Гораций Смит Дориен: Британдық әскери қолбасшының өмірі мен қажырлы еңбегі

Кіріспе

Британ армиясының генералы (1858–1930)

Генерал сэр Хорас Локвуд Смит Дорриен (26 мамыр 1858 – 12 тамыз 1930) – британ армиясының генералы. Жас офицер ретінде Исандлуана шайқасынан аман қалған азазды британдықтардың бірі, сондай-ақ Екінші Бур соғысында да көзге түсті. Смит Дорриен Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Британ экспедициялық корпусында (БЭК) жоғары лауазымдарды иеленді. Ол Монс шайқасында II корпусына қолбасшылық етті, бұл БЭК-тің алғашқы маңызды шайқасы болды, сондай-ақ Ле-Като шайқасында, онда ол бірнеше жылға сона келіспеушілік болған бас қолбасшы сэр Джон Френчтің тілегіне қайшы, күшті және сәтті қорғаныс шараларын жүргізді. 1915 жылдың көктемінде ол Екінші армияға Екінші Ипр шайқасында қолбасшылық етті. Ол Ипрдегі маңызды тұғырдан қорғанысқа қолайлы жағдайға шегінуге рұқсат сұрағаны үшін Френчтің бұйрығымен қызметтен алынды.

Ерте өмір

Хорас Смит Дорриен Гертфордшир графтығындағы Беркхамстедке жақын орналасқан Харесфут үйінде полковник Роберт Алгернон Смит Дорриен мен Мэри Энн Древер отбасында дүниеге келді. Ол он алты баланың он екіншісі болды; оның үлкен ағасы Томас Смит Дориен Смит 1872 жылдан 1918 жылға дейін Силли аралдарының иесі болды. Тағы бір үлкен ағасы - контр-адмирал Артур Хейл Смит Дорриен. Ол Харроу мектебінде білім алып, 1876 жылдың 26 ақпанында Сандхерсттегі Корольдік әскери колледжге қабылданды.

Мансап

1877 жылы Корольдік әскери колледжді бітіргеннен кейін ол 95-ші атқыштар бригадасында жаяу әскер офицері болып қызмет етуге үміттенеді, бірақ оның орнына 95-ші (Дербишир) жаяу полкіне қабылданып, кейіннен ол Шервуд орманшылары полкіне айналды.

Зулу соғысы

1878 жылғы 1 қарашада ол Оңтүстік Африкаға жіберілді, онда ол көлік офицері болып жұмыс істеді. 1879 жылғы 22 қаңтарда ағылшын-зулу соғысы кезінде Исандлуана шайқасында болды. Ол британдық шабуылшы күштерде Корольдік артиллерияның жасағының көлік офицері ретінде қызмет етті. Зуллу әскерлері британдықтардың саптарын басып, қолға-қол соғысып, оны жойып жібергенде, Смит Дорриен өзінің көлік понисімен 20 мильді қатал жерді 20 зулу жауынгерлерінің қуып жететінін сезіп, 80 метр ені бар Буффало өзенін, құйрығынан ұстап, кесіп өтті, өзеннің ағысы күшті болды. Смит Дорриен шайқастан аман қалған елуден кем британдықтардың бірі болды (британдық жақтағы көптеген африкалық әскерлер де аман қалды) және өмірінен аман қалған бес императорлық офицердің бірі еді. Ол басқа сарбаздарға, соның ішінде өмірін құтқарған Хамер есімді колониялық комиссариат офицеріне, майданнан қашып кетуіне көмектесуге тырысқандықтан, Виктория крестіне ұсынылды, бірақ ол берілмеді. Ол соғыстың қалған бөлігінде де қатысты. Осы уақыт аралығында ол сол кездегі майор Китченермен өмір бойы достық қарым-қатынас орнатты. Ол Гордонмен бірнеше рет кездесті, бірақ оның ауыр тізесі Хартумды босату жорығына қатысуына кедерілді. Ол Суакин экспедициясында қызмет етті. 1885 жылғы 30 желтоқсанда ол британдық армияның соңғы рет қызыл халат киіп шайқасқан Геннис шайқасына куә болды. Келесі күні (31 желтоқсан 1885) оған алғашқы тәуелсіз командасы берілді, 150 адам (гусарлар, атты жаяу әскер мен мысырлықтар аралас), ал елу жаяу әскер резервте болды. Оның міндеті - 9 араб өзенін жабдықтаушы қайықты (нугарларды) басып алу, ол үшін ол 24 сағат ішінде атпен 60 мильдік жолды басып өтіп, Сурда ауылынан тыс жерге барып, бұйрықтан асып кетуі керек болды. Бұл үшін 1886 жылы "Құрмет белгісі" орденімен марапатталды. Ол Үндістанға жіберілді және 1892 жылғы 1 мамырда майор болып тағайындалды. 1893 жылғы 1 сәуірде Бенгалияның генерал-адъютантының орынбасары, ал 1894 жылғы 27 қазанда Бенгалияның генерал-адъютантының көмекшісі болды. Ол өзінің полкіне оралып, 1897-98 жылдардағы Тира жорығы кезінде әскерлерге қолбасшылық етті. 1898 жылы ол Мысырға қайта оралды. 1898 жылғы 20 мамырда подполковник болып, 13 судандық батальонның командирі болып тағайындалды (1898 жылғы 16 шілдеде). Кейіннен ол Оңтүстік Африкада дивизияға қолбасшылық етті. Саннаның поштасында (1900 жылғы 31 наурызда) Смит Дорриен Colvile-дің жараланғандарды негізінен қорғалмаған қалдыру туралы бұйрықтарын елемеді және одан әрі зардап шекпестен реттелген шегінуді жүзеге асырды. Ол Лелифонтейн шайқасына қатысқан (1900 жылғы 7 қарашада). 1901 жылғы 6 ақпанда Смит Дорриеннің әскерлеріне Криссисмеер шайқасында шабуыл жасалды. Смит Дорриеннің қолбасшылық қасиеттері оның осы соғыста беделін арттырған бірнеше британдық қолбасшылардың бірі болғанын көрсетті. Смит Дорриен Лондон газеті (соның ішінде лорд Китченердің 1902 жылғы 23 маусымда жазған) хабарларында үш рет аталды, ал Иан Гамильтон кейіннен оның өнерін және ерлердің моральін жақсы түсінетінін жазды, ал Робертс Оңтүстік Африкадағы өнерін де жоғары бағалады.

