Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мұрын қуысы – беттің ортасында, мұрынның үстінде және артында орналасқан кең, ауа толтырылған кеңістік. Мұрынның бөлігі (септа) осы қуысты екіге бөледі, олар фосса деп те аталады. Әр фосса екі мұрын тесігінің бірінен тікелей жалғасады. Мұрын қуысы – тыныс алу жүйесінің жоғарғы бөлігі болып табылады және мұрын тесіктерінен ауаның мұрыншаға және тыныс алу жолдарының қалған бөлігіне өтуін қамтамасыз етеді. Параназальды синустар мұрын қуысын қоршап, оған құйылады.
Large, air filled space above and behind the nose in the middle of the face
The nasal cavity is a large, air filled space above and behind the nose in the middle of the face. The nasal septum divides the cavity into two cavities, also known as fossae. Each cavity is the continuation of one of the two nostrils. The nasal cavity is the uppermost part of the respiratory system and provides the nasal passage for inhaled air from the nostrils to the nasopharynx and rest of the respiratory tract. The paranasal sinuses surround and drain into the nasal cavity.
Құрылымы
"Мұрын қуысы" термині мұрынның екі қуысының әрқайсысын немесе екі жақтың біріктірілгенін білдіре алады. Әрбір мұрын қуысының бүйір қабырғасы негізінен жоғарғы жақ сүйегінен тұрады. Дегенмен, бұл жерде латын сүйегінің тік пластинасы, медиалдық қанатты пластинасы, этмоид сүйегінің лабиринті және төменгі конхамен толықтырылатын жетіспеушілік бар. Параназальды синустар мұрын қуысына кішкентай тесіктер – остиялар арқылы қосылады. Осы остиялардың көпшілігі мұрынмен жақтық мұрын қабырғасы арқылы, оның жартылай ай тәрізді ойысы – жартылай айлық гиатус арқылы байланысады. Гиатус жақтық жағынан uncinate процесі деп аталатын өсіндімен шектеледі. Бұл аймақ остиомеаталдық кешен деп аталады. Әрбір мұрын қуысының төбесінің жоғарғы үштен бірі мұрын сүйегінен, ал төменгі бөлігі жоғарғы бүйірлік шеміршек пен мұрын септумының қосылысынан қалыптасады. Бұрынғы және тері жабын мұрынның арқалық бөлігінің сүйекті және шеміршекті құрамдас бөліктерін жабады. Мұрын қуысының едені, сонымен қатар ауыздың төбесін құрайтын, қатты таңдай сүйектерінен тұрады: артқы жағынан таңдай сүйегінің көлденең пластинасы және алдыңғы жағынан жоғарғы жақ сүйегінің таңдай процесі. Мұрын қуысының ең алдыңғы бөлігі – мұрын вестибюлі. Вестибюль мұрын шеміршектерімен қоршалған және терінің сол эпителийімен (қабатты, кератинделген) қапталған. Вестибюльдің ішінде бұл эпителий мұрын қуысының қалған бөлігін және тыныс алу жолдарының қабығын жабатын қалыпты тыныс алу эпителийіне айналады. Вестибюльдің ішкі тесіктерінде шаң мен басқа да бөгде заттарды сүзіп тастайтын мұрын шаштары орналасқан. Қуыстың артқы бөлігі шоаналар арқылы мұрын-жұтқыншаққа жалғасады. Мұрын қуысы тік мұрын септумымен екіге бөлінеді. Әрбір мұрын қуысының бүйінінде үш көлденең өсінді орналасқан, олар мұрын конхалары (жекеше түрі "конха") немесе турбиналар деп аталады. Бұл турбиналар ауа ағынын бұзып, ауаны турбиналар мен септум бетіндегі иіс сезу эпителийіне бағыттайды. Вомероназальды мүше септумның артқы бөлігінде орналасқан және феромондарды анықтауда рөл атқарады. Мұрын қуысында сыртқы мұрын клапаны және ішкі мұрын клапаны бар мұрын клапаны аймағы бар. Сыртқы мұрын клапаны медиалды жағынан колумламен, бүйірлі жағынан бүйірлік мұрын шеміршегімен және артқы жағынан мұрын тірегімен шектеледі. Ішкі мұрын клапаны бүйірлі жағынан бүйірлік мұрын шеміршегінің қаудальды шекарасымен, медиалды жағынан артқы мұрын септумымен және төменгі турбинаның алдыңғы шекарасымен шектеледі. Ішкі мұрын клапаны – мұрын қуысының ең тар аймағы және мұрынның негізгі қарсылығының орны.
