Кіріспе

Камбоджаның Сием Рип провинциясындағы қираған қала Ангкор Том (; "Ұлы қала" деген мағынаны білдіреді), немесе Нокор Том (), қазіргі Камбоджада орналасқан, Кхмер империясының соңғы және ең тұрақты астанасы болды. Оны XII ғасырдың соңында VII Джаяварман патша құрған. Оның аумағы 9 км² құрайды, ішінде бұрынғы дәуірлерден қалған бірнеше ескерткіштер, сондай-ақ Джаяварман мен оның ізбасарлары салған ескерткіштер бар. Қаланың орталығында Джаяварманның мемлекеттік ғибадатханасы – Баян орналасқан, ал басқа да маңызды нысандар солтүстікке қарайғы Жеңіс алаңының төңірегінде топтасқан. Бұл орын Оңтүстік-Шығыс Азияның ең танымал туристік орындарының бірі болып есептеледі.

Этимология

Ангкор Том – бұл Нокор Томның тағы бір атауынан ауысқан атау, оның дұрыс емес айтылуы салдарынан нақты атау деп саналады. "Нокор" (Nôkô) сөзі санскрит тіліндегі "Нагара" (Devanāgarī: नगर) сөзінен шыққан, ол "қала" деген мағынаны білдіреді, және кхмер тіліндегі "Том" (Thum) сөзімен ("үлкен" немесе "құрметті") бірігіп, "Нокор Том" атауын құрайды, кейіннен ол "Ангкор Том" деп өзгертілген.

Тарих

Ангкор Том VII Джаяварманның империясының астанасы ретінде салынды және оның ірі құрылыс бағдарламасының орталығы болды. Қала ішінде табылған бір жазуда Джаяварман күйеу, ал қала оның әйелі деп сипатталған. "Ұлы қала" деген Ангкор Том атауы 16 ғасырдан бері қолданылып келеді. Ангкор Томда соңғы рет салынған ғибадатхана – 1295 жылы ашылған Мангаларта болды. Одан кейін бұрынғы құрылыстар уақыт өте келе өзгертіліп келді, бірақ жаңа салынған нысандар тез тозатын материалдардан жасалғандықтан сақталған жоқ. Король Бороммарахатхират II басқарған Аюттая патшалығы Ангкор Томды басып алды, осының салдарынан Понхэя Ят басқаратын кхмерлер астанасын оңтүстік-шығысқа, Пномпеньге көшіруге мәжбүр болды. Ангкор Том 1609 жылға дейін тасталып қалды, сол кездегі бірінші батыстық саяхатшы осы құлай жатқан қала туралы "Платонның Атлантидасы сияқты таңғажайып" деп жазған. Бұл қаланың құрылысының ауқымдылығында, латериттің кеңінен қолданылуында, қаланың әр қақпасындағы беткей мұнараларында және мұнаралардың әрқайсының қасындағы алып тұлғаларды көтеріп жүретін нагаларда көрінеді.

Сайт

Қала Тонле Саптың саласы Сейм-Рип өзенінің батыс жағалауында, өзеннен шамамен төрттен бір шақырым жерде орналасқан. Ангкор Томның оңтүстік қақпасы Сием Риптен солтүстікке қарай 7,2 км, ал Ангкор Ваттың кіреберісінен солтүстікке қарай 1,7 км жерде. Қабырғалардың биіктігі 8 м, биіктігі 8 метр және қоршаумен қоршалған, әрқайсысының ұзындығы 3 км, ал аумағы 9 км². Қабырғалары латериттен, топырақпен нығайтылып, үстіне парапет салынған. Әрбір бағыт бойынша қақпалар бар, олардан қала орталығындағы Байонға жолдар салады. Байонның өзінде қабырға немесе ор жоқ болғандықтан, археологтар қаладағы қабырғалар мен орларды Байонның Меру тауының айналасындағы таулар мен мұхиттарды бейнелейтінін түсіндіреді. Қақпалардың мөлшері 3,5x7 м, бастапқыда ағаш есіктермен жабылатын. Оңтүстік қақпа қазір ең көп таралған, өйткені ол туристер үшін қалаға басты кіреберіс болып табылады. Қаланың әр бұрышында Авалокитешвараға арналған құмтастан салынған Прасат Чрунг (Прасат Чрунг) кіреберіс ғибадатханасы орналасқан. Олар крест тәрізді, орталық мұнарасы бар және шығысқа қарай бағытталған. Қала ішінде судың солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай ағып өтетін арналар жүйесі болған. Қабырғалармен қоршалған жердің көп бөлігін қаланың зайырлы ғимараттары алып жатқан болар, олардың ешқайсысы сақталмаған. Бұл жерді қазір орман жапқан. Ангкордың көптеген қираған жерлерінде ежелгі индуизмнің мифологиялық әңгімелері мен эпикалық өлеңдеріндегі түрлі құдайлар, құдайлар және басқа да әлемдік жандарды бейнелейтін басрельефтер бар. Бұл суреттермен араласқанда, қытай өнерінде кездесетін стильді, ұзын жыландарға (аяқтары мен тырнақтары бар) ұқсайтын ажыдаһар тәрізді жаратылыстардан басқа, піл, жылан, балық және маймыл сияқты нақты белгілі жануарлар бейнеленген. Алайда Та Промның қираған жерлерінде, үлкен тас қақпаның жанында, "батыс қақпаның оңтүстік жағындағы бағаналардағы дөңгелектердің ерекше дизайны" бар екенін көруге болады. Көрінетін дөңгелектерде шошқалар, маймылдар, су бұқалары, әтештер және жыландар сияқты қарапайым жануарлар бейнеленген. Дөңгелектерде мифологиялық суреттер жоқ, сондықтан бұл суреттер XII ғасырда ежелгі кхмерлер көрген жануарларды бейнелейді деп қорытуға болады. Лара Крофт: Tomb Raider фильмдерінде бірнеше кейіпкерлер Камбоджаға сапар кезінде Ангкор Томға барып, жарық үшбұрышының алғашқы бөлігін қайтарып алады. Джеймс Роллинстің "Сигма күші. 4-кітап: Яһуда штаммы" (2007) романында кейіпкерлердің Марко Полоның ізімен індетке қарсы ем табуға бағытталған саяхаты оларды Ангкор Томға жеткізеді. Питер Борнның "Алтын жалған құдайларға табынушылар" (шамамен 1956 ж.) романында басты кейіпкерлер Крест жорықтары кезінде Арабияға жіберіледі, тұтқынға алынып, кхмерлер оларды құлдыққа мәжбүрлейді. Тұтқындар Ангкор Том деп аталатын құрылыстың бір бөлігін салады. Patlabor the Movie 2 фильмінің ашылу сахнасы Ангкор Томға негізделген сияқты, бұл туралы фильмнің режиссері Мамору Ошии мен Animage сұхбаттасушысымен сұхбаттасқан Хаяо Миядзаки айтқандай (1993 жылдың қазанында). Civilization IV: Beyond the Sword ойынында Ангкор Том - Ясодарапура мен Харихаралаядан кейін Кхмер империясында салынған үшінші қала. Eternal Darkness: Sanity's Requiem ойынында Ангкор Том - Камбоджа ғибадатханасы орналасқан аймақ, онда Ежелгі Манторок сақталған. Civilization VI ойынында Ангкор Том - Кхмер империясының астанасы. The Amazing Race 32 жарысында Ангкор Томның шығыс қақпасы маусымның оныншы эпизодында Пит-стопты қабылдады.