Кіріспе
Ағылшын музыкалық залының комедияшысы, актер және әнші Джордж Уайлд Галвин (20 желтоқсан 1860 – 31 қазан 1904), көбінесе Дэн Лено сахналық атымен танымал, Виктория дәуірінің соңындағы ағылшын музыкалық залының жетекші комедияшысы және музыкалық театр актері болды. Ол музыкалық залдағы өнерінен бөлек, 1888 жылдан 1904 жылға дейін Лондонның Дрюри-Лейн Корольдік театрында үлкен танымал болған жылдық пантомималардағы әйел рөлдерімен ең көп танылды. Лено Лондонның Сент-Панкрас ауданында дүниеге келді және бала кезінен ойын-сауықпен айналыса бастады. 1864 жылы ол ата-анасымен бірге музыкалық залда сахнаға шықты, ал тоғыз жасында Ковентридегі «Британия» музыкалық залында алғашқы жеке өнерін көрсетті. Жастық шағында ол аяқ киімде билеуімен (клог денсі) танымал болды, ал жасөспірім кезінде отбасының жұлдызына айналды. Ол Дэн Лено сахналық атын қабылдады және 1884 жылы Лондонда осы атпен алғашқы өнер көрсетті. Жеке орындаушы ретінде ол 1880-ші жылдардың соңы мен 1890-шы жылдарында әлемдегі ең көп жалақы алатын комедияшылардың бірі болды. Ол өмірдің күнделікті жайлары туралы әңгімелейтін, комикалық әндер мен есімдік ойлармен үйлесетін музыкалық залдық қойылымды жасады және өзінің әңгімелерін көрнекті ету үшін көбінесе жұмысшы табының кейіпкерлерін құрды. 1901 жылы, мансабының шыңында тұрғанда, ол Сандрингемде Эдуард VII үшін «Аңшы» эскизін орындады. Патша оған қатты әсер етіп, Леноны «патшаның әзілкеші» деп атады. Лено бурлескте де ойнады және 1888 жылдан 1904 жылға дейін Дрюри-Лейн театрының жылдық Рождестволық пантомималық қойылымдарында қатысты. Ол қайырымдылыққа белсенді қатысып, әсіресе мұқтаж актерлерге көмектесті. Лено 1902 жылға дейін музыкалық комедияларда және өзінің музыкалық залдық қойылымдарында өнер көрсетуін жалғастырды, бірақ алкоголизмнен зардап шекті. Бұл, сондай-ақ әйел рөлдерімен және төмен деңгейдегі комедиямен ұзақ байланысы, оны драмалық актер ретінде қабылдауға кедергі келтірді және Шекспирдің рөлдерінен бас тартты. 1902 жылға қарай Лено өзін-өзі ұстай алмады және ашуланшақтық танытты, ал 1903 жылдың басында психикалық күйзеліске ұшырады. Ол психиатриялық ауруханаға жатқызылды, бірақ сол жылдың соңында босатылды. Бір қойылымнан кейін денсаулығы нашарлап, 43 жасында қайтыс болды.
George Wild Galvin (20 December 1860 – 31 October 1904), better known by the stage name Dan Leno, was a leading English music hall comedian and musical theatre actor during the late Victorian era. He was best known, aside from his music hall act, for his dame roles in the annual pantomimes that were popular at London's Theatre Royal, Drury Lane, from 1888 to 1904. Leno was born in St Pancras, London, and began to entertain as a child. In 1864, he joined his parents on stage in their music hall act, and he made his first solo appearance, aged nine, at the Britannia Music Hall in Coventry. As a youth, he was famous for his clog dancing, and in his teen years, he became the star of his family's act. He adopted the stage name Dan Leno and, in 1884, made his first performance under that name in London. As a solo artist, he became increasingly popular during the late 1880s and 1890s, when he was one of the highest paid comedians in the world. He developed a music hall act of talking about life's mundane subjects, mixed with comic songs and surreal observations, and created a host of mostly working class characters to illustrate his stories. In 1901, still at the peak of his career, he performed his "Huntsman" sketch for Edward VII at Sandringham. The monarch was so impressed that Leno became publicly known as "the king's jester". Leno also appeared in burlesque and, every year from 1888 to 1904, in the Drury Lane Theatre's Christmas pantomime spectacles. He was generous and active in charitable causes, especially to benefit performers in need. Leno continued to appear in musical comedies and his own music hall routines until 1902, although he suffered increasingly from alcoholism. This, together with his long association with dame and low comedy roles, prevented him from being taken seriously as a dramatic actor, and he was turned down for Shakespearean roles. Leno began to behave in an erratic and furious manner by 1902, and he suffered a mental breakdown in early 1903. He was committed to a mental asylum, but was discharged later that year. After one more show, his health declined, and he died aged 43.