On 1 November 1878, he was posted to South Africa where he was employed as a Transport Officer. He was present at the Battle of Isandlwana during the Anglo Zulu War on 22 January 1879, serving with the British invasion force as a transport officer for a detachment of Royal Artillery. As the Zulu impis overwhelmed the British lines, destroying it in hand to hand fighting, Smith Dorrien narrowly escaped on his transport pony over 20 miles of rough terrain with twenty Zulu warriors in running pursuit, crossing the Buffalo River, 80 yards wide and with a strong current, by holding the tail of a loose horse. Smith Dorrien was one of fewer than fifty British survivors from the battle (many more native African troops on the British side also survived), and one of only five Imperial officers to escape it with his life. Because of his conduct in trying to help other soldiers escape from the battlefield, including a colonial commissariat officer named Hamer whose life he saved, he was recommended for the Victoria Cross, but it was not awarded. He took part in the rest of that war. During this time, he forged a lifelong friendship with the then Major Kitchener. He met Gordon more than once, but his bad knee kept him off the expedition to relieve Khartoum. He served on the Suakin Expedition. On 30 December 1885, he witnessed the Battle of Gennis, where the British Army fought in red coats for the last time. The next day (31 December 1885) he was given his first independent command, 150 men (a mixture of hussars, mounted infantry and Egyptians) with fifty infantry in reserve. His task was to capture nine Arab river supply boats (nuggars), in order to achieve which he had to exceed his orders by going beyond the village of Surda, making a 60 mile journey on horseback in 24 hours. For this, he was awarded the Distinguished Service Order in 1886. He was posted to India, and promoted major on 1 May 1892. He became Deputy Assistant Adjutant General, Bengal, on 1 April 1893 and then Assistant Adjutant General, Bengal, on 27 October 1894. He returned to his regiment where he commanded troops during the Tirah Campaign of 1897–98. In 1898, he transferred back to Egypt. He was promoted brevet lieutenant colonel on 20 May 1898 and appointed Commanding Officer of the 13th Sudanese Battalion (16 July 1898). He later commanded a division in South Africa. At Sanna's Post (31 March 1900), Smith Dorrien ignored inept orders from Colvile to leave wounded largely unprotected and managed an orderly retreat without further casualties. He took part in the Battle of Leliefontein (7 November 1900). On 6 February 1901, Smith Dorrien's troops were attacked in the Battle of Chrissiesmeer. Smith Dorrien's qualities as a commander meant he was one of few British commanders to enhance his reputation during this war. Smith Dorrien was mentioned three times in despatches in the London Gazette (including by Lord Kitchener dated 23 June 1902), and Ian Hamilton later wrote highly of his performance and his grasp of the men's morale, whilst Roberts also thought highly of his South Africa performance.

Үндістан

1901 жылғы 22 сәуірде ол Үндістанға қайта оралуға бұйрық алды, онда ол 6 қараша 1901 жылы Киченердің басшылығымен генерал-адъютант болды (Киченер Екінші Бур соғысы аяқталғаннан кейін, 1902 жылдың соңында Үндістанға оралған болатын). Ол 1903 жылғы 30 маусымнан 1907 жылға дейін Белуджистанның 4-ші (Кветта) дивизиясына қолбасшылық етті. 1904 жылы ол Бат орденінің командирі (KCB) атағына ие болды және 1906 жылғы 9 сәуірде генерал-лейтенант болып жоғарылатылды. Ол Террейннің Хайгке қателікпен жатқызған штабтық жаттығуды енгізді. Сондай-ақ, ол 1907 жылы Кветтадағы штаб колледжін құруға көмектесті. Сол заманғы көптеген жоғары шенді генералдардан өзгеше, Смит Дорриен әскерлермен оңай тіл табыса алатын және полк офицерлерінің зор құрметіне бөленген еді. Соғысқа дейінгі жаттығуларда ол британдық сарбаздардың "жеке бастама мен зияткерлік қабілетін" дамытуды қалаған. Кейін ол былай деп жазды: "Дервиштерге қарсы соғыста ешкім заманауи сарбаз бола алмайды". Смит Дорриен барлық сарбаздардың (атты әскерді қоса алғанда, сондай-ақ қозғалатын нысаналарға атуды да) мергендік дағдыларын жетілдіру жиілігі мен әдістерін жақсартты. Айлмер Халдейн 1909 жылғы маневрлерде француздың Паджеттің Смит Дорриенге қарсы қорытындысында "әділсіздік танытқанын" жазды. 1909 жылғы 21 тамызда ол 16-шы лансьерлер полкіндегі барлық атты әскер офицерлеріне олардың мылтық дағдыларын жақсартудың маңыздылығы туралы лекция оқыды. 1910 жылға қарай француз бен Смит Дорриен арасындағы араздық армияда баршаға белгілі болды. Смит Дорриен француздың әйелдермен қарым-қатынасына қарсы болды, және Ричард Холмс бұл фактіні Смит Дорриеннің жас және сұлу әйелімен бақытты некеде болуымен байланыстырды, ал француздың жүрегі туысы кейіннен олардың арасындағы "қаһарлы пікір алмасуды" естігенін мәлімдеді, онда Смит Дорриен: "Сіздің штабыңызда тым көп әйелдер, фельдмаршал!" деді. Ол сонымен қатар армияны ескі Максим зеңбірегін, салмағы жартысынан азырақ және жақсырақ сумен салқындату жүйесі бар жаңа Викерс Максим зеңбірегімен алмастыруға тырысты, бірақ Соғыс министрлігі бұл шығынды мақұлдамады. 1911 жылы ол Георг V патшаның жеке көмекшісі болып тағайындалды. Ол Непалдың Читван аймағында патшаның аң ауына қатысты; 1911 жылғы 19 желтоқсанда Смит Дорриен мүйізбұғы өлтірді, ал келесі күні аюды атып өлтірді.

