғары баға берді. Ол Тайши Цыға: "Сен менің жас досымсың", – деді. Тайши Цы үйге оралғаннан кейін анасына бұл туралы айтқанда, ол: "Конг Ронгтың жақсылығын осылай қайтара алғаныңа өте қуаныштымын", – деді.

Kong Rong, the Chancellor (相) of Beihai State (北海國; around present day Weifang, Shandong), heard about Taishi Ci and regarded him as an extraordinary talent. He sent his subordinates to visit Taishi Ci's mother on multiple occasions and passed her many gifts. In the late 180s or early 190s, when Beihai came under attack by Yellow Turban rebels, Kong Rong led his troops to a fortress at Duchang (都昌; in present day Weifang, Shandong). The rebels, led by Guan Hai (管亥), besieged the Duchang fortress. After Taishi Ci returned from Liaodong, his mother told him, "You haven't met Kong Rong. He treated me very generously – almost like an old friend – while you were away. Now that he is in trouble, you should quickly go to help him." Three days later, Taishi Ci travelled alone on foot to Duchang. At the time, the rebels had yet to completely surround Duchang, so Taishi Ci managed to sneak past the enemy at night and enter the fortress to meet Kong Rong. He asked Kong Rong to let him lead soldiers to fight their way out, but Kong refused and insisted on waiting for reinforcements. The rebels came closer day by day. Kong Rong wanted to seek help from Liu Bei, the Chancellor of Pingyuan State (平原國), but no one had any idea on how to break out of the siege. Taishi Ci volunteered to fight his way out and seek reinforcements from Liu Bei, but Kong Rong said, "The rebels have completely surrounded the fortress. Everyone thinks it is impossible to break out. It will be very difficult for you to break out no matter how courageous you are." Taishi Ci replied, "When I was away, you treated my mother very generously. She feels grateful, hence she told me to help you. She knew that I know what I am doing, and that I can help you. Now, everyone says it is impossible to break out. If I were to agree with them, I will not be able to repay your kindness. Why, then, did my mother send me here for? We are in a very desperate situation. I hope you won't hesitate any longer." Kong Rong agreed to let him break out of the siege. Taishi Ci packed his equipment and had a full meal. At dawn, he brought his bow and a quiver of arrows with him, and rode out of the fortress. He was accompanied by two riders, each carrying a target stand for archery practice. When the rebels saw Taishi Ci coming out of the fortress, they immediately readied themselves for battle. To their surprise, Taishi Ci took the two stands, placed them in the ditch around the fortress, fired some arrows at them, and then returned to the fortress. The following day, he repeated the entire process. Some of the rebels stood up and prepared for battle upon seeing him, while others ignored him and remained relaxed. On the third day, when Taishi Ci came out again, the rebels thought that he was going to practise archery again, so they paid no attention to him. Taishi Ci then seized the opportunity to break out of the siege. By the time the rebels realised what was going on, Taishi Ci had already escaped and killed several rebels along the way. None of them dared to pursue him. When Taishi Ci arrived at Pingyuan, he told Liu Bei, "I, (Taishi) Ci, am a commoner from Donglai. I am neither a relative nor an acquaintance of Kong Rong. But I have heard of him and we not only share similar beliefs, but also experienced difficult times together. Now, Guan Hai and the rebels have besieged Kong Rong; he is desperately in need of help. You are known for your kindness, righteousness, and willingness to help those in need. Kong Rong admires you and has placed his hopes in you, hence he sent me to fight my way out of the siege to seek help from you. Only you can save him." Liu Bei's facial expression turned serious and he said, "So Kong Rong knows that Liu Bei exists in this world!" He then sent 3,000 troops to follow Taishi Ci back to Duchang. When the rebels heard that reinforcements had arrived, they fled and the siege of Duchang was automatically lifted. Kong Rong regarded Taishi Ci even more highly after this event. He told Taishi Ci, "You are a young friend of mine." When Taishi Ci returned home and told his mother about it, she said, "I am very happy that you can repay Kong Rong's kindness in this way."