Отбасылық тарихы және ерте өмір
Лено Лондонның Сент-Панкрас қаласында дүниеге келді. Ол алты баланың кенжесі болды, оның ішінде екі ағасы – Джон мен Генри және үлкен әпкесі Фрэнсис болды. Тағы екі бауыры нәресте кезінде қайтыс болды. Оның ата-анасы – Джон Галвин (1826–1864) және оның әйелі Луиза (туған тегі Даттон; 1831–1891) "Әнші және актерлік дуэтшілер" деп аталатын музыка залында бірге өнер көрсетті. Кәсіби тұрғыда Джонни Уайлд мырза мен миссис ретінде танымал болған олар үлкен жетістікке жете алмады, ал отбасы кедейлікпен күресті. Мектепте аз білім алған және өнерпаздардың арасында өскен Лено бала кезінен ойын-сауық жасауға үйренді. 1864 жылы, төрт жасында Лено алғаш рет ата-анасымен бірге Паддингтондағы Космотека музыка залында "Кішкентай Джордж, сәби ғажабы, конторционист және поза беруші" деген атаумен сахнаға шықты. Лено төрт жаста болғанда, оның алкогольге тәуелді әкесі 37 жасында, 1866 жылдың 7 наурызында қайтыс болды. Ол тәжірибелі актер болды және Чарльз Кин оны Лондонның Принцесс театрындағы өзінің театр труппасына жұмысқа алды. 1866 жылы Мэрилебондағы отбасылық үй Сент-Панкрас теміржол станциясының құрылысы үшін бұзылды, нәтижесінде Леноның қарындасы Фрэнсис туысымен бірге тұруға жіберілді, ал кейде ата-анасымен бірге өнер көрсеткен ағасы Джон толық уақытты жұмысқа орналасты. 1866 жылдың 18 шілдесінде Лено, Генри және олардың ата-аналары Ливерпульдің Токстет қаласындағы Кембридж музыка залының ашылу кешінде "Мистер және миссис Лено, Ұлы, сенсациялық, драмалық және комедиялық дуэтшілер және Лено аға-інілері, Ланкашир тығындары, аяқ киім билеушілері" деген атаумен пайда болды. Келесі жылы аға-інілер Хокстондағы Британия музыка залында ата-аналарызсыз алғаш рет өнер көрсетті. Аз ақшамен немесе мүлдем ақшасыз өмір сүруден шаршаған Генри Лондонға саудагерлікпен айналысу үшін тығын биін тастап, Леноның жеке орындаушы болуы туралы ойлануына себеп болды. Генри кейіннен би мектебін құрды. Лено мен Денверс ерте жасынан жақын дос болды. Сол жылы Ирландияға келген Ленолар қаржылық қиындықтарды бастан өткерді және Уильямның туыстарымен бірге тұрды. Отбасылық қойылымдардың бөлігі ретінде өнер көрсетуге қоса, жас Лено "Дэн Патрик" деп аталатын ирландтық дыбысты сахналық есіммен жеке өнер көрсетті. Ирландияға жасаған бұл турда Ленолар Дублинде Леноның әкесі жазған пантомимада ойнады: "Ескі патша Хампти; немесе, Харлекин Смарагд аралы және Килларнидің Кэттиі" (1869), бұл үшін Леноны көрермендердің арасында болған Чарльз Диккенс мақтады және оған: "Жақсы кішкентай жігіт, сен алға қадам басасың!" деді. 1870 жылы Ленолар Леноның әкесінің тағы бір пантомимасында, "Джек Гигант Қылмыскер; немесе, Гарлекин Грим Гослинг, немесе Алтын Ағаш Орманның Жақсы Әулие Королевасында" ойнады, онда Лено бас рөлді ойнады және пантомимадан бұрын болған әртүрлі ойын-сауықтарда қатысты. 1870 жылдары Лено мен оның ата-анасы "Комедиялық трио (Мистер және Миссис Лено және Дэн Патрик) олардың өте күлкілі ойын-сауықтары, әндері мен билерінде" ретінде өнер көрсетті. 1878 жылдың 20 мамырында Брэдфордтағы Пуланның санат театрында ашылған бұл бурлескте Лено қашып кеткен маймыл рөлінде ойнады; ол сол кезеңдегі сүйікті эскизі болды. Сонымен қатар, Леноның тығын биі өте жақсы болды, сондықтан 1880 жылы ол Лидстегі Принцесс музыка залында әлем чемпионатында жеңіске жетті.