On 22 April 1901, he received orders to return to India where he was made Adjutant General (6 November 1901) under Kitchener (who returned to India after the end of the Second Boer War, in late 1902). He was placed in command of the 4th (Quetta) Division in Baluchistan, a post he held from 30 June 1903 until 1907. He was raised to Knight Commander of the Order of the Bath (KCB) in 1904 and promoted lieutenant general on 9 April 1906. He introduced the Staff ride, erroneously attributed by Terraine to Haig. He also helped found the Staff College at Quetta in 1907. Unlike many senior generals of the era, Smith Dorrien could speak to troops with ease and was greatly admired by regimental officers. In prewar training he wanted "individual initiative and intelligence" in British soldiers. He later wrote: "one could never become an up to date soldier in the prehistoric warfare to be met with against the Dervishes". Smith Dorrien improved the frequency and methods of training in marksmanship of all soldiers (including cavalry, and including shooting at moving targets). Aylmer Haldane recorded that at the 1909 manoeuvres French was "unfair" in summing up for Paget against Smith Dorrien. On 21 August 1909 he lectured all his cavalry officers – in the 16th Lancers’ mess – about the importance of improving their men's musketry. By 1910 the feud between French and Smith Dorrien was common knowledge throughout the Army. Smith Dorrien objected to French’s womanising, a fact which Richard Holmes attributes in part to Smith Dorrien being happily married to a young and pretty wife, and French’s nephew later claimed to have overheard "a ferocious exchange" between them, in which Smith Dorrien declared "Too many whores around your headquarters, Field Marshal". He also tried to get the army to replace the old Maxim gun with the new Vickers Maxim gun, which weighed less than half as much and had a better water cooling system, but the War Office did not approve the expenditure. In 1911, he was made Aide de Camp to King George V. He was part of the King's hunt in the Chitwan area of Nepal; on 19 December 1911, Smith Dorrien killed a rhino and on the following day shot a bear.

Оңтүстік командалық

1912 жылғы 1 наурызда ол Оңтүстік командалықтың (GOC Southern Command) бастығы болып тағайындалды (Douglas Haig оның орнына GOC Aldershot қызметін атқарды). Оңтүстік командалықта оның құзырында он екі округ және көптеген полк қоймалары болды. Ол алғаш рет Территориалдармен (олар 1914 жылы II корпустың көп бөлігін құрайтын) жұмыс істеді және Le Cateau шайқасында да пайдалы болған оттан және қозғалыстан шегіну жаттығуларын енгізді. Француздардан өзгеше, ол 1914 жылғы Карра оқиғасына қатыспау үшін жеткілікті саяси білімділік танытты. Көптеген британдық генералдардан айырмашылығы, Смит Дорриен саяси интригаларға араласпады. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, оған Иан Гамильтонның Ішкі қорғаныс күштерінің құрамындағы Отан қорғаныс армиясының басшылығы тапсырылды. Алайда, сэр Джеймс Гриерсонның күрт қайтысынан кейін, жаңа соғыс министрі лорд Китченер оны Британ экспедициялық корпусының II корпусына жетекші етіп тағайындады. Фельдмаршал сэр Джон Френч сэр Герберт Пламмерді қалаған, бірақ Китченер Френчқа қарсы тұра алатынын білгендіктен және Френч оны ұнатпайтынын жақсы білгендіктен Смит Дорриенді таңдады. Китченер Смит Дорриенді тағайындау туралы күмәнін мойындады, бірақ оны еске алмайтын болды. Смит Дорриен GHQ-ге (20 тамыз) келді және Френчтен корольдің өтініші бойынша жеке түрде корольге баяндау үшін арнайы күнделік жүргізуге рұқсат сұрады. Френч бас тарта алмады, бірақ бұл олардың қарым-қатынасын одан бетер нашарлатты. Смит Дорриен кейіннен естеліктерінде Френч оны "құшақтап алғандай" болғанын айтты, бірақ сол кездегі күнделігінде "Ле Катоға кіріп, Бас қолбасшымен кездестім" деп ғана жазды, бұл оның әдетте басқа оқиғаларды егжей-тегжейлі сипаттауынан өзгеше, күдікті түрде қысқа болып көрінеді. Сонымен қатар, II корпустың және I корпустың штаб басшылары Джордж Форестиер Уокер мен Джонни Гоф арасында жеке пікір келіспеушіліктер болды.