Сун Цэге қызмет етуге келдім

Ян провинциясының инспекторы Лю Яо, Тайши Цзи сияқты Донглай командалығынан ғана емес, сонымен қатар Тайши Цзидің ескі танысы еді. Тайши Цзи Ляодуннан оралғалы бері Лю Яомен кездеспегендіктен, ол Янцзы өзенінен өтіп, Лю Яоны табу үшін Куэ округіне (曲阿縣; қазіргі Даньян, Цзянсу) сапар шекті. Осы уақытта Сунь Цзе әскерін жіберіп, Лю Яоның иеліктеріне шабуыл жасады. Бір адам Лю Яоға Сунь Цзеге қарсы тұру үшін Тайши Цзиді генерал етіп тағайындауға кеңес берді, бірақ Лю Яо: «Егер мен Тайши Цзиді тағайындасам, Сюй Цзицзян менің қылығыма күледі», – деді. Содан кейін ол Тайши Цзиді Сунь Цзе әскерінің күшін бағалау үшін барлау миссиясына жіберді. Тайши Цзи тек бір атты серігімен бірге миссиясы барысында Шэн ауылында Сунь Цземен кездесті. Сунь Цземен бірге Хан Дан, Сун Цянь және Хуан Гай сияқты тағы 13 адам болды. Тайши Цзи атқа мініп, Сунь Цземен шайқасқа түсті. Сунь Цзе найзасын Тайши Цзидің атына бағыттап, Тайшидің арқасындағы джиді ұстап алды. Тайши Цзи, өз тарапынан, Сунь Цзедің қаруын (көлемін) ұстап алды. Олардың шайқасын олардың қол астындағылары келгенде тоқтатты. Лиу Яо Сунь Цзеден шайқаста жеңілгеннен кейін, Тайши Цзи бастапқыда Лиу Яомен бірге Южанг командалығына (豫章郡; қазіргі Наньчан, Цзянси) паналап қашуды жоспарлаған. Алайда, Тайши Цзи Уху округінің (蕪湖縣; қазіргі Уху, Анхуйдың шығысында) төбелерінде жасырынды және өзін Даньян командалығының (丹楊郡) әкімшісі (太守) деп жариялады. Осы кезде Сунь Цзе Сюаньчжэн округінің (宣城縣; қазіргі Сюаньчжэн, Анхуй) шығысындағы аумақтарды бағындырған; тек Цзинь округінің (涇縣; қазіргі Цзинь округінің солтүстігінде, Анхуй) батысындағы алты округ Сунь Цзе бақылауынан тыс қалды. Тайши Цзи Цзин округіне барып, база құрып, Шанюэ тайпаларын өзіне қосылуға шақырды. Сунь Цзе жеке өзі әскерін жетектеп, Тайши Цзиге шабуыл жасап, шайқаста жеңіп, тұтқынға алды. Кейін ол Тайши Цзиді босатып, қолынан ұстап: «Шэн ауылындағы шайқасымызды есіңде сақтайсың ба? Егер мені тұтқындасаң не істер едің?» – деді. Тайши Цзи: «Бұл туралы нақты айта алмаймын», – деп жауап берді. Сунь Цзе күліп: «Содан бері мен сізбен бірге мемлекеттік істерді басқарамын», – деді. Сунь Цзе Тайши Цзиден: «Бұрын сіз өз командаңыздың әкімшісіне провинциялық әкімшіліктен келген хатты жоюға көмектесіп, Вэньчжуды (Конг Ронгты) қауіптен құтқарып, Сюандеден (Лю Бэйден) күш-қуат алдыңыз. Бұлардың бәрі батырлықтың белгісі. Сіз әлемдегі ең зиялы адамдардың бірісіз, бірақ сіздің талантыңызды бағалайтын адамды таба алмадыңыз. Ежелгілер ше гу жан ку туралы ұмытып кеткен. Мен сізді бағалайтын адаммын. Менің жанымда болсаңыз, көңіліңіздің күйреуінен қорқамайсыз», – деді. Сунь Цзе сондай-ақ: «Егер айдаһар аспанға көтерілгісі келсе, ол ағаштан қанатын жаюы керек» деді.