1880 жылдар
1878 жылы Лено отбасымен Манчестерге көшіп келді. Ол жерде ол Лидия Рейнольдспен танысты, ол 1883 жылы Леноның отбасылық театр труппасына қосылды, онда оның ата-анасы Дэнверс пен Лено бар еді. Келесі жылы Лено мен Рейнольдс үйленді; осы шақта ол "Дэн Лено" сахналық есімін қабылдады. Ленолар Шеффилдтегі жұмысшы табының көрермендерімен жайлы сезінді. Премьера кешінде 4000-нан астам адам театрға кіріп, "Докторды кесіңдер" спектаклінде Дэн Леноның өнерін тамашалау үшін алты пенс төледі. 1884 жылдың қазан айында, күшті бәсекелестікке тап болған Ленолар театрды жалға алудан бас тартты. 1885 жылы Лено әйелімен бірге Лондонның Клэпхэм Паркіне көшіп келді, және Лено комедиялық әңгімелер, би және әннен тұратын жеке өнер көрсетуімен жаңа табысқа ие болды. Бастапқыда "Ұлы ирландтық комик әнші және Clog Champion" деп таныстырылған ол, бірте-бірте билеуді "Егіздерге сүт алуға бара жатырмын" сияқты кейіпкерлерді сомдауға ауыстырды. 1880-ші жылдардың соңында Леноның Лондондағы басқа да өнер орындарына Коллинстің музыка залы (Ислингтон), Поплардағы Королева театры және Пимликодағы Стандарт кірді. Лено 1888 жылы Шарль Хотридің режиссерлігімен Странд театрындағы ежелгі грек кейіпкері Аталантаның мюзиклдік пародисінде Леонт рөліне шақырылды. Оны Хотридің інісі Джордж П. Хотри жазды, ал басты рөлдерді Франк Уайатт, Уилли Уорд және Уильям Хотри сомдады. The Illustrated Sporting and Dramatic News газеті Леноның ән айтуын және билеуін жоғары бағалап, былай деп жазды: "Ол Леонттың аса маңызды емес рөліне көп көңіл көтеру мен ерекшелік әкеледі". Лено рөлді қысқа мерзімде қабылдады, сценарийді үйренуге уақыты болмады. Бірақ оның импровизациялық комедиясы спектакльдің өмірін ұзартуға көмектесті. Лено мен тағы бір жетекші актер бірнеше айдан кейін кеткен соң, қойылым тоқтатылды.
Музыкалық зал
1890 жылдары Лено музыкалық зал сахнасындағы жетекші орындаушы болды, оған Альберт Шевалье ғана бәсекелестік таныта білді, ол заңды театрдан музыкалық залға ауысты. Олардың стильдері мен тартымдылығы мүлдем әртүрлі болды: Леноның кейіпкерлері – жұмысшы табының шын реалистері, ал Шевальенің кейіпкерлері романтизмге толы, оның қойылымы бай адамдардың көзқарасын бейнеледі. Леноның өмірбаянын жазған Барри Энтонидің айтуынша, екеуі де «кокни комедиясының екі ұшы» болды. Лено музыкалық залдардағы қойылымдары үшін Лондон өміріне қатысты байқауларынан туған кейіпкерлер жасады, олардың ішінде дүкен сатушылары, аспапшылардың көмекшілері, бишілер, аңшылар, жарысқа қатысушылар, өрт сөндірушілер, әкелер, әйеліне бағынуға мәжбүр болған күйеулер, көп сөйлейтін әйелдер, пантомимадағы әйел рөліндегі актерлер, полицей, испан бандиті және шаштараз болды. Лондонға арналған қойылымдары үшін Лено музыкалық залдардың ең танымал авторлары мен композиторларынан әндер сатып алды. Мұндай композиторлардың бірі – Гарри Кинг, ол Леноның көптеген алғашқы табыстарын жазды. Леноға әндерін берген сол кездегі танымал композиторлардың ішінде Гарри Дакр мен Джозеф Табрар да болды. Әр қойылымдағы әндер Леноның көрермендеріне бірден ерекше және жақсы таныс болды, бірақ кейіпкерлерді ара-сібір өзгерту эскиздерді жаңа және өзекті етіп ұстады. «Теміржол күзетшісі» қойылымында Лено киімсіз форма киген, шала-шұлықсыз сақал қойған және сыбызғысы бар теміржол стансасының күзетшісінің әлдеқандай бейнесін сомдады. Бұл кейіпкер Леноның Брикстон стансасындағы бір қызметкерінде көрген мінез-құлқының арқасында туды, ол өз жұмысын істемей, басқалардың ісіне араласатын еді. «Дүкен сатушысы» қойылымында көптеген қызық сөздер болды және пантомиманың ықпалымен жазылған. Лено дүкенге көмектесетін, маньяк сияқты мінез-құлық танытып, қиялданған клиенттерді дүкенге шақырып, өлеңмен әнделген сату әдісіне кіріседі. Леноның «Кейімпаз» бейнесінде үлкен пиджак пен ақ еріншегі бар, бетіне тиіп, бетін жаратын адам бейнеленген, ол өзін-өзі аяу мен ашуға толы еді. Жұмысымен асығып, көптеген клиенттерге қызмет етуден шаршаған официант клиенттер шағымданар алмайтын жылдамдықпен нашар қызмет көрсету үшін ақталады. Conquest сонымен қатар Леноның әйеліне қойылымға қатысуға шақырды. Пантомима сәтті өтті және Лено жақсы пікірлер алды. Нәтижесінде, ол келесі жылғы пантомимада Тинпанз Тинкер рөлінде ойнауға шақырылды, оның есімдері «Синбад және теңіздің кішкентай