Монс (23 тамыз 1914 жыл)

Француздар әлі де (22 тамыз) BEF-қа қарсы тұрған неміс күштерінің аз ғана екеніне сенді, бірақ неміс күштерінің күтілгеннен күшті екенін және BEF Ланрезак пен оның Бесінші француз армиясының оң жағында шапшаң жылжуда екенін естігеннен кейін сэр Джон жоспарланған одан әрі ілгерілеуді тоқтатты. Ол Ланрезакқа қазіргі орнында тағы 24 сағат тұруын айтты. Френч пен Смит Дорриеннің 23 тамыздағы сағат 5.30-дағы кеңеске қатысты есептері әртүрлі. Френчтің "1914" естеліктерінде айтуынша, ол Бельгияға ілгерілеуге күмәндана бастады және офицерлеріне шабуылға немесе шегінуге дайын болуды ескертті. Бұл сол кездегі Френчтің күнделігімен үлкен дәрежеде сәйкес келеді, онда ол Смит Дорриенге Монс позициясының тұрақты болмауы мүмкін екенін ескерткенін жазды. "1914" жарияланған кезде Смит Дорриен Френчтің кездесуде "керемет күйде" болғанын және әлі де ілгерілеуді жоспарлап отырғанын мәлімдеді. Алайда, өзінің естеліктерінде Смит Дорриен Френчтің шабуылдау немесе шегіну туралы айтқанын мойындады, бірақ Монс позициясының тұрақты болмауы туралы ескерткеннің өзі екенін мәлімдеді. Эдмондс "Ресми тарих" еңбегінде Френчтің шабуылға немесе шегінуге дайын болғанымен келісті. Эдмондс – куәгер болмағандықтан – кейіннен өзінің естеліктерінде Френчтің Смит Дорриенге Конд каналы бойында "жауынгерлік қимылдарды" жүргізуді тапсырғанын және Смит Дорриен шабуылдау ма, қорғану ма деп сұрағанда, Френч Мюрреймен сүбырласқаннан кейін оған "сұрақтар қоймаңыз, бұйрықты орындаңыз" деген жауап бергенін айтты. Смит Дорриеннің II корпусы Монста неміс күштерінің күшті шабуылына тап болды, фон Клюк басқаратын немістер қанаттық маневр жасауға тырысты. II корпус штабының бастығы Форестие Уокер Смит Дорриеннің қаһарынан Монс шайқасы кезінде лауазымынан кетуге тырысты, бірақ БЭФ штабының бастығы Мюррей оған "ақылсыздық қылмаңыз" деді. Монс шайқасы кезінде Смит Дорриеннің машинасы неміс снарядынан шапқылап өтті. Френч Хайгтың Орманның шығысына шегінуіне келісті (Хайгтің күнделігі, 24 тамыз), бірақ Смит Дорриен бастапқыда бұл туралы білмеді. Жозеф Жоффри екі БЭФ корпусының да Орманның батысынан өтуін ниеттендірген. Смит Дорриен 24 тамызда сағат 18:00-де Бавайдағы GHQ-да болды – ол сэр Джоннан бұйрық сұрады, бірақ оған қалағанын істеуі және Хайгтың келесі күні таңертеңгі сағат 05:00-де бастайтыны айтылды. Смит Дорриен кейіннен сэр Джонға түн ортасынан кейін шегінуді бастауды және 05:00-ге дейін артқы жасағын іске қосуды қалағанын, осылайша немістердің қысымына ұшырау қаупін азайтуды қалағанын айтты, және сэр Джон "келісті", бірақ Хайг Орманның шығысына қарай қозғала берді. Смит Дорриен Арчибальд Мюррейден екі корпустың да Орманның батысына қарай қозғалуы туралы бұйрық беруді "жалбарып" сұрады. Смит Дорриеннің өмірбаяуын жазған А.Ж.Смитерс оның Мюррейді бұйрық беруге "қырсықтап" мәжбүрлегені мүмкін екенін санайды және сэр Джонның жағдайды "бақылауға алмағаны" үшін қатты сынға алады. 2015 жылы бұйрықтар шығарылды, кейіннен олар Ресми тарихтың тиісті томының XIII қосымшасы ретінде жарияланды. Ресми тарих жарық көрмес бұрын сэр Джон өзінің сенімсіз естеліктерінде ("1914") 15:00-де бұйрықтарды шығарғанын жалған мәлімдеген. Мюррей өзінің күнделігінде (25 тамыз) GHQ-ның Ле Катодан Сент-Квентинге көшкенін және I корпустың түнде (Ландресиде) қатты шайқасқа қатысқанын жазды – II корпустың жағдайы туралы ешқандай мәлімдеме жасаған жоқ. Неміс жоспары BEF-ті батыстан қоршау болғандықтан, олардың басым бөлігі II корпусына тиді, ол 24-25 тамыздағы шайқаста бұрынғы Монстағы (1600) қарағанда әлдеқайда көп шығынға ұшырады (2000). Смит Дорриен кейіннен сэр Джонның естеліктерінде екі британ корпусы арасындағы сегіз шақырымдық алшақтықтың қалай пайда болғанын түсіндірмегенін, егер ол Хайг емес, бұйрықтарды елемеген болса, сэр Джон оны сынаған болар еді, және бұйрық орындалса, екі BEF корпусы 25/26 тамыз түнінде Ле Катода жиналатын еді.