Liu Yao, the Inspector (刺史) of Yang Province, was not only also from Donglai Commandery like Taishi Ci, but also an old acquaintance of Taishi Ci. Taishi Ci had not met Liu Yao since his return from Liaodong, so he crossed the Yangtze River and travelled to Qu'e County (曲阿縣; present day Danyang, Jiangsu) to find Liu Yao. Before he left, the warlord Sun Ce led his forces to attack Liu Yao's territories. Someone advised Liu Yao to appoint Taishi Ci as a general to lead his troops to counter Sun Ce, but Liu Yao said, "If I appoint Taishi Ci, Xu Zijiang will laugh at me." He then sent Taishi Ci on a reconnaissance mission to assess the strength of Sun Ce's forces. Taishi Ci, accompanied by only a single horseman, encountered Sun Ce at Shen Village (神亭; somewhere in present day Danyang, Jiangsu) during his mission. Sun Ce had 13 other men with him, including Han Dang, Song Qian and Huang Gai. Taishi Ci rode forth and engaged Sun Ce in battle. Sun Ce thrust his spear at Taishi Ci's horse and managed to grab the handheld ji that Taishi carried on his back. Taishi Ci, on the other hand, managed to get hold of Sun Ce's helmet. Their fight was broken up when their respective subordinates showed up. After Liu Yao was defeated by Sun Ce subsequently in battle, Taishi Ci originally planned to accompany Liu Yao as he fled to Yuzhang Commandery (豫章郡; around present day Nanchang, Jiangxi) for shelter. However, Taishi Ci went into hiding in the hills at Wuhu County (蕪湖縣; east of present day Wuhu, Anhui) and declared himself the Administrator (太守) of Danyang Commandery (丹楊郡). By then, Sun Ce had conquered the territories east of Xuancheng County (宣城縣; present day Xuancheng, Anhui); only the six counties west of Jing County (涇縣; north of present day Jing County, Anhui) remained outside of Sun Ce's control. Taishi Ci headed to Jing County, where he established a base and managed to recruit the Shanyue people to join him. Sun Ce personally led his forces to attack Taishi Ci, defeated him in battle, and captured him. Later, he released Taishi Ci from his bonds, held his hand and asked, "Do you still remember our fight at Shen Village? What would you do if you captured me?" Taishi Ci replied, "I can't be certain about this." Sun Ce laughed and said, "I shall manage the present day affairs of the state together with you from this moment onwards." Sun Ce asked Taishi Ci, "In the past, you helped your commandery's administrator destroy a letter from the provincial administration, saved Wenju (Kong Rong) from danger, and successfully obtained reinforcements from Xuande (Liu Bei). These are all acts of heroism. You are one of the most intelligent people in this world, yet you haven't found someone who appreciates your talent. The ancients could forget about she gou zhan qu. I am someone who appreciates you. You don't need to worry that you will feel unhappy if you join me." Sun Ce also said, "If a dragon wishes to soar into the sky, it has to take off from a piece of wood."

У-Лидегі баламалы есеп

У Ли (歷) Тайши Чидің Сун Цэге қалай қызмет еткені туралы өзгеше баяндама берді. Онда Тайши Чи Сун Цэмен шайқасып, жеңіліп, тұтқынға түскені айтылған. Сунь Цэ Тайши Чи туралы бұрын естігендіктен, оны босатып, болашақ жаулаулары туралы кеңес сұрады. Тайши Чи: «Мен жеңілген әскердің офицерімін. Мұндай мәселелерде сөз сөйлеуге лайық емеспін», – деді. Сунь Цэ: «Бұрын Хан Син Гуан Вудың кеңесін тыңдаған. Ал қазір мен турашыл адамнан ақыл сұрап отырмын. Не айтып тұрсың?» деді. Тайши Чи: «Менің әскерім жақында жеңілді. Салдастар шашырап, рухтары төмендеді. Оларды қайта жинау қиынға соғуы мүмкін, бірақ мен осыны жоспарлап отырмын. Сіздер мұны қаламайтыныңызды сеземін», – деді. Сунь Цэ тізе бүгіп: «Мен сіздің шын ниетіңізді білгім келеді. Ертең түске дейін қайтып келесіз деп үміттенемін», – деді. Сунь Цэдің қол астындағылары Тайши Чидің адалдығына күмән келтіргенде, Сунь Цэ: «Тайши Цзий Цин провинциясынан шыққан белгілі адам. Ол уәдесіне берік екенімен танымал. Ол мені алдамайды деп сенемін», – деді. Келесі күні Сунь Цэ той ұйымдастырып, ортасына бір жота орнатты, оның көлеңкесі арқылы уақытты бақылау үшін. Түске қарай, көлеңке ең қысқа болғанда, Тайши Чи уәдесі бойынша оралды. Сунь Цэ қуанышқа бөленді. Кейіннен ол әскери мәселелер бойынша Тайши Чимен жиі кеңесетін болды. Пей Сонгжи, У Лидің баяндамасын Сангуозидегі Тайши Чидің өмірбаянына түсіндірме ретінде қосса, У Лидің баяндамасы Тайши Чидің Сангуозидегі өмірбаянында жазылған мәліметтерден едәуір өзгеше екенін атап өтті. Ол қателік болуы мүмкін деп күдіктенді.