қариясы; немесе, Тинкер, Тегінші, Әскер, Теңізші, Аптекашы, Жүгіруші, Жұмысшы, Ұры» болды. Харристің үлкен театрдағы пантомималық қойылымдары экстраваганттылығымен және сән-салтанатымен танымал болды. Әрқайсысында жүзден астам орындаушы, балет бишілері, акробаттар, қуыршақтар мен жануарлар бар, сондай-ақ күрделі трансформация көрінісі мен энергикалық арлекинад болды. Көбінесе оларды Харрис жазған. Герберт Кэмпбелл мен Гарри Николз Леномен бірге Дрюри Лейндегі келесі он бес Рождестволық қойылымда ойнады. Кэмпбелл театрдың алдыңғы бес пантомимасында ойнаған және сол қойылымдардың авторы Э. Л. Бланшардың сүйіктісі болған. Бланшар Лено жұмысқа алынған кезде театрдан кетіп, музыкалық залдың орындаушылары оның Рождестволық пантомималарына жарамсыз деп санайды. «Бейбс вуд» триумфқа айналды: театр рекордтық қатысуды хабарлады, ал қойылым 1889 жылдың 27 сәуіріне дейін ұзартылды. Нәтижесінде Лено музыкалық залдағы жұмыстарын едәуір қысқартты. Дегенмен, 1889 жылдың сәуір мен қазан аралығында Лено бір мезгілде Эмпайр театрында және Оксфорд музыкалық залында өзінің бір адамдық шоуын орындады. Дрюри Лейн пантомимасымен ұзақ уақыт бойы байланысқан кезінде ол негізінен әйел рөлінде көрінді. 1896 жылы Харрис қайтыс болғаннан кейін Артур Коллинз театрдың менеджері болды және пантомималарды бақылады (әдетте жазуға көмектесті). Олар сценарийден ауытқып, еркін импровизацияланады. Бұл көрермендерге күлкілі болмайды деп қорқып, продюсерлер бұл жағдайға күмәнмен қарады және олар әр жағдайда, олар ашылғаннан кейін бірнеше түнге дейін ең жақсы көрінеді. Ал ағылшын эссеі және карикатурашы Макс Бербом «Лено жұртшылықпен бірлесіп жұмыс істеу арқылы өзіне әділдік жасамайды» деп мәлімдеді. Ол Леноның «әр әйел рөліне өзіндік ерекшелік бергенін», «экстравагантты патшайымнан бастап, қарапайым әңгімешіге» дейін атап өтті. «Ұйқыдағы сұлу» романында Лено мен Кэмпбелл көрермендерді тіпті оларды көрмесе де күлдірді: олар сахнаға жабық паланкиндермен келіп, «Сен түстен кейін бірдеңе істейсің бе, жаным?» деген жолдарды алмастырды. «Жоқ, менде ештеңе жоқ», - деп, қайтадан алып кетеді. Лено өзінің соңғы екі пантомимасындағы әйел рөлін, Ж. Хиккори Вуд жазған «Көкжон» (1901) және «Ана қаз» (1902) өте ұнатып, сүйікті рөлі деп санады. Ол пантомима маусымдарының әрқайсысы үшін 200 фунт (инфляцияға қарай түзетілген фунт) төледі. Лено Дрюри-Лейнде «Көкжон» романы бойынша Апа Энн рөлінде ойнады, Вуд оны «өмір сүруге құштар, орта жастан асқан, әлі үмітін жоймаған» деп сипаттады. The Times газетінің театр сыншысы былай деп жазды: «Бұл өте ерекше және жаңа Апа Энн, ол қимылдар жасап, ерекше домбырамен ерекше әндер айтады, фритюрмен картоп ойнайды, Шерлок Холмсты пародизациялайды, ең таңғажайып киімдер киеді, шашын Мисс Морлеена Кенвигс сияқты шашады және сыбызғымен сөйлейді. Қысқасы, бұл бізге баршамызға таныс Дэн Лено». «Ана қаз» Леноға оның мансабындағы ең қиын рөлдердің бірін сыйлады, онда ол бір әйелді бірнеше түрлі бейнеде сомдауға тиіс болды. Вудтың идеясы, бақыттылықты байлық та, сұлулық та әкелмейді, бірқатар сиқырлы кейіпкерлердің трансформациясы арқылы көрсетілді. Кедей, шала-шұлықсыз және жалпы ұсқынсыз Ана қаз ақырында бай және сұлу, бірақ дәмсіз жаңадан келгенге айналды, күйеу іздеп жүрді. Қойылым Дрюри Лейннің ең сәтті пантомималарының бірі болды, ол 1903 жылдың 28 наурызына дейін жалғасты. Лено бұл қойылыммен провинцияларға гастрольдеді және бірден сәттілікке ие болды. Оның өнері соншалықты танымал болды, Bode оны тағы екі қойылымға шақырды: Джордж Р. Симс жазған «Гей Пикадиллидегі» музыкалық фарс (1899), онда Леноның қарындасы Джонни Дэнверс ойнады (The Era Леноның «үлкен үйлерді тарту етіп отырғанын» және оны «аса қызықты» деп атады); және «Викхэмнің мырзасы» (1902) музыкалық комедиясы. Екеуі де бастапқы қойылымдарынан кейін гастрольдік сапарға шықты. 