French still believed (22 August) that there were only light German forces facing the BEF, but after hearing intelligence that German forces were stronger than thought and that the BEF had moved far ahead of Lanrezac's Fifth French Army on its right, Sir John cancelled the planned further advance. He told Lanrezac that he would hold his current position for another 24 hours. French's and Smith Dorrien's accounts differ about the conference at 5.30am on 23 August. French's account in his memoirs "1914" stated that he had become doubtful of the advance into Belgium and warned his officers to be ready to attack or retreat. This agrees largely with French's diary at the time, in which he wrote that he had warned Smith Dorrien that the Mons position might not be tenable. When "1914" was published, Smith Dorrien claimed that French had been "in excellent form" at the meeting and had still been planning to advance. However, in his own memoirs Smith Dorrien admitted that French had talked of either attacking or retreating, although he claimed that it had been he who had warned that the Mons position was untenable. Edmonds in the "Official History" agreed that French had probably been prepared either to attack or to retreat. Edmonds – who was not an eyewitness – later claimed in his memoirs that French had instructed Smith Dorrien to "give battle" on the line of the Conde Canal, and that when Smith Dorrien queried whether he was to attack or defend he was simply told, after French had whispered with Murray, "Don’t ask questions, do as you are told". Smith Dorrien's II Corps took the brunt of a heavy assault by the German forces at Mons, with the Germans under von Kluck attempting a flanking manoeuvre. Forestier Walker, Chief of Staff II Corps, was driven by Smith Dorrien's foul temper to attempt to resign his post during the Battle of Mons but was told by the BEF Chief of Staff Murray "not to be an ass". During the battle of Mons Smith Dorrien's car was almost struck by a German shell. French agreed to Haig's retreat east of the Forest (Haig Diary, 24 August) without, apparently, the initial knowledge of Smith Dorrien. Joseph Joffre had intended that both BEF Corps should pass west of the Forest. Smith Dorrien was at GHQ at Bavai at 1800 on 24 August – he sought orders from Sir John, but was told to do as he pleased and that Haig would be starting at 0500 the next morning. Smith Dorrien later recorded that he “remonstrated” with Sir John that he wanted to begin his retreat soon after midnight and have his rearguard underway by 0500, to lessen the risk of their being pressed by the Germans, and that Sir John “concurred”, but that Haig could still move east of the Forest as he intended. Smith Dorrien recorded that he “implored” Archibald Murray to issue an order that both Corps were to move west of the Forest. Smith Dorrien’s biographer AJ Smithers believes it more likely that he “bullied” Murray into issuing an order, and is highly critical of Sir John for failing to “grip” the situation. Orders were finally issued at 2015, and were later published as Appendix XIII of the relevant volume of the Official History. Prior to the publication of the Official History, Sir John had falsely claimed in his unreliable memoirs (1914) that he had already issued the orders at 1500. Murray noted in his diary (25 August) that GHQ had moved back from Le Cateau to St Quentin and that I Corps was being heavily engaged by night (at Landrecies) – making no mention of II Corps's situation. Because the German plan was to envelop the BEF from the west, most of their pressure fell on II Corps, which had already suffered higher casualties (2,000) in its fighting withdrawal on 24–25 August than at Mons the previous day (1,600). Smith Dorrien later remarked on Sir John’s failure to explain in his memoirs how the eight mile gap between the two British corps had come about, that had it been he rather than Haig who had ignored orders Sir John would have criticised him for it, and that had the order been followed both BEF Corps would have been concentrated at Le Cateau by the night of 25/26 August under Sir John’s personal command.

Ле Като (26 тамыз)