Лю Яоның ізбасарларын Сун Цзеге бағындыруға көндіру

Ву командованиесіндегі (қазіргі Сучжоу, Цзянсу) базасына оралғаннан кейін Сунь Цэ Тайши Циді «Толқындарды жаратын үй шаруашылығының генералы» (折衝中郎將) деп тағайындады. Лю Яо 195 жылы Ючжан командованиесінде (豫章郡; қазіргі Наньчан, Цзянси) қайтыс болғанмен, оның бұрынғы мыңдаған ізбасарлары сол аймаққа шашырап кеткен. Сунь Цэ Тайши Циді оларды қарауып беру үшін жіберді. Сунь Цэ Тайши Циге: «Бұрын Лю Яо мені Юань Шуға Луцзянды басып алуға көмектескені үшін сынағанда, оның ниеті жақсы емес еді және оның себептері сендірмейтін болды. Неге? Юань Шу әкемнің қол астында болған мыңдаған әскерді басқарды. Мен үлкен жетістіктерге жеткім келді, сондықтан Юань Шуға мойынсұнып, әкемнің әскерін басқаруды сұрадым. Ол кезде де маған 1000-ға жуық адам ғана берді. Ол маған Луцзянға шабуыл жасауға бұйрық бергенде, мен оған бағынудан басқа амалым қалмады. Кейіннен ол жамандыққа бой беріп, опасыздық жасағысы келді. Мен оны бұл ойдан қайтардым, бірақ ол тыңдамады. Сол кезде мен онымен байланысымды үзуге шешім қабылдадым. Юань Шумен қарым-қатынасым осымен аяқталды. Енді Лю Яо қайтыс болған соң, оған түсіндіруге мүмкіндік жоқ. Бірақ оның ұлы әлі де Ючжанда тұрады. Хуа Цзыю оған қалай қарайтынын, Лю Яоның бұрынғы ізбасарлары Хуа Цзыюға қызмет етуге келісіп пе, жоқ па, білмеймін. Сіз Лю Яомен бірге қызмет еттіңіз және олардың командалықтары да бір болды. Оның ұлына барып, ізбасарларына менің сәлемімді жеткізіңіз. Егер олар маған қосылғысы келсе, оларды қуана қарсы аламын, егер келмесе, оларға мейірімділікпен қараңыз. Сонымен қатар, Хуа Цзыюдың қорғанысы қаншалықты мықты екенін және Лулинг пен Поян халықтары маған қосылуға дайын ба екенін бағалап көріңіз. Өзіңізге қажетінше адамдарды алып жүре аласыз». Тайши Ци: «Мен кешірілмейтін қателіктер жасадым. Бірақ сіз маған, Цының герцогы Хуан мен Цзиньнің герцогы Вэнь бұрынғы жауларын қабылдағандай, кеңпейілмен қарадыңыз. Ежелгі адамдар өмір бойы адалдыққа берілді. Менің ілесіп келетін көп адамға қажетім жоқ. Он шақты адам жеткілікті болады». Сунь Цэдің кеңесшілері оған: «(Тайши) Ци кетсе, қайтып келмейді» деп ескертті. Бірақ Сунь Цэ: «Егер Цзы мені тастап кетсе, ол кімге жүгіне алады?» деді. Ол Тайши Циді өзі шығарып салып, қолынан ұстап: «Қашан қайтып келесің?» деп сұрады. Тайши Ци: «60 күннен аспайды» деп жауап берді. Ол сөзінде тұрып, 60 күн ішінде қайтып келді. Сунь Цэ Тайши Циді Лю Яоның ізбасарларын қарауып беруге жібергенде, Сунь Цэдің көптеген кеңесшілері Тайши Циге сенуге болмайды деп ойлады. Олар Тайши Ци Хуа Синь немесе Хуан Цзуға кесіріп кетеді деп сенді. Бірақ Сунь Цэ: «Сендердің барлығың қателесесіңдер. Мен өз шешіміме сенемін. Тайши Ци батыл және қасарысқан болуы мүмкін, бірақ ол импульсивті емес. Ол - үлгілі мінезді, сөзіне берілген адам. Мен оны жақын досымдай көремін және оған сатқындық жасай алмаймын. Ешқайсың уайымдамаңдар!» деді. Сунь Цэдің кеңесшілері Тайши Циге тек оның уәдесін орындап, Ючжан командованиесінен оралғаннан кейін ғана сенді. Тайши Ци Сунь Цэмен қайта кездескенде: «Хуа Цзыю ізгі адам, бірақ талантты басшы емес. Оның үлкен жоспары жоқ, ол тек қазіргі жағдайды сақтағысы келеді. Даньянгтан келген Тун Чжи (僮芝) Лулингтің әкімшісі болып тағайындалғанын және командование билігін өз қолына алғанын айтты. Поян жергілікті тайпалары өздерінің басқарушы органындарын құрып, Хуа Цзыю жіберген шенеуніктерді қуды. Хуа Цзыю Лулинг пен Поянды бақылауға ала алмайды. Сонымен қатар, Хайхунда (海昏) 5-6 мыңға жуық жергілікті тайпалар өздерінің басқарушы органдарын құрып, командование әкімшілігінің бақылауынан бас тартты. Хуа Цзыю бұған еш нәрсе жасай алмайды». Сунь Цэ қолын соғып, күлді. Кейіннен ол Ючжан командованиесін бейбіттендіріп, Хуа Синьді өзіне қарауып беруге көндірді.