1897 жылы Лено Америкаға барды және 12 сәуірде Бродвейдегі Хаммерштейннің Олимпия музыкалық залында дебют жасады, онда ол «Жердегі ең қызықты адам» деп жарияланды. Пікірлер әртүрлі болды: бір газет үйдің мақұлдауын айқайлап жазды, ал екіншісі Леноның ағылшын юморының ескіргенін айтты. Оның американдық келісімі бір айдан кейін аяқталды, Лено бұл «менің мансабымның тәжі» деді. Қуанышына қарамастан, Лено алған бірнеше теріс пікірлерге назар салып, АҚШ және Австралияға гастрольдік сапарға бару туралы барлық ұсыныстарды қабылдамады. Комедиянт газеттің редакциялық бақылауын сақтап, қандай материалдарды жою керектігін шешті. The Journal газеті «Леноның бір тиісі бүкіл әлемді күлімсіретеді» және «кір жумайды, бірақ қайғыны жояды» сияқты слогандарымен танымал болды. Мұқабасында әрқашан Леноның және оның редакциялық құрамының жұмыс істеп, ойнап жатқан карикатурасы бейнеленген. Ішінде «Даниэльдің күнделігі», «Мартырдың шағымдары», екі аңыз, бірнеше ондаған карикатуралар және «Леноның соңғы – жаңа әзілдер мен ойлар» сияқты материалдар бар болды. Шамамен екі жылдық іске қосылғаннан кейін жаңалық тоқырады және Лено қызығушылығын жоғалтты. Газет 1899 жылдың 2 желтоқсанында жабылды. 1898 жылы Лено, Герберт Кэмпбелл және Дэнверс Фулхэмде Гранвилл театрын салу үшін консорциум құрды, ол 1971 жылы бұзылды. Лено 1899 жылы «Дэн Лено: Hys Booke» атты автобиографиясын жариялады, мүмкін, көмекші автор Т. С. Элдердің көмегімен. Содан кейін Лено...
For his music hall acts, Leno created characters that were based on observations about life in London, including shopwalkers, grocer's assistants, beefeaters, huntsmen, racegoers, firemen, fathers, henpecked husbands, garrulous wives, pantomime dames, a police officer, a Spanish bandit and a hairdresser. For his London acts, Leno purchased songs from the foremost music hall writers and composers. One such composer was Harry King, who wrote many of Leno's early successes. Other well known composers of the day who supplied Leno with numbers included Harry Dacre and Joseph Tabrar. The songs in each piece became instantly distinctive and familiar to Leno's audiences, but his occasional changes to the characterisations kept the sketches fresh and topical. "The Railway Guard" featured Leno in a mad characterisation of a railway station guard dressed in an ill fitting uniform, with an unkempt beard and a whistle. The character was created by exaggerating the behaviour that Leno saw in a real employee at Brixton station who concerned himself in other people's business while, at the same time, not doing any work. "The Shopwalker" was full of comic one liners and was heavily influenced by pantomime. Leno played the part of a shop assistant, again of manic demeanour, enticing imaginary clientele into the shop before launching into a frantic selling technique sung in verse. Leno's depiction of "The Waiter", dressed in an oversized dinner jacket and loose fitting white dickey, which would flap up and hit his face, was of a man consumed in self pity and indignation. Overworked, overwrought and overwhelmed by the number of his customers, the waiter gave out excuses for the bad service faster than the customers could complain: Conquest also hired Leno's wife to star in the production. The pantomime was a success, and Leno received rave reviews; as a result, he was booked to star as Tinpanz the Tinker in the following year's pantomime, which had the unique title of Sinbad and the Little Old Man of the Sea; or, The Tinker, the Tailor, the Soldier, the Sailor, Apothecary, Ploughboy, Gentleman Thief. Harris's pantomime productions at the huge theatre were known for their extravagance and splendour. Each one had a cast of over a hundred performers, ballet dancers, acrobats, marionettes and animals, and included an elaborate transformation scene and an energetic harlequinade. Often they were partly written by Harris. Herbert Campbell and Harry Nicholls starred with Leno in the next fifteen Christmas productions at Drury Lane. Campbell had appeared in the theatre's previous five pantomimes and was a favourite of the writer of those productions, E. L. Blanchard. Blanchard left the theatre when Leno was hired, believing that music hall performers were unsuitable for his Christmas pantomimes. Babes in the Wood was a triumph: the theatre reported record attendance, and the run was extended until 27 April 1889. Leno considerably reduced his music hall engagements as a consequence. Nevertheless, between April and October 1889, Leno appeared simultaneously at the Empire Theatre and the Oxford Music Hall, performing his one man show. During Leno's long association with the Drury Lane pantomimes, he appeared chiefly as the dame. After Harris died in 1896, Arthur Collins became the manager of the theatre