Френч Мюррей мен Уилсонмен (25 тамыз) BEF-тің Ле-Катода тұрып, шайқасуы керек пе деген мәселе бойынша ұзақ талқылады, бұл позиция I және II корпус Мормал орманының екі жағынан шегінгеннен кейін ұстау үшін таңдалған еді. II корпус орманның батысына қарай шегінген кезде неміс күштерінің мазақтауына ұшырады, ал сэр Джон Джоффрмен келісілгендей, кері шегініп, BEF-тің тіпті шайқастан толығымен шығып, Оза өзенінің артына қайта жиналуын үміттенеді. Уилсон Смит Дорриенге келесі күні Ле-Катодан шегінуге бұйрық берді. 1914 жылдың 25 тамызының кешінде Смит Дорриен 4-ші дивизия мен кавалерия дивизиясын таба алмады. Алленби (Кавалерия дивизиясының бас қолбасшысы) 1914 жылдың 26 тамызында сағат 2-де оған жетіп, оның аттары мен әскерлерінің «мүлдем шаршағанын» және қараңғылықтың қорғаныстығымен шегінбесе, таңертең шайқасудан басқа жол қалмайтынын хабарлады. Алленби Смит Дорриеннің бұйрығымен әрекет етуге келісті. Гамильтон (3-дивизияның бас қолбасшысы) да өз әскерлерінің сағат 9-ға дейін қашып үлкермейтінін хабарлады, бұл да немістер оқшауланған күштерді бөліп жеңіп алмауы үшін шайқасудан басқа амал қалдырмады. Батыс жақта Сорде басқаратын француздық кавалерия корпусы, әсіресе оның артиллериясы да қатысты. Френч 1914 жылдың 26 тамызында сағат 2-де Хейгтің I корпусы Ландресиде шабуылға ұшырағаны туралы хабарды естіп, Смит Дорриенге (сағат 3:50) оған көмектесуге бұйрық берді. Смит Дорриен «бірде-бір адамды қозғалта алмаймын» деп жауап берді. Бұл Френчті ашуландырды, өйткені Хейг (Френчтің қабілетіне күмән келтіретін) оның қолдауындағы адам еді. Смит Дорриен ақыры 5:00-де Сноуды (жаңа келген 4-ші дивизияның бас қолбасшысы) таба алды (оның бригадалары сағат 3:30 мен 5:30 аралығында өз позицияларына жиналды). Ол Смит Дорриеннің бұйрығына бағынбады, бірақ II корпустың көмегіне келісті. Фон Клюк өзінің бүкіл BEF-ке (ол алты дивизияны санады) қарсы тұрғанын және оны екі жағынан қоршап, жоюға үміттенеді, бірақ неміс шабуылдаушы күштерінің арасындағы үйлесімсіздік бұл жоспарды орындамады.

French had a long discussion with Murray and Wilson (25 August) as to whether the BEF should stand and fight at Le Cateau, a position which had been chosen for both I and II Corps to hold after they had retreated on either side of the Forest of Mormal. II Corps had been harried by German forces as it retreated west of the forest and Sir John wanted to fall back as agreed with Joffre and hoped that the BEF could pull out of the fight altogether and refit behind the River Oise. Wilson issued orders to Smith Dorrien to retreat from Le Cateau the next day. On the evening of 25 August 1914 Smith Dorrien was unable to locate the 4th Division and Cavalry Division. Allenby (GOC Cavalry Division) reached him at 2am on 26 August 1914, and reported that his horses and men were "pretty well played out", and unless they retreated under cover of darkness there would be no choice but to fight in the morning. Allenby agreed to act under Smith Dorrien's orders. Hamilton (GOC 3rd Division) also reported that his men would be unable to get away before 9am, which also left little choice but to fight, lest isolated forces be overwhelmed piecemeal by the Germans. A French cavalry corps under Sordet, and especially its artillery, also took part on the west flank. French was awakened at 2am on 26 August 1914 with news that Haig's I Corps was under attack at Landrecies, and ordered Smith Dorrien (3:50 am) to assist him. Smith Dorrien replied that he was "unable to move a man". This irritated French, as Haig (who already had serious doubts about French's competence) was a protégé of his. Smith Dorrien finally managed to locate Snow (GOC of the newly arrived 4th Division), at 5:00 am (his brigades were assembling in their positions between 3:30 am and 5:30 am). He was not under Smith Dorrien's orders but agreed to assist II Corps. Von Kluck believed that he was facing the entire BEF (numbering, he believed, six divisions) and hoped to envelop it on both flanks to its destruction, but lack of coordination among the German attacking forces thwarted this ambition.

