Кіріспе

Камбоджадағы археологиялық орын. Чхау Сай Тевода (Chau Say Tevoda, сөзбе-сөз: құдайдың өнімді немерелері) – Камбоджаның Ангкор қаласындағы ғибадатхана. Ол Ангкор Томның шығысында, Томманнан оңтүстікке қарай, Жеңіс жолының бойында орналасқан (ол бұрынғыдан бұрын, ал кейінгіден кейін салынған). 12 ғасырдың ортасында салынған бұл Хинду ғибадатханасы Ангкор-Ват кезеңіне жатады. Ол Шива мен Вишнуға арналған, және онда ерекше түрдегі девата мүсіндері орналасқан. Будда бейнелері Дхарандинаварманның билік кезінде салынған деп есептеледі, ол VII Джаяварманның әкесі және Компонгтың Преа Ханнан билік жүргізген. Ғибадатхана қираған күйде болды, оның 4000 бөлігі бөгетте және Сейм-Рип өзенінде шашырап жатты. Бұл бөліктердің көп бөлігі 2000-2009 жылдар аралығында Қытай Халық Республикасының демеушілігімен жүзеге асырылған жоба аясында қытайлық команда тарапынан жүргізілген қалпына келтіру жұмыстарында қолданылды. Ғибадатхана 2009 жылдың соңында қайта ашылды.

Орналасқан жері

Чау Сай Тевода – Камбоджадағы Анкордағы ғибадатхана, ежелгі астана Анкор Томның шығыс қақпасының солтүстік-шығысында, тікелей Томманнонның оңтүстігінде, Жеңіс жолы бойында орналасқан (ол Томманноннан бұрын, ал Анкор Томнан кейін салынған). Бұл ғибадатхана шығыс қақпадан және жақын жердегі ғибадатханалардың қираған қалдықтарынан жасалған оюлы тастармен салынған көпірге дейінгі жолда орналасқан, ал көпірдің қарсы бетінде Томманнон ғибадатханасы тұр. Сейм-Рип өзенінің бағыты өзгергендіктен, қазіргі таңда көпірдің астынан өзен ағып өтпейді.

Тарих

Бастапқыда Чау Сай Тевода 12 ғасырдың ортасында Сурьяварман II патшаның тұсында жартылай салынды. Құрылыстарды толықтыру VII Жаяварманның тұсында жалғастырылды. Бұл ғибадатхана 11-12 ғасырларда индуист патшалар кезінде Шива және Вишну сияқты негізінен индуист құдайларымен салынған, бірақ Будда бейнелерінің бейнеленуі Преа Хан Компонг Свайдан билік еткен, VII Жаяварманның әкесі Дхаранендраварман тұсында салынған деп есептеледі. Ғибадатхана шамамен 4000 элементтен тұратын, табылған құрылыс бөліктерінің негізінде қайта жаңартылды. Бұл қалпына келтіру жұмысын Қытай Халық Республикасы демеушілік еткен жоба аясында 2000-2009 жылдар аралығында қытайлық команда жүзеге асырды.

Ерекшеліктері

Тевода тәре тәрізді жоспармен салынған және кіреберіс залымен байланысты, Үндістанда, әсіресе Одишада салынған индуист ғибадатханаларына ұқсас. Ғибадатхананың төрт бағытқа сай келетін төрт гопурасы немесе мұнарасы бар, ал кіреберіс шығыс жағынан көтерілген көпір арқылы жасалған. Ғибадатхананың гопураларын және орталық залын байланыстыратын ұзын зал өте әдемі гүлдік өрнектермен безендірілген. Ғибадатхана кішкентай аралық бөлме (антарала) арқылы қосылған мандапасы бар орталық мұнарадан және оның оңтүстік және солтүстік жағында орналасқан екі кітапханадан тұрады. Оны төрт гопурасы немесе мұнарасы бар қоршау қабырғасымен қоршалған. Шығыс жағында Сием-Рип өзеніне жететін көтерілген жол бар. Көптеген мүсіндер Вишнуды бейнелейді және жақсы сақталған. Дегенмен, ғибадатхананың басты құдайы Шива. Кейбір мүсіндер Будданы бейнелейді, бірақ олар қатты зақымдалған. Уақыт өте келе төбесі құлап, одан әрі нашарлауға әкелді. Лоттас позасында бейнеленген, жақтауында жақтастары бар бұзылған Буддалар мандапада, кіреберіс есігінен антаралаға апаратын фронтонның артында орналасқан. Батысқа бағытталған, толық емес Шығыс Гопура I-нің шатыры, толық қалпына келтірілмеген екінші "оңтүстік жақтаудың кеңейтілген бөлігінің" бір бөлігі болып табылады. Мұндағы басты бейне – жоғары тұғырға отырған, екі жағында Гаруда мен Нага патшасы деп түсіндірілетін бұзылған мүсіндері бар Будда. Бұл Гопура I-нің жоғарғы фронтонында Будда бейнесі және Бодхи ағашының қолпасы бар. Шығыс Гопура I-нің солтүстік есігінде Будданың өмірінен эпизодтар бейнеленген ою-өрнектер бар. Ерекше бейнелеу – Рамаяна эпосының қаһарманы Ситаның ракшасилермен (әйел джендерлермен) қатар тұрған құрбандық алаңының үстінде отырған бейнесі. Кішкентай маймыл түріндегі Хануман Ситаға қарай отырып, оған Раманың жүзігін ұсынып тұр. Бұрын ғибадатхананы қоршаған латерит таспен салынған қабырға жоғалып кеткен. Ғибадатхананың 4000-тан астам бөлігі бөгетте және Сием-Рип өзенінде шашырап жатыр. 2000-2009 жылдар аралығында Қытай Халық Республикасы бастаған қайта жаңарту жобасы аясында осы бөліктердің бір бөлігі жиналып, орнатылды. Ғибадатхана 2009 жылдың соңында қайта ашылды және толық қолжетімді.