and oversaw (and often helped to write) the pantomimes. They would often deviate from the script, improvising freely. This was met with some scepticism by producers, who feared that the scenes would not be funny to audiences and observed that, in any event, they were rarely at their best until a few nights after opening. and the English essayist and caricaturist Max Beerbohm stated that "Leno does not do himself justice collaborating with the public". He noted, however, that Leno "was exceptional in giving each of his dames a personality of her own, from extravagant queen to artless gossip". In Sleeping Beauty, Leno and Campbell caused the audience to laugh even when they could not see them: they would arrive on stage in closed palanquins and exchange the lines, "Have you anything to do this afternoon, my dear?" – "No, I have nothing on", before being carried off again. Leno considered the dame roles in two of his last pantomimes, Bluebeard (1901) and Mother Goose (1902), written by J. Hickory Wood, to be his favourites. He was paid £200 (£ in adjusted for inflation) for each of the pantomime seasons. Leno appeared at Drury Lane as Sister Anne in Bluebeard, a character described by Wood as "a sprightly, somewhat below middle aged person who was of a coming on disposition and who had not yet abandoned hope" The Times drama critic noted: "It is a quite peculiar and original Sister Anne, who dances breakdowns and sings strange ballads to a still stranger harp and plays ping pong with a frying pan and potatoes and burlesques Sherlock Holmes and wears the oddest of garments and dresses her hair like Miss Morleena Kenwigs, and speaks in a piping voice – in short it is none other than Dan Leno whom we all know". Mother Goose provided Leno with one of the most challenging roles of his career, in which he was required to portray the same woman in several different guises. Wood's idea, that neither fortune nor beauty would bring happiness, was illustrated by a series of magical character transformations. The poor, unkempt and generally ugly Mother Goose eventually became a rich and beautiful but tasteless parvenu, searching for a suitor. The production was one of Drury Lane's most successful pantomimes, running until 28 March 1903. Leno toured the provinces in the piece and was an immediate success. So popular was his performance that Bode re engaged him for a further two shows: the musical farce In Gay Piccadilly! (1899), by George R. Sims, in which Leno's uncle, Johnny Danvers appeared (The Era said that Leno was "attracting huge houses" and called him "excruciatingly funny"); and the musical comedy Mr. Wix of Wickham (1902). Both toured after their original runs. In 1897, Leno went to America and made his debut on 12 April of that year at Hammerstein's Olympia Music Hall on Broadway, where he was billed as "The Funniest Man on Earth". Reviews were mixed: one newspaper reported that the house roared its approval, while another complained that Leno's English humour was out of date. His American engagement came to an end a month later, and Leno said that it was "the crown of my career". Despite his jubilation, Leno was conscious of the few negative reviews he had received and rejected all later offers to tour the United States and Australia. The comedian retained editorial control of the paper, deciding which items to omit. The Journal was known for its slogans, including "One Touch of Leno Makes the Whole World Grin" and "Won't wash clothes but will mangle melancholy". The cover always showed a caricature of Leno and his editorial staff at work and play. Inside, the features included "Daniel's Diary", "Moans from the Martyr", two yarns, a couple of dozen cartoons and "Leno's Latest – Fresh Jokes and Wheezes Made on the Premises". After a run of nearly two years the novelty wore off, and Leno lost interest. The paper shut down on 2 December 1899. In 1898, Leno, Herbert Campbell and Danvers formed a consortium to build the Granville Theatre in Fulham, which was demolished in 1971. Leno published an autobiography, Dan Leno: Hys Booke, in 1899, possibly assisted by a ghostwriter, T. C. Elder. That year, Leno performed the role of "waxi omo" (a slang expression for a black face performer) in the Doo