Ле Катодан кейін

Смит Дорриеннің тұрып, күресу шешімі француздарды ашуға салды, олар оны бүкіл БЭФ-ті қауіпке тігуде деп айыптады. Француз және оның штабы II корпустың Ле-Катода жойылғанын сенді, бірақ оның бөлімшелері кері шегінуден кейін қайта пайда болып, қайта құрылды. Хейг француздарды қабілетсіз деп санағанына қарамастан, өзінің күнделігінде (1914 жылдың 4 қыркүйегінде) Смит Дорриеннің Ле-Катода тұрып, күресуді ұсынуының «жақсы ойланбаған шешім» екенін жазды. Мюррей кейінірек (1933 жылы) Смит Дорриенді «өте сыйлы, мейірімді және жомарт джентльмен» деп атады, бірақ ол «күшті артқы саптан басқа күресуді дұрыс емес деп ойлады». Дегенмен, тарихшы Джон Террейн Смит Дорриеннің шешімін жоғары бағалады, оның пікірінше, II корпус шайқаста ауыр шығынға ұшырағанына қарамастан, ол неміс әскерінің ілгерілеуін айтарлықтай баяулатты. GHQ (Француз) 1914 жылдың 26 тамызында Нойонға қайтып келді, ал келесі күні Гуге және оған қосылған басқа француз ұлттық байланыс офицерлері Жоффреге Ле-Катодан жеңіліспен кері шегініп жатқан британдық күштердің қирағанын баялады. Шындығында, Смит Дорриеннің штабы II корпустың құрамын сақтап қалды, бірақ кездесуде (1914 жылдың 27 тамызында, таңғы сағат 2-де, Смит Дорриен GHQ-нің қазіргі орнын табуда үлкен қиындыққа тап болғандықтан) Француз оны тым оптимистік деп айыптады. Смит Дорриен (1914 жылдың 2 қыркүйегінде) өз әскерлерінің Ле-Като шайқасынан кейін жақсырақ күйде екенін және рухтарын қалпына келтіргенін жазды. Смит Дорриеннің II корпусы Марнадағы бірінші шайқаста және Энадағы бірінші шайқаста неміс әскерінің ілгерілеуіне қарсы шабуылға шықты, ал Хейгтің I корпусы оң жағындағы ормандардың кедергісінен кейін ілгерілеуде кешікті. II корпус, ауыр шығынға ұшырағандықтан, 1914 жылдың қазан айының соңында I корпусты (Хейг) нығайту үшін уақытша таратылды, бірақ Смит Дорриенге 1914 жылдың 26 желтоқсанында қайта құрылған Британдық Екінші армияның басшылығы тапсырылды. Оның сол кездегі жазбаларынан ол артиллерияның, пулеметтердің және ұшақтардың жаяу әскермен тығыз байланыста жұмыс істеуінің маңыздылығын жақсы білгенін көруге болады. Смит Дорриен кейінірек генерал Француздің 1915 жылдың ақпанынан бастап оған «кішкентай тікенектер» жасай бастағанын, оның ішінде Форстиер Уокерді штаб бастығы лауазымынан алып тастағанын жазды. Бұл Форстиер Уокердің Англияда дивизияны даярлауы керек болғандықтан болды, бірақ екі айдан кейін ол әлі де оның командасын күтіп отырды. Смит Дорриен британдық офицерлердің соғыс бойында көрсетуі күтілетін шамадан тыс оптимизмге әрқашан бейім емес еді: Айлмер Холдейн 1915 жылдың 15 наурызындағы күнделігінде Смит Дорриен шайқасқа дейін 1915 жылдың наурыз айында соғыс жеңіліске жететінін айтқанын жазды. Француз 1915 жылдың 28 наурызында Китченерге (Соғыс хатшысы) оның туралы шағымданды. Смит Дорриен 1915 жылдың 27 сәуірінде Робертсонға (сол кезде Француздың Бас штабының бастығы) жағдайды түсіндіріп, ұзақ хат жазды. Ол француздың пікірінше, оның айрықша қорғануға жеткілікті әскері бар екенін айтқан қысқа телефон хабарламасын алды. Бірнеше сағаттан кейін Смит Дорриенге жазбаша бұйрық келіп түсті, ол Г. Плюмерге салғырттың басшылығын тапсыруды бұйырды. Француз шегінуге рұқсат бермегеннен кейін Смит Дорриен жоспарланған қарсы шабуылдың GHQ болжағаннан жоғары шығынға ұшырағанын және толық сәтсіздікке ұшырағанын атап өтті. Смит Дорриеннің 1915 жылдың 6 мамырында басшылығынан кету туралы ұсынысы елемей қалды, сол күні Француз оны Екінші армиядан толығымен босату үшін «пессимизмді» пайдаланды. «Улли» Робертсон оған «Орась, үйге барасың» деген сөздерді айтқан деседі (Робертсон бұрынғы атты әскер болған, ол өзінің «h» әрпін тастаған), бірақ басқа есеп бойынша ол «Орась, тасталдың» (атты әскер метафорасы) десе керек. Ресми тарихшы Бригадир Эдмондс кейінірек Француздың Смит Дорриенді Хайгтен жоғары болғандықтан және Хайгтің Бас қолбасшы болуына кедергі келтіргендіктен алып тастағанын мәлімдеді, және Уилсон бұл идеяны Француздың санасына енгізген, бірақ бұл күмәнді болуы мүмкін, өйткені олардың арадағы қарым-қатынас ұзаққа созылды, ал Француз кейін (1915 жылдың желтоқсаны) Дуглас Хайгпен БЭФ Бас қолбасшысы лауазымындағы өз еркінен тыс ауыстырылды.

Smith Dorrien's decision to stand and fight enraged French, who accused him of jeopardising the whole BEF. French and his staff believed that II Corps had been destroyed at Le Cateau, although its units reappeared and reassembled after the retreat. Haig, despite believing French to be incompetent, wrote in his journal (4 September 1914) of Smith Dorrien's "ill considered decision" in electing to stand and fight at Le Cateau. Murray later (in 1933) called Smith Dorrien "a straight honourable gentleman, most lovable, kind and generous" but thought he "did wrong to fight other than a strong rearguard action". However, the historian John Terraine praised Smith Dorrien's decision, arguing that despite heavy casualties sustained by II Corps in the action, it materially slowed the German advance. GHQ (French) fell back to Noyon on 26 August 1914, and then and the next day Huguet and other French national liaison officers attached to it gave Joffre a tale with their communications of shattered British forces falling back from Le Cateau in defeat. In fact Smith Dorrien's staff had held II Corps' formation together, although at a meeting (held at 2am on 27 August 1914, as Smith Dorrien had found GHQ's present location with great difficulty) French accused him of being overly optimistic. Smith Dorrien (2 September 1914) recorded that his men were much fitter and had recovered their spirits after the Le Cateau engagement. Smith Dorrien's II Corps led the counter attack upon the German advance at the subsequent First Battle of the Marne and the First Battle of the Aisne, Haig's I Corps to his right being delayed by forests in its path of advance. II Corps, with its heavy casualties was effectively temporarily broken up in late October 1914 to reinforce I Corps (Haig), but Smith Dorrien was given command of the newly formed British Second Army when it was reconstituted on 26 December 1914. His writings from the time show that he was fully aware of the importance of artillery, machine guns and aircraft working in close cooperation with the infantry. Smith Dorrien later recorded that General French inflicted "pin pricks" on him from February 1915 onwards, including the removal of Forestier Walker as his Chief of Staff. This was supposedly on the grounds that Forestier Walker was needed to command a division training in England, although two months later he was still waiting to receive its command. Smith Dorrien was not always immune to the excessive optimism which British officers were expected to display throughout the war: Aylmer Haldane recorded in his diary on 15 March 1915 that prior to the battle Smith Dorrien had been claiming that the war would be won in March 1915. French complained to Kitchener (Secretary of State for War) about him on 28 March 1915. Smith Dorrien wrote a long letter on 27 April 1915 explaining the situation to Robertson (then French's Chief of the General Staff BEF). He received in response a curt telephone message telling him that, in French's view, he had adequate troops to defend the salient. A few hours later written orders arrived, directing Smith Dorrien to turn command of the salient over to Herbert Plumer

