Кіріспе

Аңыз құрманы, басы әрқашан төмен қарап тұратын бұқа. Catoblepas (латын тілінде catōblepas, ал грек тіліндегі καταβλέπω (katablépō) сөзінен – "төмен қарау") – Эфиопиядан шыққан аңыз құрманы, оны алғаш Плиний Егде және кейін Клавдий Элиан сипаттаған. Катоблепс туралы белгілі бір сипаттама, оның үлкен салмағынан бас үнемі төмен қарап тұратын африкалық бұқаға ұқсайды. Оның қарауы немесе демі адамдарды тасқа айналдыра немесе өлтіре алады. Катоблепс көбінесе гнумен кездесулерге негізделген деп есептеледі, сондықтан кейбір сөздіктерде бұл сөз "гну" сөзімен бір мағыналы деп айтылады. Басқа бейнелеулерде шошқаның басы мен африкалық бұқаның денесі көрсетілген. Кейде оны африкалық Горгонаның нұсқасы деп атайды.

Ежелгі және ортағасырлық сипаттамалар

Егде Плиний (Табиғи тарих, 8.77) катаболефті орташа мөлшердегі, жалқау, ауыр басы және бетін әрдайым жерге қарай бұратын жаратылыс деп сипаттаған. Ол оның қарауы, базилиск сияқты, өлімге алып келетінін ойлады, сондықтан басының ауырлығы оған пайда келтірген. Помпоний Мела (Хорография, 3.98) Плиний Ақсақалдың сипаттамасын қайталайды, бірақ бұл жаратылыстың өте бейтарап екенін және басқаларға күш қолданбайтынын да қосымша айтады. Газалық Тимофей (Жануарлар туралы, 53) катаболефтердің мұрынынан от шығаратынын хабарлайды. Клавдий Элиан (Жануарлардың табиғаты туралы, 7.6) толыққанды сипаттама береді: бұл жаратылыс орташа мөлшердегі шөп жейтін, үй бұқасының шамасындағы, ауыр жалы, тар, қанбаса көздері, қабыршақты арқасы және қалың қабақтары бар. Басы соншалықты ауыр болғандықтан, ол тек төмен қарай ғана қарауы мүмкін. Оның айтуынша, жануардың қарауы өлімге алып келмейді, бірақ оның демі уытты, себебі ол тек уытты өсімдіктерді жейді. Константин Манасс (2, 39) "от шақыратын катоблестер" туралы еске алады.

Басқа медиада

Катобляйстар Dungeons & Dragons ролелік ойынында екі түрлі нысанда пайда болды. Ол алғаш рет 1976 жылы TSR басылымындағы "The Strategic Review" журналының #7 санында "Catoblepas" деген атпен жарияланды және ойын ережелерінің әртүрлі басылымдарында өзгеріп отыратын қасиеттерімен пайда бола берді. TSR сонымен қатар аңыздағы катоблепаларға негізделген, бірақ темір қабықпен жабылған ірі қараға ұқсайтын горгон деп аталатын жаратылысты өз ойынына қосты. Бұл горгон түсінігі Heroes of Might and Magic III ойынында да кездеседі. Катобляйстар Theros және Theros Beyond Death жиынтықтарында Magic: The Gathering коллекциялық карта ойындарында жаратылыс карталары ретінде пайда болады. Катобляйстар Castlevania видео ойындарында жиі кездесетін жау ретінде бейнеленеді. Оның сипаттамасы әртүрлі ойындарда өзгеше болуы мүмкін, мысалы, сұр өгізге немесе қарулы бұқаға ұқсауы мүмкін. Катобляйстардың у құсып бере алатын горгон деп аталатын әлсіз түрі бар. Рик Риорданның 2013 жылғы "Олимп батырлары" кітабының "Хадис үйі" бөлімінде катобляйстар (көне грекше κατῶβλεψ) сиыр тәрізді жаратылыстар нысанында пайда болады. Олардың көздері мен демі уытты болып келеді. Брукс (1828) қара гну үшін дұрыс емес Catoblepas operculatus биномдық атауын берген, бұл, әдетте, оның мүйіздері мен төмен қараған басына байланысты болған. Катобляйстар Yu Gi Oh! коллекциялық карта ойынындағы бірнеше монстр карталарына шабыттандырды. Катобляйстар Runescape ойынында "Catablepon" деген атпен кездеседі. The Witcher (видео ойын) ойынында катобляйстар етінің бұзылған ханшайымның сүйікті тағамы екені айтылады.