da Day Minstrels, an act that included Danvers, Campbell, Bransby Williams, Joe Elvin and Eugene Stratton. The troupe's only performance was at the London Pavilion on 29 May 1899 as part of a benefit. Leno's song "The Funny Little Nigger" greatly amused the audience. His biographer Barry Anthony considered the performance to be "more or less, the last gasp of black face minstrelsy in Britain". He also made 14 short films towards the end of his life, in which he portrayed a bumbling buffoon who struggles to carry out everyday tasks, such as riding a bicycle or opening a bottle of champagne. On 26 November 1901, Leno, along with Seymour Hicks and his wife, the actress Ellaline Terriss, was invited to Sandringham House to take part in a Royal Command Performance to entertain King Edward VII, Queen Alexandra, their son George and his wife, Mary, the Prince and Princess of Wales. Leno performed a thirty five minute solo act that included two of his best known songs: "How to Buy a House" and "The Huntsman". After the performance, Leno reported, "The King, the Queen and the Prince of Wales all very kindly shook hands with me and told me how much they had enjoyed it. The Princess of Wales was just going to shake hands with me, when she looked at my face, and couldn't do it for some time, because she laughed so much. I wasn't intending to look funny – I was really trying to look dignified and courtly; but I suppose I couldn't help myself." As a memento, the King presented Leno with a jewel encrusted royal tie pin, and thereafter, Leno became known as "the King's Jester". Leno was the first music hall performer to give a Royal Command Performance during the King's reign.
Жеке өмір
1883 жылы Лено Бірмингем қаласынан келген жас биші және комедиялық әнші Сара Лидия Рейнольдспен (1866–1942) Рочдейлдегі Король Оммидің әртүрлі циркінде өнер көрсету кезінде танысты. Сахна шеберінің қызы Лидия, кәсіби тұрғыдан белгілі болғандықтан, жасөспірім кезінде-ақ талантты актриса болған: 1881 жылы «Синбад теңізші» спектакліндегі рөлі туралы бір сыншы былай деп жазды: «Ол жас артист үшін Зорлида рөлін өте жақсы ойнады. Ол бұл театрға жақсы таныс, дұрыс оқытылса, өте дарынды актрисаға айнала алады». Олар Лено мен Лидия 1884 жылы Манчестердегі Хулмдегі Сент-Джордж шіркеуінде құпия түрде үйленді, алғашқы қызы Жоржина дүниеге келгеннен кейін көп ұзамай. Екінші баласы нәресте кезінде қайтыс болды, ал 1888 жылы Джон дүниеге келді. Леноның анасы мен әкесі сахнадан зейнеткерлікке шыққаннан кейін, Лено оларды өмірінің соңына дейін қаржылай қолдады. Леноның Клэфэм Парктегі үйінің артында «бір акр шамасындағы» жері болды, онда капуста, картоп, құс, май және жұмыртқа өсірді. 1898 жылы Лено отбасымен Ламбет қаласындағы 56 Акерман-роудқа көшіп, бірнеше жыл тұрды. 1962 жылы Лондон округтік кеңесі ондағы үйге ескерткіш тақта орнатты.
Қайырымдылық және қаржы жинау
Терьерлер қауымдастығы 1890 жылы зейнеткер суретшілерге, қаржылық көмекке мұқтаж жандарға көмек көрсету үшін құрылды. Лено осы қауымдастықта және ол президенті болған Музыка залы қайырымдылық қорында белсенді қаржы жинаушы болды. Леноның қайырымдылықтарының кейбіреуі жасырын және жарияланбаған еді. 1890 жылдардың соңында Лено "Дайнтиз" деп аталатын крикет командасын құрды, оған сол кездегі жетекші комедианттар мен музыкалық зал жұлдыздарын шақырды. Олар Лондонның Метрополитен полиция күштері сияқты, олардың комедиялық шатақтарына төзуге дайын болған әртүрлі әуесқой командаларға қарсы қайырымдылыққа арналған матчтар ойнады; Лено мен оның командаластарының жасыл алаңдағы әзіл-қалжыңдары көп көрерменді күлдірді. 1898 жылдан 1903 жылға дейін "Дайнтиз" командасы Лондон бойынша матчтарды ойнауын жалғастырды. 1900 жылы матчтардан алынған екі фильм, киноның жаңа түрінің көрермендері үшін түсірілді. 1901 жылдың қыркүйек айында өткен маңызды қайырымдылық матчында баспасөз карнавалдық атмосфераны байқады. Комедияшылар әдемісіз киімдер киді – Лено жерлеуші болып, кейін түйеге мініп жүрген мектеп оқушысы болып киінді. Музыка ойнады, клоундар көрермендер арасында жүрді. Кәсіби Сарри крикетшілерінің қарсыласы командасы матч кезінде биік шляпалар киюге көндірілді. 18 000 көрермен қатысып, музыкалық зал мен крикетшілердің қайырымдылық қорындарына, сондай-ақ басқа да ұйымдарға қаржы жұмсады.