After returning to his base in Wu Commandery (around present day Suzhou, Jiangsu), Sun Ce commissioned Taishi Ci as a "General of the Household Who Breaks Waves" (折衝中郎將). Although Liu Yao had already died in Yuzhang Commandery (豫章郡; around present day Nanchang, Jiangxi) in 195, there were still thousands of his former followers scattered around the area. Sun Ce sent Taishi Ci to persuade them to surrender. Sun Ce told Taishi Ci, "In the past, when Liu Yao criticised me for helping Yuan Shu conquer Lujiang, he didn't have good intentions and his reasons were not convincing. Why? Yuan Shu had control over the thousands of troops which used to be under my father's command. I wanted to make great achievements, so I had no choice but to submit to Yuan Shu and ask him to give me control of my father's troops. Even then, he only gave me back about 1,000 men. When he ordered me to attack Lujiang, the circumstances I was in were so desperate that I had no choice but to obey him. Later on, he turned evil and wanted to commit treacherous acts. I tried to dissuade him but he wouldn't listen. That was when I decided to sever ties with him. My relationship with Yuan Shu is only up to this extent. Now that Liu Yao is dead, there is no chance for me to explain to him anymore. However, his son still lives in Yuzhang. I don't know how Hua Ziyu treats him, and whether Liu Yao's former followers have decided to serve Hua Ziyu. You are from the same commandery as Liu Yao, and you served under him before. I hope you can visit his son and convey my wishes to his followers. If they wish to join me, I will welcome them; if they don't, do treat them kindly. At the same time, you can assess how strong Hua Ziyu's defences are, and see if the peoples of Luling and Poyang are willing to join me. You can bring along as many men as you wish." Taishi Ci replied, "I have committed unpardonable acts. Yet, you treat me as generously as how Duke Huan of Qi and Duke Wen of Jin treated former enemies who surrendered to them. The ancients lived by a code of loyalty until death. I don't need too many men to accompany me. Just a dozen or so will be sufficient." Sun Ce's aides cautioned him, "(Taishi) Ci will not come back if he leaves." However, Sun Ce said, "If Ziyi abandons me, who else can he turn to?" He personally saw Taishi Ci off, held his hand and asked, "When will you return?" Taishi Ci replied, "Not more than 60 days." He kept his word and returned within 60 days. When Sun Ce sent Taishi Ci to persuade Liu Yao's followers to surrender, many of Sun Ce's aides felt that Taishi Ci could not be trusted. They believed that Taishi Ci would defect to either Hua Xin or Huang Zu. However, Sun Ce said, "All of you are wrong. I trust my judgment. Taishi Ci may be brave and headstrong, but he is not an impulsive person. He is a man of exemplary character and a man who keeps his word. I treat him like a close friend and will not betray him. All of you don't need to worry." Sun Ce's aides only trusted Taishi Ci after he kept his promise and returned from Yuzhang Commandery. When Taishi Ci met Sun Ce again, he said, "Hua Ziyu is a man of virtue, but not a talented leader. He has no grand plan; he only wants to preserve the status quo. Tong Zhi (僮芝) from Danyang lied that he has been appointed as the Administrator of Luling and has taken control of the commandery. The local clans in Poyang have formed their own ruling body and driven away the officials sent by Hua Ziyu to govern the area. Hua Ziyu is unable to control Luling and Poyang. Moreover, about 5,000 to 6,000 local clans in Haihun (海昏) have formed their own ruling body too and rejected control by the commandery administration. Hua Ziyu can do nothing about this." Sun Ce clapped his hands and laughed. Later on, he pacified Yuzhang Commandery and successfully induced Hua Xin to surrender to him.