The term "nasal cavity" can refer to each of the two cavities of the nose, or to the two sides combined. The lateral wall of each nasal cavity mainly consists of the maxilla. However, there is a deficiency that is compensated for by the perpendicular plate of the palatine bone, the medial pterygoid plate, the labyrinth of ethmoid and the inferior concha. The paranasal sinuses are connected to the nasal cavity through small orifices called ostia. Most of these ostia communicate with the nose through the lateral nasal wall, via a semi lunar depression in it known as the semilunar hiatus. The hiatus is bound laterally by a projection known as the uncinate process. This region is called the ostiomeatal complex. The roof of each nasal cavity is formed in its upper third to one half by the nasal bone and more inferiorly by the junctions of the upper lateral cartilage and nasal septum. Connective tissue and skin cover the bony and cartilaginous components of the nasal dorsum. The floor of the nasal cavities, which also form the roof of the mouth, is made up by the bones of the hard palate: the horizontal plate of the palatine bone posteriorly and the palatine process of the maxilla anteriorly. The most anterior part of the nasal cavity is the nasal vestibule. The vestibule is enclosed by the nasal cartilages and lined by the same epithelium of the skin (stratified squamous, keratinized). Within the vestibule, this changes into the typical respiratory epithelium that lines the rest of the nasal cavity and respiratory tract. Inside the nostrils of the vestibule are the nasal hair, which filter dust and other matter that are breathed in. The back of the cavity blends, via the choanae, into the nasopharynx. The nasal cavity is divided in two by the vertical nasal septum. On the side of each nasal cavity are three horizontal outgrowths called nasal conchae (singular "concha") or turbinates. These turbinates disrupt the airflow, directing air toward the olfactory epithelium on the surface of the turbinates and the septum. The vomeronasal organ is located at the back of the septum and has a role in pheromone detection. The nasal cavity has a nasal valve area that includes an external nasal valve and an internal nasal valve. The external nasal valve is bounded medially by the columella, laterally by the lateral nasal cartilage, and posteriorly by the nasal sill. The internal nasal valve is bounded laterally by the caudal border of the lateral nasal cartilage, medially by the dorsal nasal septum, and inferiorly by the anterior border of the inferior turbinate. The internal nasal valve is the narrowest region of the nasal cavity and is the primary site of nasal resistance.
Сегменттер
Мұрын қуысы екі сегментке бөлінеді: тыныс алу сегменті және иіс сезу сегменті. Тыныс алу сегменті әрбір мұрын қуысының көп бөлігін құрайды және кірпікшелі псевдостратифицированный бағаналы эпителиймен (сонымен қатар тыныс алу эпителийі деп аталады) қапталған. Осы аймақта конхалар немесе турбиналар орналасқан. Турбиналардың өте тамырланған ламина проприасы (эректильді тіні) бар, бұл олардың шырышты қабығының веналық торларын қанмен толтыруға мүмкіндік береді, ауа ағынын шектейді және ауаны мұрынның екінші жағына бағыттайды, ол өз кезегінде өз турбиналарынан қанды шығару арқылы бірлесіп әрекет етеді. Бұл цикл шамамен екі жарым сағат сайын қайталанады. Иіс сезу сегменті иіс сезу сезімінің рецепторларын қамтитын, иіс сезу эпителийі деп аталатын псевдостратифицированный бағаналы эпителийдің ерекше түрімен қапталған. Бұл сегмент әрбір мұрын қуысының шырышты қабығының ішінде және астында, сондай-ақ әрбір ортаңғы турбинаның медиалдық жағында орналасқан. Гистологиялық кесінділер липофусцин пигменттерінің болуына байланысты сары-қоңыр түсті болып көрінеді. Иіс сезу шырышты қабығының жасуша түрлеріне биполярлы нейрондар, тірек (тұрақты) жасушалар, базальды жасушалар және Боуман бездері жатады. Биполярлы нейрондардың аксондары иіс сезгіш жүйкені (I бас сүйек жүйкесі) құрайды, ол миға крибриформды тақта арқылы өтеді. Боуман бездері – ламина проприадағы серозды бездер, олардың секрециялары иіс шығаратын заттарды ұстап алып, ерітеді.