Қалпына келтіру және психикалық бұзылу
Лено қойылымдардан кейін көп іше бастады, ал 1901 жылы, әкесі мен әкесінің орнындағы адам сияқты, ол алкоголикке айналды. 1902 жылы Леноның әріптес актерлерге, достарына және отбасы мүшелеріне қатысты ашулы және зорлық көрсетуі жиі бола бастады. Сабырлы болған кезде, ол өкініш білдіріп, кешірім сұрайтын. Ол Лено қаржыландырғысы келген Шекспир маусымында оның қасында ойнауға көндіруге тырысты. Оның үйіне екінші рет келгенде, Лено Кольерге алмаз брошь әкелді. Леноның психикалық денсаулығының нашарлап бара жатыр екенін сезінген ол оның ұсынысын мейіріммен қабылдамады, Лено мұңайып кетті. Ол бірнеше ай бойы доктор Савиджтің күтімінде болды, ол Леноны «тыныштық пен сурет салумен» емдеді. Екінші күні Лено медбикеге сағаттың дұрыс емес екенін айтты. Ол сағат дұрыс деп жауап бергенде, Лено: «Егер дұрыс болса, онда ол мұнда не істеп тұр?» деді. Лено бірнеше рет психиатриялық ауруханадан қашуға тырысты, екі рет сәтті қашты. Ол әр жолы табылғаннан кейін дереу қайтарылды.
Өткен жылы және қайтыс болуы
1903 жылы қазанда Лено түрмеден босатылғаннан кейін, баспасөз оны жылы күтіп алды және ол сол жылы Дрюри Лейн пантомимінде – «Хампти Дампти» спектаклінде ойнай ма, жоқ па деген болжамдар жасады. Лено қайтадан ауырып қалуы мүмкін деп алаңдаған Артур Коллинз оның орнына Мари Ллойдты шақырды. Бірақ репетициялар барысында Лено Коллинзді өзінің қатыса алатынына көндірді, сосын актерлер құрамы оған орын беру үшін қайта жаңартылды. Лено сәтті өнер көрсетті. Оның әйгілі әнін естіген көрермендер бес минутқа созылған құлшына оқыс шапалақтармен қарсы алды. Ол патшадан өнеріне ризашылық білдіретін телеграмма алды. Леноның сахнадағы серігі Герберт Кэмпбелл 1904 жылғы шілдеде пантомимадан кейін, елу жеті жасында апатқа ұшырап қайтыс болды. Бұл оқиға Леноға терең әсер етіп, денсаулығы нашарлай бастады. Ол сол кезде Лондон павильонында өнер көрсетіп жатқан, бірақ рөлін жаттай алмағандықтан қойылым тоқтатылды. 1904 жылғы 20 қазанда Лено шоуда соңғы рет өнер көрсетті. Содан кейін ол Кеннингтондағы Белгрейв балалар ауруханасына, вице-президенті болған жерге, қайырымдылық жасау үшін барды. Лено 1904 жылғы 31 қазанда 43 жасында Лондондағы үйінде қайтыс болды және Лондонның Ламбет зиратында жерленді. Леноның жақын досы Артур Робертс оның өлімінен кейін былай деді: «Ерекше болып көрінуі мүмкін, бірақ мен король Эдуардтың мейірімділігі Дан Леноның санасын ақылсыздық шегінен әлсіретуге себеп болды деп шынайы сенемін. Кешірімсіздіктің тағдыры осылайша өзгерді. Кеңесшісіздік қоршауында ол бірнеше жылдан бері тербеліп келді, ал корольдің көрсеткен құрметі мен беделі оны ішке итерді». «Оксфорд ұлттық биографиялық сөздігі» оның үшінші сатыдағы сифилис салдарынан қайтыс болғанын мәлімдейді. Ал Макс Бербом кейінірек Леноның өлімі туралы былай деді: «Осындай шағын да нәзік шам мұндай үлкен жалынды ұзақ сақтауға шамасы келмейді». Лено есімімен Лондонның Патмос жолындағы Дэн Лено бақтары аталады, ол Кеннингтондағы Сент-Джон Дивайн шіркеуінің артында орналасқан және мүмкіндігі шектеулі адамдардың пайдалануына арналған.