Sun отбасы бойынша қызмет

Цзин провинциясының губернаторы Лю Бяоның немере інісі Лю Пан (劉磐) әскерлерін Ай (艾縣; қазіргі Сиушуй округі, Цзянсидің батысы), Сиань (西安縣; қазіргі Путиан ауданы, Вуньинь округі, Цзянси) және жақын маңдағы округтердегі Сун Цэ аумақтарына шабуыл жасауға жиі жетекшілік етті. Сун Цэ Хайхун округінен (海昏縣; қазіргі Xiangshan Town, Xinjian District, Nanchang, Jiangxi), Цзяньчан округінен (建昌縣; қазіргі Fengxin County, Jiangxi) және тағы алты округтен тұратын округ құрды және Тайши Чиді оның командирі (都尉) етіп тағайындады. Әкімшілік орталығы Хайхун округінде орналасты. Тайши Чи осы округтердің әскерлерін алып, Лю Панды кері қайтарды. Содан кейін Лю Пан шабуылдарын тоқтатты. Тайши Чи садақ ату шеберлігімен танымал болды. Бір ерекше оқиғада ол Сун Цэмен бірге Мабаодағы (麻保) көтерілісшілерге шабуыл жасады. Көтерілісшілердің басшысы қақпаның үстіндегі қарау платформасында тұрып, қолын ағаш тіреуге сүйеніп, Сун Цэге сөз тигізді. Тайши Чи оны нысанаға алып, жебені атты. Жебе тіреуді де, көтерілісшінің қолын да тесіп өтті. Барлығы Тайши Чидің шеберлігіне таң қалды. Соғыс қолбасшысы Цао Цао Тайши Чи туралы естігенде, оған хат жазып, бірнеше дана дангги салынған қорапқа салып жіберді. Сун Цэ 200 жылы қайтыс болды және оның орнын оның кіші інісі Сун Кван иеленді. Сун Кван билікке келгеннен кейін, Тайши Чиді Хайхун округінің айналасындағы қауіпсіздікті қамтамасыз етуге жауапты етіп тағайындады, өйткені Тайши Чи Лю Панды тоқтатуға қабілетті екенін білді.

Өлім

Тайши Цы 206 жылы 41 жасында (Шығыс Азия есебі бойынша) қайтыс болды. Өлер алдында ол көңілсіздікпен: "Бұл дүниеде адам жеті чи ұзын қылыш алып, Аспан ұлының мәртебесіне жете алуды армандайды. Ал мен әлі өз мақсатымды орындамадым. Қандай өкінішті, мен жақын арада қайтыс болам!" - деді. Сунь Куан Тайши Цының қазасына терең қайғырды.

Отбасы

Тайши Цының Тайши Сян (太史享) деген ұлы болды, оның әдеп аты "Юаньфу" (元復) еді. Тайши Сян Шығыс У мемлекетінде қызмет етіп, Юэ атты әскерінің полковнигі (越騎校尉), Императорлық хатшы (尚書) және У округінің әкімі (太守) қызметтерін атқарды.

Бағалау

Сангуозиде Тайши Цының өмірбаянын жазған Чэнь Шу Тайши Цы туралы былай деді: "Тайши Цы адал, турашыл, сенімді және мінелі болды. Ол ежелгі даналардың қасиеттерін бойына сіңірген".

Үш патшалықтың романсында

Тайши Цы Луо Гуанчжунның 14 ғасырдағы «Үш патшалықтың романсы» тарихи романының кейіпкері болып табылады. Оның өлімі романның 53-тарауында драмалық эффект үшін көбірек көрсетілген. Толығырақ ақпарат үшін Хефей шайқасы (208) # Әдебиетте бөлімін қараңыз.

Танымал мәдениетте

Тайши Ци – Koei компаниясының «Үш патшалықтың романсы», «Династиялық жауынгерлер» және «Орочи жауынгерлері» бейне ойындары серияларында ойналатын кейіпкер ретінде ұсынылған. Тайши Ци 2007 жылғы «Котэцу Сангокуши» анимесінде, «Үш патшалықтың романсына» шала-шарпы негізделген, «варварлық» Го (У) фракциясының генералы болып көрінеді. «Икки-Тусен» аниме сериясының Тайши-Сиги кейіпкері де Тайши Циге негізделген.