The nasal cavity is divided into two segments: the respiratory segment and the olfactory segment. The respiratory segment comprises most of each nasal cavity, and is lined with ciliated pseudostratified columnar epithelium (also called respiratory epithelium). The conchae, or turbinates, are located in this region. The turbinates have a very vascularized lamina propria (erectile tissue) allowing the venous plexuses of their mucosa to engorge with blood, restricting airflow and causing air to be directed to the other side of the nose, which acts in concert by shunting blood out of its turbinates. This cycle occurs approximately every two and a half hours. The olfactory segment is lined with a specialized type of pseudostratified columnar epithelium, known as olfactory epithelium, which contains receptors for the sense of the smell. This segment is located in and beneath the mucosa of the roof of each nasal cavity and the medial side of each middle turbinate. Histological sections appear yellowish brown due to the presence of lipofuscin pigments. Olfactory mucosal cell types include bipolar neurons, supporting (sustentacular) cells, basal cells, and Bowman's glands. The axons of the bipolar neurons form the olfactory nerve (cranial nerve I) which enters the brain through the cribriform plate. Bowman's glands are serous glands in the lamina propria, whose secretions trap and dissolve odoriferous substances.
Функция
Екі мұрын қуысы тыныс алу жолдарының басқа бөліктеріне қабылданатын ауаны дайындауға жағдай жасайды. Мұрын қуысы арқылы өтетін ауа, мұрын қабыршақтарының (немесе конхалардың) кең бетінің арқасында дене температурасына 1 градусқа дейін жылытылады немесе суытылады. Бұған қоса, ауа ылғалдырылады, ал мұрын тесіктеріндегі мұрын шаштары шаң мен басқа да бөлшектерді тоқтатып, шығарып тастайды. Мұрын қуысының бүкіл шырышты қабығы микроскопиялық кірпікшелердің астында жатқан шырыш қабатымен жабылып, дем алынған ауаны сүзіп тазартады. Тыныс алу эпителийінің кірпікшелері секрецияланған шырышты және бөлшектерді жұтқыншаққа қарай жылжытады, онда ол қызыл ішекке өтеді және асқазанда қорытылады. Мұрын қуысы иіс сезу сезімін де қамтиды және мұрын-жұтқыншақ арқылы ауызбен байланысы арқылы дәм сезуге үлкен үлес қосады.
The two nasal cavities condition the air to be received by the other areas of the respiratory tract. Owing to the large surface area provided by the nasal conchae (also known as turbinates), the air passing through the nasal cavity is warmed or cooled to within 1 degree of body temperature. In addition, the air is humidified, and dust and other particulate matter is removed by nasal hair in the nostrils. The entire mucosa of the nasal cavity is covered by a blanket of mucus, which lies superficial to the microscopic cilia and also filters inspired air. The cilia of the respiratory epithelium move the secreted mucus and particulate matter posteriorly towards the pharynx where it passes into the esophagus and is digested in the stomach. The nasal cavity also houses the sense of smell and contributes greatly to taste sensation through its posterior communication with the mouth via the choanae.