After French refused permission to retreat, Smith Dorrien noted (6 May 1915) that the planned counterattack was a complete failure with casualties higher than predicted by GHQ. Smith Dorrien's offer to resign his command on 6 May 1915 was ignored, and on that same day French used the 'pessimism' of the withdrawal recommendation as an excuse to sack him from command of Second Army altogether. "Wully" Robertson is said to have broken the news to him with the words " 'Orace, yer for 'ome " (Robertson was a former cavalry trooper [enlisted man] who dropped his aitches), although by another account he might have said " 'Orace, yer thrown " (a cavalry metaphor). The Official Historian Brigadier Edmonds later alleged that French had removed Smith Dorrien as he was senior to Haig and stood in the way of Haig becoming Commander in Chief, and that Wilson had put the idea in French's mind, but this may be doubtful as their antipathy went back a long way, and French was later (December 1915) replaced by Douglas Haig as Commander in Chief of the BEF against his will.

Француздың естеліктері

Француз, Смит Дорриеннің тудырған сыналарына жауап ретінде, кейіннен өзінің "1914" кітабында соғыстың басталған кезі туралы толық емес және қате ақпарат берді, онда Смит Дорриенге шабуыл жасады. Смит Дорриен, әрекеттегі офицер болғандықтан, көпшілік алдында жауап беруге рұқсат алмады. "Ле Като" шайқасынан кейін француздың ресми хабарламасында Смит Дорриеннің "сирек кездесетін және ерекше салқынқандылығы, батылдығы және нық қадамдылығы" мақталып, бағаланды. "1914" кітабында Френч бұл жазбаның толық мәліметтерді білмей тұрып жасалғанын, ал Смит Дорриен корпусын құрту қаупіне тікелей ұшыратқанын және 14 000 сарбаз бен 80 зеңбірек жоғалтқанын жазды (іс жүзіндегі шығын осы көрсетілгеннен екі есе азырақ болды). Смит Дорриен жеке жазбасында "1914" кітабын "көбінесе фантастикалық және ақымақтық туынды" деп сипаттады.

Кейінгі жылдар және өлім

Смит Дорриеннің соңғы лауазымы 1918 жылдың 9 шілдесінен 1923 жылдың 26 мамырына дейін Гибралтар губернаторы болды, онда ол демократия елемін енгізді және бірнеше борделдерді жапты. Уиндэм Чайлдстың сөзіне сәйкес, 1918 жылдың жазында Смит Дорриен Ұлы соғыстың серіктері, Зардап шеккен теңізшілер мен сарбаздардың Ұлттық қауымдастығы және Босатылған және демобилизацияланған теңізшілер мен сарбаздардың Ұлттық федерациясын бір ұйымға біріктіруге тырысып, жартылай сәттілікке жетті. Бірігу кейін 1921 жылы фельдмаршал Дуглас Хейгтің ықпалымен Британ Легионы құруға әкелді. 1923 жылдың қыркүйегінде ол зейнетке шығып, Португалияда, соңынан Англияда тұрды. Ол көп уақытын Ұлы соғыстағы сарбаздардың есін сақтау және оларға көмек көрсетуге арнады. Ол 1925 жылы жарық көрген естеліктерін жазды. Француз сол кезде тірі болғандықтан, ол 1914 жыл туралы жазғанда оны жоққа шығара алмады. Француздың өзіне жасаған қатыгездігіне қарамастан, 1925 жылы ол Француздың жаназасына табын ұстау үшін Еуропа бойынша саяхат жасады, бұл Француздың ұлы бағалаған іс болды. 1926 жылы шыққан «Монс шайқасы» фильмінде өзін ойнады. 1925 жылдың маусымында ол Мемориалдық аллеядағы соғыс ескерткішінің ашылу салтанатын өткізді. 1930 жылдың 4 тамызында ол Пуазьер ескерткішін ашты. Смит Дорриен 1930 жылдың 12 тамызында Уилтширдегі Чиппенхэмде болған көлік апатынан алған жарақаттарынан қайтыс болды; ол 72 жаста болған. Оның денесі Гертфордширдегі Беркхамстедтегі Сент-Питер шіркеуінің Ректорлық жол зиратында жерленді. Оның қабірінде биік тас крест орнатылған, бұрын құрбандық шалудың қола қылышымен әшекейленген, бірақ кейіннен ол ұрланған. Қабір 2018 жылы қалпына келтірілді, бірақ қылыш әлі де табылмады. Оның әйелі Олив одан жиырма жылдан астам өмір сүрді және 1951 жылдың 15 қыркүйегінде Лондонның Челси ауданында қайтыс болды.